استان بوشهر با مساحتی حدود ۲۷ هزار و ۶۵۳ کیلومتر مربع در جنوب غرب کشور قرار دارد. این استان از شمال با استان خوزستان و قسمتی از کهکیلویه و بویراحمد، از جنوب با خلیج فارس و قسمتی از استان هرمزگان، از شرق با استان فارس و از غرب با خلیج فارس همسایه است. مرز دریایی این استان با خلیج فارس بیش از ششصد کیلومتر است. مرکز استان بوشهر، بندر بوشهر و از شهر های مهم آن می توان به اهرم، بندر دیلم، برازجان، بندر کنگان، بندر گناوه، بندر دیر و خور موج اشاره کرد.

موقعیت جغرافیایی

استان بوشهر از نظر موقعیت جغرافیایی از دو بخش «جلگه ای» و «کوهستانی» تشکیل شده است. بخش «جلگه ای» این استان در امتداد خلیج فارس قرار دارد و هرچه از سمت شمال و شمال غربی به طرف جنوب و جنوب شرقی پیش رویم بر عرض جلگه ای آن افزوده می شود و اما بخش «کوهستانی» استان که در شمال و شرق آن واقع شده، از دو رشته کوه «‌گچ ترش» و «نوکند» تشکیل شده که در سراسر طول استان به موازات هم امتداد یافته اند و در حقیقت دنباله «رشته کوه های زاگرس»‌ هستند.
عوامل متعددی در جریان آب و هوایی منطقه تاثیر به سزایی دارد که از آن جمله می توان به: کمی ارتفاع، قرار گرفتن در محدوده عرض های جغرافیایی پایین، مجاورت با دریا، وزش بادهای گرم جنوب غربی و بادهای گرم و مرطوب دریایی، عبور پاییزی- زمستانی طوفان های موسمی سودانی و مدیترانه ای اشاره کرد. در خصوص آب و هوای استان می توان گفت؛ آب و هوای منطقه در داخل استان ، به دلیل نزدیکی به خط استوا و کمی ارتفاع ، «گرم و خشک بیایانی» و در نوار ساحلی «گرم و مرطوب» است.
رودهای این استان به علت عبور از طبقات نمکی معمولاً شور و غیرقابل شرب هستند که مهم ترین آنها عبارتند از: رود مند، رود دالکی، رود شاپور، رود حله، رود اهرم و رود شور.
همچنین از رودهای فصلی استان بوشهر می توان به رود اهرم، رود دره آبداری، رود گپ و رود شور گناوه اشاره کرد.
 

پیشینه تاریخی

براساس کاوش های انجام شده ، منطقه بوشهر، پیش از ورود و استقرار «آریایی ها»‌ محل سکونت نژادهای بومی و گروه های مختلفی بوده‌ است. در دوره حکومت «‌عیلامی ها»، این منطقه که «لیان» نامیده می شد، از «بندر دیلم» شروع شده و تا «بندر سیراف قدیم» ، در حوالی «بندر طاهری» در شهرستان کنگان ادامه داشت.
لیان به معنی « آفتاب درخشان» یا «سرزمین آفتاب درخشان» است که نامی عیلامی محسوب می شود. اهمیت این منطقه در آن زمان بیشتر به لحاظ حفاظت دریایی مرزهای جنوبی، تجارت با حوزه جنوب شرقی دریای پارس -نواحی اقیانوس هند و جنوب شرقی آسیا– و از همه مهم تر داشتن موقعیت مهم مذهبی، یعنی وجود «معبد ایزد بانوی بزرگ لیان» بود. همچنین، مطابق خشت نوشته عصر عیلامی که از محلی به نام «تل پی تل» یعنی «تپه ای کنار تپه ای» در جنوب محله امام زاده بوشهر بدست آمده است ، معبد بزرگ خدای ایلامی «ان شوشیناک» نیز در این منطقه قرار داشت.
سرزمین بوشهر، در دوران حکومت هخامنشیان، جزو یکی از ساتراپ نشین های پارس بود. در زمان حکومت سلوکیان و ساسانیان بوشهر یا «ریو اردشیر» به عنوان بندر مهم تجاری و فرهنگی مورد توجه بود. ساسانیان در «ریواردشیر» که بعدها «ریشهر» نام گرفت، قلعه مستحکمی با دیوار های بلند و برج بنا کردند که اطراف این دیوار از یک طرف به سمت دریا بود و از سه طرف دیگر مشرف به خندق های عظیمی بود که هنگام حمله احتمالی دشمن و یا هرگونه خطری، از آب دریا پر می شد.
با سقوط سلسه ساسانی به دست اعراب مسلمان تمدن و فرهنگ «ریشهر» نیز رو به زوال گذاشت. فتح ریشهر به دست مسلمانان به اندازه ای اهمیت داشت، که جمعی از مورخان اسلامی آن را با فتح قادسیه مقایسه کرده اند. بلاذری در فتوح البلدان می نویسد: «در این جنگ در دشواری و کثرت نعمتی که به دست مسلمین افتاد ، همانند جنگ قادسیه بود.»
در خصوص اوضاع ریشهر، پس از سقوط آن به دست مسلمانان تا زمان روی کار آمدن نادر شاه افشار اطلاعات اندکی در دست است. اقدام های نادر شاه و سیاست دریایی او برای مبارزه با عثمانی ها و گسترش قلمرو دریایی در خلیج فارس سبب شد تا این شهر بندری بار دیگر مورد توجه قرار گیرد. وی آن جا را به عنوان پایگاه ناوگان دریایی خود در خلیج فارس برگزید و نامش را به «بندر نادریه» تغییر داد. «نادر شاه» با به کار گماردن یک تاجر انگلیسی به نام «جان التون» بوشهر را به صورت یک مرکز مهم کشتی سازی و پادگان نظامی در آورد.
با مرگ نادر در سال ۱۱۶۰ هـ.ق سپاه دریایی او بین حکام بوشهر و بندرعباس تقسیم شد، شیخ ناصرخان آل مذکور، که در دوران نادر یکی از سالاران وی بود، پس از مرگ نادر شاه کشتی ها و ناوگان مستقر در بوشهر را تصرف کرد و حکومت مقتدرانه «خاندان آل مذکور» که قریب یکصد سال بر بوشهر حکمرانی کردند را بنیان نهاد. بوشهر در زمان «خاندان آل مذکور» رو به عمران وآبادانی گذاشت و روابط تجاری گسترده ای با هلندی ها برقرار کرد. در دورة زمامداری «کریم خان زند» ، بوشهر و تاریخ آن وارد مرحلة تازه ای شد. در سال ۱۱۷۷ هـ.ق انگلیسی ها با حمایت شیخ ناصر خان آل مذکور قرار داد معروفی با کریم خان زند منعقد کردند که این قرار داد زمینه ساز حضور استعماری انگلیسی ها در جنوب ایران و خلیج فارس بود. بوشهر، در دوره کریم خان، بندر بازرگانی اصلی ایران به شمار می آمد.
در دوران قاجاریه این سرزمین به صورت بندر مهم تجاری، فرهنگی و سیاسی در آمد. بوشهر در دوره قاجار معتبرترین بندر تجاری ایران بود بطوری که اکثر دول خارجی مانند انگلیس، روسیه، آلمان، ایتالیا، فرانسه، هلند، نروژ و عثمانی در این شهر دفتر نمایندگی سیاسی و تجاری دایر کردند و به دروازه جنوبی ایران برای تبادل افکار سیاسی و مناسبات فرهنگی تبدیل شد. به نوشته «دائرة المعارف ایرانیکا»، در آغاز سدة نوزدهم میلادی پس از ناآرامی هایی که نمایانگر پیدایش خاندان قاجار بود، سالانه نزدیک به صد کشتی انگلیسی و عربی از هند و مسقط برای انجام امور بازرگانی وارد بندر می شدند و با خود پارچه، انواع ادویه، چای، برنج شکر و غیره از اروپا ، هند و چین می آوردند.
در سال ۱۳۳۳ هـ.ق نیز در زمان جنگ جهانی اول و به دنبال قیام «رییسعلی دلواری» علیه منافع انگلیسی ها در جنوب ایران، انگلیسی ها نیروی تقویتی به بوشهر اعزام کرده وشهر بوشهر را اشغال نمودند.
پس از پایان جنگ جهانی اول و با روی کار آمدن رضا پهلوی، بوشهر همچنان کانون پر تشنج وقایع باقی ماند و خوانین بسیاری علیه حاکمیت رضا شاه سر به طغیان برداشتند. در دورة حاکمیت رضا پهلوی با کشیده شدن راه آهن سراسری و انتقال حجم عمده داد و ستدهای تجاری از ایران به بصره در دوره حکومت رضا پهلوی و نیز پس از جنگ جهانی دوم، بوشهر، جایگاه خود را به عنوان ستاد فرماندهی انگلیسی های مقیم در حوزه خلیج فارس از دست داد.
این منطقه در زمان جنگ تحمیلی عراق به ایران نیز ایفاگر نقش های اقتصادی و استراتژیکی مهمی بود و هم اکنو ن از نظر استراتژیکی، اقتصادی و گردشگری برای ایران دارای اهمیت بسیاری است.
استان بوشهر در سال ۱۳۵۲ ه . ش، به استانی مستقل تبدیل شد که با دربرگرفتن شهرستان ها، شهرها و روستاهای متعدد از جمله مناطق مهم جنوب ایران به شمار می آید.
 

اقوام وزبان

همان طور که آورده شد؛ استان بوشهر پیش ا ز ورود «آریائی ها» به ایران محل سکونت اقوام و گروه های نژادی گوناگونی بوده است. علاوه بر نژاد «بومی و مدیترانه ای»  اقوام و نژادهای دیگری همچون سیاه پوست های دراویدی، سامی ها،‌ایلامی ها،‌سومری ها، نوردیک ها و عربها در این خطه زندگی می کردند .
ساکنین سرزمین بوشهر به دلیل دور بودن با مردم سرزمین های شمالی ایران و نزدیکی به کشورهای عربستان، بحرین، بصره، کشورهای آفریقایی و مدیترانه ای چون سوریه، ایتالیا، لبنان و اسپانیا مجبور بودند برای انجام بیشتر کارهای اقتصادی با آنان در ارتباط باشند.
بعدها و به هنگام شکل گیری شهرهای استان بوشهر به ویژه بندر بوشهر، گروه های دیگری از اقوام داخلی ایران از جمله بهبهانی ها،‌ده دشتی ها، اهالی کازرون، شیراز، آبادان و خورموج به این سرزمین مهاجرت کرده اند که در اثر اختلاط با اقوام قبلی یک نوع نژاد و قومیت خاص بوشهری را شکل داده اند.
بنابراین با توجه به وجود نژادها و اقوام مختلف،‌ زبان مردم استان بوشهر هرچند فارسی است ولی گویش های متنوع در مناطق مختلف آن رایج است؛ به عنوان نمونه در سواحل خلیج فارس و جزایر آن نوعی گویش با رگه های زبان های بلوچی، کردی، ترکمنی و برخی واژه های انگلیسی، هلندی، پرتقالی، هندی و عربی مورد استفاده قرار می گیرد. برخی از اهالی «جزیره شیف»، «بنادر کنگان» و «عسلویه» نیز به زبان عربی صحبت می‌کنند و یا در شهرستان های شمالی استان مانند: دیلم، گناوه و دشتستان گویش لری و در شهرستان‌های جنوبی مانند جم و قسمت‌هایی از کنگان و دیر فارسی لهجه دار رواج دارد.
 


موقعیت اجتماعی و اقتصادی

عسلویه.jpgاقتصاد استان بوشهر به بخش‌های کشاورزی، دامداری، شیلات و تا حدودی به صنعت متکی است بخش کشاورزی استان از نظر نوع تولید محصولات به دو قسمت «محصولات زراعی» و «محصولات درختی» تقسیم می‌شود. از مهم‌ترین محصولات زراعی این استان می توان: گندم و جو آبی و دیمی، تنباکو، پیاز، کنجد، سبزی، صیفی و گیاهان علوفه‌ای را نام برد. محصولات درختی آن نیز شامل خرما و مرکبات است. بطور کلی فعالیت اقتصادی این استان در درجه اول «تولید خرما» و در درجه دوم «صید ماهی» تشکیل می دهد.
صنایع این استان نیز به دو بخش «صنایع دستی و ماشینی» تقسیم می‌شوند که مهم ترین آنها صنایع کشتی و لنج سازی، توربافی، کوزه، سفال وغیره است.
همچنین استان بوشهر به دلیل داشتن موقعیت استراتژیکی ومنابع و صنایع مختلفی نظیر؛ نفت و گاز از مناطق مهم صنعتی و اقتصادی کشور به شمار می رود. از دیگر عواملی که باعث اهمیت این منطقه در بخش صنعت شده، می توان به قرار داشتن میدان های گازی چون: پارس جنوبی ، کنگان ، پارس شمالی، بردخون، شهرستان دشتی و پالایشگاه عظیم گاز در جم و وجود مهم‌ترین ترمینال‌های صادرات نفت خام جهان در جزیره خارک و همچنین اجرای طرح‌های کلان صنعتی از قبیل نیروگاه اتمی بوشهر، کشتی سازی اشاره کرد.
 

بنادر مهم

مهم ترین‌ بنادر استان‌ شامل‌ بندر بوشهر، بندر گناوه‌، بندر دیلم‌، بندر ریگ‌، بندر دیر، بندر کنگان‌، بندر نخل تقی‌، بندر عسلویه‌ و بندر عامری‌ است.
 
 
 
 
 
 
 
 

سوغات 

 

بخش شیرینی : شیره خرما، ارده، حلوای راشی، حلوای سنگک، خارک پخته، حلوای مسقطی

بخش صنایع دستی : گبه، گلیم، انواع حصیرها و سبدهای بافته شده از برگ درخت نخل، عبا

 

جاذبه های طبیعی - گردشگری

اهرم : چشمه آب گرم اوباد اهرم، چشمه آب گرم میر احمد

رودخانه-دالکی

 

برازجان : آبشار شول، آبشار فاریاب در پشتکوه، پارک جنگلی سرکره دامنه کوه های گیسکان، چشمه آب گوگردی در دالکی، چشمه زیرراه

 

 

 

 

 

 

نخلستان-های-آبپخش

 

بندربوشهر : حاشیه رود اهرم منطقه گردشگری دلوار، نخلستان های آب پخش

 

 

 

 

 

 

رودخانه-مند

 

 

بندر دیر : حاشیه رود مند، قله درنگ، چشمه آب گرم گنوی، چشمه آب لوحک، چشمه آب تنگ دو راهک، چشمه آب تنگ هیخ، چشمه آب گرگم، جزیره گرم

 

 

 

 

بندر دیلم : سواحل خلیج فارس

کوه پردیس

 

 

بندر کنگان : ساحل بندر تاریخی سیراف در کنگان، سواحل خلیج فارس در بندر کنگان، کوه پردیس در مسیر بندر کنگان – فیروزآباد

 

 

 

 

 

 

تالاب-حله

 

 

بندر گناوه : تالاب حله، جنگل چاهک، جنگل کلر کمالی، سواحل ماسه ای خلیج فارس، طبیعت دامنه کوه های زاگرس

 

 

 

 

 

گنبد-نمکی-جاشک

 

 

خور موج : گنبد نمکی جاشک، غارهای نمکی قله بیرم

 

 

 

 

 

 

جاذبه های تاریخی

اهرم : امام زاده ابراهیم، امام زاده اسماعیل، امام زاده جعفر، امام زاده زین الشهدا منطقه خائیز، قدمگاه حضرت عباس (ع)، قلعه زایر خضرخان تنگستانی یا قلعه کلات.

پل-مشیر

 

 

برازجان : بازار قدیمی و سرپوشیده برازجان، پل مشیرالملک، شاهزاده ابراهیم (ع)، کاخ زمستانی کوروش هخامنشی، کاخ بردک سیاه، کاروانسرای مشیرالملک، کوشک اردشیر، گور دختر، کوه قلعه در ارتفاعات شرق برازجان، کاروانسرای دالکی، چهل خانه سعدآباد، قصر دختر و گوری گاه در تنگ ارم، قلعه سبز در شبانکاره، قلعه غضنفرالسلطنه در کوه قلعه، نخلستان های سرسبز

 

 

 

 

گور دختر

 

 

بندر بوشهر : آب انبار قوام، آرامگاه اصفهانی، امام زاده میرمحمد در جزیره خارک، بقعه خواجه خضر، خانه قاضی، خرابه های شهر لیان، قبر ژنرال انگلیسی، قلعه هلندی ها، عمارت ملک، کلیسای مسیح مقدس گور دختر،  معبد خدا دریا، موزه مردم شناسی. 

 

 

 

بندر دیر : آثار آسیاب بادی در شرق روستای لوحک و سرمستان، آثار تاریخی روستای خرگونه، آثار باقیماندهدر غرب بردستان، بتانه یا بت خانه، بی خاتی یا بی بی خاتون، تل سوز یا تل سبز، تل ملاها، تل غرابی، تل ورزشی،  تل سنگ، پیاله پاتیل، شهرهای تاریخی بردستان، قبرستان قدیمی دیر و سنگ، قلعه گنوی، قصر دختر، کیچه بازار، مسجد بردستان،  ویرانه های بطانه،‌ ویرانه های بندر باستانی نجیرم، ویرانه های شهر باستانی خورشید و  نوشته های آن

 

بندر دیلم : آثار خرابه های بندر سی، بندر قدیمی مهرویان

 

بندر کنگان : آتشکده کوه پردیس، بافت قدیمی بندر کنگان

 

امامزاده-سلیمان-بن-علی(ع).jpg

 

 

بندر گناوه : امام زاده سلیمان بن علی، برج حسینیه خان، تل گوری و شاه صدرالدین، مقبره بی بی مریم، قدمگاه حضرت عباس و امیرالمونین مقبره آقا ابوالحسن

 

 

 

  

کلات-مند-دشتی

 

 

خور موج : آتشکده خور موج، بارگاه امیر ارم بن سام بن نوح، برج و قلعه خورموج، قلعه محمدخان دشتی، قلعه دختر، عمارت شیرینه، مسجد جامع خورموج 

 

 

 

آب پخش(بوشهر)

  • جمعیت :
    15421
  • کد تلفن :
    773

آب‌پخش شهری است در بخش شبانکاره شهرستان دشتستان استان بوشهر ایران.
این شهر در 20 کیلومتری شمال برازجان(مرکز دشتستان) واقع شده و بیشتر اراضی آن به درخت خرما اختصاص دارد.
آب آن از رودخانه شاپور در شهر سعدآباد (5 کیلومتری آبپخش) توسط پمپهایی به درون نهر پمپاژ می‌شود. این نهر در آبپخش به دو قسمت تقسیم شده و پخش می‌شود. جاهای گردشگری این شهر عبارت‌اند از نخلستان همیشه سرسبز خرما، پارک خضرا، پارک خلیج فارس، ...
مختصات جغرافیایی آن 29,21درجه شمالی و 51,05درجه شرقی است. آب‌پخش از روستاهای درواهی، قلایی و بهرام‌آباد ایجاد شده‌است.

آبدان(بوشهر)

  • جمعیت :
    6062
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.abdan.ir

آبدان شهری است در استان بوشهر ایران. آبدان در بخش مرکزی شهرستان دیّر قرار دارد.شهر آبدان از توابع شهرستان دیر از استان بوشهر می باشد .شهر آبدان در فاصله 40 کیلومتری شمال شهر دیر و در فاصله 160 کیلومتری جنوب مرکز استان واقع شده است. این شهر که دارای قدمتی بسیار طولانی می باشد ، مردمان آن افرادی سخت کوش هستند که شغل اکثر آنها کشاورزی می باشد .

امام حسن(بوشهر)

  • جمعیت :
    2192
  • کد تلفن :
    772

امام حسن شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. شهر امام حسن مرکز بخش امام حسن از توابع شهرستان بندر دیلم است.
این شهر محل دفن امام زاده حسن یکی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می‌باشد. این شهر بین بندر گناوه و بندر دیلم و در محل بندر باستانی سینیز در کناره خلیج فارس قرار گرفته است.بهرگان یکی از چهار مناطق نفتی ایران نیز در شهر امام حسن قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 2192 نفر بوده است.

اهرم(بوشهر)

اَهرَم شهری است واقع در استان بوشهر در کشور ایران. اهرم مرکز بخش مرکزی شهرستان تنگستان است.
شهر اهرم در فاصله ? 60?کیلومتری جنوب شرق بوشهر واقع است.اهرم 5 هزار اصله نخل دارد. شمار زیاد نخلستان‌ها باعث کندی در گسترش ساخت‌وساز در این شهر شده‌است.بیمارستانی 32 تخت خوابی در این شهر در دست ساخت است.

گردشگری
چشمه آب گرم اهرم به عنوان یکی از مهمترین جاذبه‌های گردشگری این شهر است و همه ساله مسافران بسیاری از اقسا نقاط کشور به دیدن این جاذبه تفریحی می‌آیند. گفتنی است که در سال 1386، چشمه آبگرم اهرم بوشهر به‌عنوان دهکده نمونه آب درمانی در ایران انتخاب شد.

دیگر جاذبه‌های گردشی این شهر عبارتند از: قلعه زائر خضر خان تنگستانی (قلعه کلات)، امامزاده ابراهیم، امامزاده جعفر، منطقه خائیز، و سد انحرافی اهرم.

سرشناسان
حجة الاسلام سید مرتضی اهرمی ملقب به علم الهدی، میرزا میرزا حسین معتقد اهرمی، میرزا علی اکبر مشتاق اهرمی، عباس محمدزاده، حسیم منوچهری و محمد سلیمانی از سرشناسان این شهر هستند.

صنعت
تنگستان در محدوده نفتی پارس شمالی واقع است و بنا بر گزارش اکونیوز برای توسعه و عمران در این منطقه بزودی چهار پروژه زیربنایی پس از مناقصات و مطالعات انجام خواهد شد.

برازجان(بوشهر)

  • جمعیت :
    93072
  • کد تلفن :
    773

بُرازجان شهری است در 60 کیلومتری بوشهر واقع در استان بوشهر و شهرستان دشتستان. این شهر 150 هزار نفر جمعیت دارد و در ارتفاع 70 متری از سطح دریا است. برازجان دومین شهر بزرگ و پرجمعیت استان بوشهر است. برازجان دارای هوای گرم و خشک ودر جنوب کشور قرار دارد. یکی از آثار باستانی برازجان دژ است. یکی دیگر از آثارهای باستانی های برازجان کاخ زمستانی کوروش است. از دیگر آثار باستانی برازجان می توان به تل مر نیز اشاره کرد . گور دختر و کوه قلعه واقع در کوههای گیسکان مجاور شهر برازجان از دیگر آثار باستانی این شهر بشمار می‌آید. بیشترین تراکم نخلستانهای کشور در شهرستان دشتستان با حدود ده میلیون نخل اصل می‌باشد.

برازجان؛شهر کاخ های باستانی
شهرستان دشتستان وسیع ترین و پرجمعیت ترین شهرستان استان بوشهر، به مرکزیت برازجان، در مدارهای 51 درجه و 12 دقیقه طول و 29 درجه و 16 دقیقه جغرافیایی قرار دارد. همسایگان آن در شمال گناوه، در غرب بوشهر، در جنوب تنگستان و در شرق استان فارس است. وسعت دشتستان 6‎/371 کیلومتر مربع و جمعیت آن بیش از 290‎/000 نفر است. این شهرستان تقریباً در وسط راه های ارتباطی شمال به جنوب استان قرار دارد؛ همچنین جاده شیراز - بوشهر از میان آن می گذرد. دشتستان دارای 7 شهر، 5بخش و 192 روستا است. کوهستان گیسکان با دو قله گیسکان (به ارتفاع: 2600) و قله بزپر (به ارتفاع: 1420 متر) در شرق برازجان قرار دارد؛ دو رود دالکی و شاپور سیراب کننده دشتستان پنهاورند. دمای دشتستان بین 0 تا 50درجه در طول سال متغیر است؛ بارش سالانه نیز حدود 250 میلیمتر است. نژاد اهالی اکثریت پارس و گویش آنها پارسی آمیخته با لری است. برازجان، مرکز دشتستان، دومین شهر بزرگ استان بیش از 155‎/000نفر جمعیت و 1538 هکتار وسعت دارد که در نزدیکی کوهستان گیسکان واقع شده است.

پیشینه تاریخی: برازجان دارای پیشینه تاریخی بسیار کهن است که می توان آن را به سه دوره تقسیم کرد. در دوره اول از عیلامیان تا ظهور اسلام، در قلب خود شهر باستانی توزوتا اوکه را داشته است که پارچه بسیار معروف توزی و آثار تاریخی بسیاری که از این دوره طلایی به جا مانده حاکی از همین نکته است. دوره دوم از ظهور اسلام تا آغاز صفویه است که دشتستان موقتاً در تاریخ فراموش می شود. دوره سوم از آغاز صفویه تاکنون را شامل می شود. در این دوره خوانینی خوشنام و میهن پرست همچون ملک منصورخان، شهید سالم خان، شهید میرزامحمدخان غضنفرالسلطنه برازجانی و... بر برازجان در دوره ای متلاطم حکمرانی می کنند؛ سالم خان کمر همت به آبادانی برازجان می بندد و غضنفرالسلطنه برازجانی به یاری رئیسعلی دلواری و جنگ با انگلیسی های متجاوز برمی خیزد و پس از رشادت های بسیار و به خاک مالیدن پوزه انگلیسی ها در جنگ لرده، به عنوان آخرین نفر از سرداران وطن پرست متحد در برابر متجاوزان، به دست یک خائن به شهادت می رسد.

جاذبه های تاریخی: در برازجان با توجه به تاریخ کهن و پربار آن، آثار تاریخی مهمی وجود دارد ازجمله: 1- کاخ زمستانی کوروش هخامنشی: در جنوب غربی برازجان، با قدمتی حدود 2500 سال که تلاش برای یافتن بقایای آن ادامه دارد. 2- گوردختر: در روستای پشت پر، بخش ارم، مشابه مقبره کوروش، متشکل از 24 قطعه سنگ؛ متعلق به مادر یا دختر کوروش هخامنشی. 3- کاخ بردک سیاه: در 12 کیلومتری شمال غرب برازجان، روستای درودگاه؛ مربوط به داریوش هخامنشی که تلاش برای یافتن بقایای آن ادامه دارد. 4- کوشک اردشیر: در مجاورت گوردختر؛ مربوط به عهد اردشیر ساسانی، ساخته شده با سنگ و ساروج. 5- کاروانسرای مشیرالملک: در قلب برازجان، مربوط به اوایل قاجاریه، ساخته شده از سنگ با نمای بسیار زیبا و منحصر به فرد. این بنا در زمان پهلوی زندان بوده (از زندانیان معروف: آیت الله طالقانی، مهندس بازرگان و...) و اکنون در حال بازسازی است. همچنین کوه قلعه (در ارتفاعات شرق برازجان)، پل مشیرالملک (24 کیلومتری شمال برازجان)، کاروانسرای دالکی، چهل خانه سعد آباد، قصر دختر و گوری گاه در تنگ ارم، قلعه سبز در شبانکاره، سد سبا در روستای کان سرخ وحدتیه (مربوط به هخامنشیان)، قلعه غضنفر السلطنه در کوه قلعه، بازار قدیمی و سرپوشیده برازجان ازجمله آثار تاریخی دشتستان هستند.

جاذبه های طبیعی: گیسکان، کوهستان سر به فلک کشیده و استوار چون مردم دشتستان، در شرق برازجان قرار دارد. رود شاپور (با 230 کیلومتر طول) و دالکی (با 215 کیلومتر طول و رود فصلی معروف آرد و در برازجان، از رودهای معروف شهرستان هستند. از درختان معروف این سرزمین نخل، گز، کویر و کنار (سدر) را می توان برشمرد. از حیوانات بومی هم می توان به گراز، بزکوهی، مارمولک و گوسفند و از پرندگان هم به کلاغ زاغی (قلاسوزوک)، فنچ تاجدار، فنچ مجنون، تیهو، چغول و سینه سرخ اشاره کرد. مهمترین جاذبه های طبیعی دشتستان عبارتند از: نخلستانهای سرسبز، شاهزاده ابراهیم(ع) در 18 کیلومتری جنوب شرقی برازجان و ارتفاعات اطراف آن، کوهستان گیسکان (دشت نرگسی و بام بلند)، آبشار فاریاب در پشتکوه، چشمه زیرراه در 15 کیلومتری برازجان (روستای زیرراه)، چشمه آب گوگردی در دالکی، پارک جنگلی سرکره در 8 کیلومتری جنوب برازجان، امامزاده شاه پسرمرد در بوشکان، سد انحرافی سرقنات، سد رئیسعلی دلواری (شبانکاره).

کشاورزی: برازجان قطب کشاورزی استان است و کشاورزی آن قدمتی 2500 ساله دارد. مجموع اراضی مزروعی این شهرستان 240‎/000 هکتار است. مهمترین محصول کشاورزی آن خرما است که از بیش از 2‎/500‎/000 اصله نخل به دست می آید. مهمترین انواع نخل در این منطقه کبکاب، خاصه، قصب و شیخالی هستند. بیشترین کلزا، کاهو، تنباکو و گندم استان در دشتستان به دست می آید.

سوغات: مهمترین سوغاتی برازجان عبارت است از: خرما، رطب، خارک، حصیر و سایر محصولات بافته شده با برگ نخل، ظروف سفالی، قالی، قالیچه، گبه، گلیم، نمد، گیوه، عبا، ملحفه، قبا، ارده (شیره کنجد)، قلیه ماهی و میگو، انواع حلوا، گرده و مشتک و انواع دیگر نان محلی، لورک و ماست و سایر لبنیات محلی، خاک شیر (درمان درد معده)، زیره ، بنگو، گل گاوزبان و شنبلیله.

صنعت: شهرک صنعتی بزرگ برازجان و شهرک صنعتی خوشاب دو شهرک صنعتی دشتستان هستند. از مهمترین کارخانه های آن می توان به سیمان دشتستان، گچ، دو کارخانه آرد، موادغذایی، دستمال کاغذی مبارک و وسایل بهداشتی، ایزوگام، لوله پلی اتیلن و صنایع مرتبط با نخیلات اشاره کرد.

مراکز آموزش عالی: دانشگاه آزاد واحد برازجان، دانشگاه پیام نور، دانشکده کشاورزی، مرکز تربیت معلم شهید رجایی، مدرسه علمیه 14 معصوم (ع) آقایان و حضرت رقیه (س) (بانوان)، مراکز آموزش عالی دشتستان هستند که همگی در برازجان قرار دارند.

وضعیت فرهنگی
نشریه ها: اتحاد جنوب، دریای جنوب، آوای توّج
کتابخانه ها: مرکزی (15‎/000 جلد)، شهید بهشتی (7‎/000 جلد) و شهرداری (5‎/000 جلد)؛ کتابخانه سایر شهرها نیز به تناسب جمعیت آن شهر کتاب دارد.

شخصیت های مهم فرهنگی: شهید صادق گنجی ، سید ابراهیم و محمد رضا مساوات، آیت الله مجاهد برازجانی، آیت الله مهدوی سعدآبادی، حاجی خان صمصام الملک، محمد جعفر واجد برازجانی و اسماعیل مرتضوی برازجانی و...

کتابهای نوشته شده درباره برازجان: جایگاه دشتستان در سرزمین ایران وتحولات اجتماعی برازجان (سروش اتابک زاده)، تاریخ دشتستان (محمد جواد فخرایی) و...

شخصیت های مذهبی: آیت‏الله عبدالحسین اعتصامی (ره)، حجت الاسلام و المسلمین محمدجواد اعتصامی (ره)، دکتر سید محمدمهدی جعفری (استاد دانشگاه شیراز، نویسنده برتر کتب مذهبی کشور در سال 87 و نویسنده: ترجمه و تصحیح نهج البلاغه، ترجمه کتاب امام علی -ع-" گردآوری و تصحیح: تفسیر پرتوی از قرآن آیت الله طالقانی

 

بردخون(بوشهر)

  • جمعیت :
    4306
  • کد تلفن :
    772

بُردخون شهری است در استان بوشهر ایران. بُردخون مرکز بخش بُردخون در شهرستان دیّر است.

شغل اصلی مردم بردخون صیادی و کشاورزی است. نام یکی از دهستان‌های چهارگانه شهرستان دیر استان بوشهر است. این دهستان از 20 آبادی بزرگ و کوچک تشکیل شده که مهم آنها عبارتند از: بردخون کهنه، شه نیا، زیررود، زیدان، مل سوخته، نره کوه، درواحمد، دمی گز، گورک، شیبرم. مرکز دهستان قریه بردخون نو است که 961 تن سکنه دارد.

پیشینه
آبادی بردخون چند سده پیش در کناره خنی (سفره‌های زیر زمینی که بصورت یک گودال دره مانند طبیعی هستند) واقع در شمال شرقی محل کنونی یعنی احشام کهنه تشکیل شده بعلت کناره خنی نشستن به آن اهالی (بردخنی‌ها) (بُرد «به ضم اوّل» به معنی کناره و حاشیه) می‌گفتند که هنوز هم استعمال محلی غالب دارد و به تبع، آن محل چنین نام گرفته و بعدها با تطوراتی (بردخان) شاید بعلت تشابه خنی با کلمه خان (یا خانی) و تطابق آن با خور خان و اینکه خوانین در اینجا از جمله خنی ملک زیاد داشتند. و سپس با تعابیر اداری و دولتی باز هم به علت غرابت زبان بومی و با تشابه لفظی (بردخون) نام گرفته‌است.این بخش تابع شهرستان دیر می باشد که در مختصات جغرافیایی 28سانتیگراد و 4دقیقه عرض شمالی و 51سانتیگراد و 35دقیقه طول شرقی ، در وسعتی بالغ بر 847کیلومتر مربع ، آرام گرفته است .  بردخون   از حدود 35 روستای این بخش ، اکنون 30 روستا باقی مانده و از این تعداد تنها 21 روستا دارای سکنه است . بردخون از مشرق و جنوب شرقی با بخش مرکزی دیر همسایه است . از شمال و شمال شرقی با بخش مرکزی دیر و بخش کاکی شهرستان دشتی همجوار می باشد . از جنوب تا روستای کورک – آخرین قریه تابع در جنوب شرقی آن – در همسایگی خلیج فارس ، گوش به نجوای موج ها سپرده است .  مرکز این بخش «بردخون نو» می باشد که از سال 1379 با تاسیس شهرداری به شر تبدیل شد . رودخانه مند ، همچون تازیانه ای که بر «کفل اسبی» فرو آمده باشد ، از حاشیه شمالی آن می گذرد و به خلیج فارس فرو می غلتد تا «خور» معروف «زیارت» را تشکیل دهد . چهار خور معروف «منجو» ، «خان» ، «تهمادو» ، «گرم» محل اصلی برای صید صیادان می باشد ، که با حدود 200 فروند قایق ، مشغول امرار معاشند .  آب و هوا و پوشش گیاهی  تابستان طولانی و زمستان کوتاه ، دو فصل از چهار فصل سالند که در این بخش ، فرصت خودنمایی چندانی به دو فصل دیگر نمی دهند . تابستان گرم و فساینده ، همواره ثبات خود را داراست ، اما زمستان در سال های پیاپی سیال و در نوسان است ؛  سالی پر بار و پر نشاط و سرمست و سالی دیگر بی رمق و بخیل . همین امر باعث شده تا کشاورزی و دامداری که شغل اصلی مردم است از ثبات چندانی برخوردار نباشد . دلیل عمده ی زایش مشاغل دیگر چون کار در کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس ، بقالی ، صیادی و ... همین بی اعتمادی مردم محروم این منطقه به زمستان کوتاهشان است.  به موازات رودخانه مند ، یک فقره آب زیرزمینی با عرض ناچیزی وجود دارد که از «کناری» تا «شیبرم» ادامه می‌یابد ، لذا تمام روستاهای شمال غربی این بخش میان این خط آب زیرزمینی و رودخانه مند واقع شده اند .  گندم محصول اصلی کشاورزان این دیار است . هر چند که امروزه اکثر اراضی کشاورزی – حتی نخلستان های منطقه – زیر کشت گوجه فرنگی رفته است . در سال های اخیر چند آب بند خاکی احداث شده است که آب نهرهای فصلی منشعب از کوه های «جاشک» و «آبدون» را پشت خود نگه می دارند ، اما هنوز زمینه استفاده لازم از همین مقدار آب ناچیز نیز فراهم نگردیده است .  در زمین های بایر منطقه دو دسته گیاهان خودرو سبز می شوند : دسته اول گیاهان خودرویی که مصرف غذایی و دارویی دارند ، مانند : جوسال ، توله ، خلیلو ، حکال ، کاکل ، منگک ، گل رد ، اوشه ، دریمه و تهما ؛ و دسته دوم خار بوته هایی بی منت .  پیشینه تاریخی   با تمام جستجوهای انجم شده به وسیله نگارنده ، آغاز دقیق شکل گیری و نحوه سکونت اولیه ساکنان روستاهای این بخش ، اطلاعات جامع و مستندی به دست نیامد . آنچه که به دست آمده حاکی از این است که بردخون از دیر باز در این کشور پهناور شناخته شده و مورد توجه بوده است . «تاریخ ایران» ، «بردخون» را یکی از بنادر مهم اداری اعتبار و شهرت از ایالت فارس دانسته و آن را به همراه بندر سیراف ، بندر هرمز ، بندر عباس ، بندر لنگه ، بندر سینیز و بندر ریگ ، از مهمترین مراکز تجاری – بازرگانی روزگار خود قلمداد نموده است . بدون شک بردخون شک بردخون مورد نظر نویسنده تاریخ ایران ، بردخون کهنه ( ساحلی ) است . اما از سال 1333 هجری قمری ، (1915 میلادی) به بعد ، بیشتر بر سر زبان ها افتاد .در جریان جنگ اول جهانی که انگلیسی های متجاوز علیرغم اعلام بی طرفی ایران – به جنوب کشورمان حمله کردند ، بوشهری ها ، تنگستانی ها و دشتستانی ها و به فرماندهی رئیس علی دلولری ، شیخ حسین چاهکوتاهی ، زایر خضر خان تنگستانی و حمایت روحانیون منطقه به دفاع برخاستند و خالو حسین بردخونی با 200 سوار لز بردخون به یاری آنها شتافت . 
بسیاری از آثار مکتوب که از بردخون و توابع آن یاد کرده اند ، از دقت کافی برخوردار نمی باشند . در حالی که به روایت بسیاری از پیران روزگار دیده این دیار ، هر آبادی در این خطه مسمایی داشته که بیانگر ویژگی های اقلیمی و بومی خاصی آن بوده است . در این میان تنها دکتر سید جعفر حمیدی در «فرهنگ نامه بوشهر» ، با وسواس و دقت نظر ستودنی با این مسئله برخورد کرده است .  مغدان ، شهنیا ، آبکش ، کناری و ... هرکدام نام هایی هستند که در برخورد ، حکایت ها و راز و رمز های بسیاری دارند . به عنوان مثال وجود آثار و بقایایی که نشاندهنده زندگی «مغ»های زردشتی در حاشیه شرقی روستای شهنیا با فاصله 2کیلومتری از «مغدان» قرار گرفته اند ، محقق را به تامل وا می دارد . از طرفی «موه دو» در گیش محلی (موه=نخل+دو=دان(پسوند مکان) نامی است که در یکصد سال اخیر به این روستا اطلاق شده است و ساخته اذهان مسئولان دولتی آن روزگار است ، چرا که اصلا در گویش محلی «مخ» به این معنا وجود نداشته و ندارد . این اشتباه ممکن است از آنجا رخ داده باشد که مرز گویش این منطقه با گویش مناطق همجوار – بویژه تنگستان – برای آنان روشن نبوده است .  در هر حال ، بحث و بررسی و علاقه پیرامون تاریخ کهن این دیار ، به فرصتی دیگر نیازمند است .  مکان های تاریخی  جای جای این دیار جای پای حادثه یا خاطره های است که همچون رویاهایی با طنین ضرب آهنگ گام های روزگار بر آن نقش بسته است . هر نامی ، دری به اندیشیدن به روی آدمی باز می کند و نقبی به غبطه و انده و دریغا می گشاید . در زیر به ذکر نام پاره ای از این مکان ها اکتفا می کنیم :  شتی ، امسنی، خنی عبدو ، خنی مطری ، کنار مسجدی ، گیاچی ، گیارکو ، تل بورجوه ، سورا ، تل جمشیدی ، بسی لری ، گز تل کاکلی ، کنار کاشی ، چه وردی احمد ، گوده سوری ، گوده سید جعفری ، چهکو ، گزهای خوینی ، تل های مشکی ، دره باشکوه ، دره ارری (اردهایی) ، انه کلاتو ، گز مزیدی ، دوه فریدو ] چم دره ، توریج ، دره زنبور ، اوز واری ، دره اولیا ، چه خان ، چه ملی ، جمول یهای سید حسین ، براحمدو ، باغ ، جبری ، باغ سید اسدالله ، چهاب گندو ، چه رضا ، کت فرهادو ، سنجر ، پاریو ، میمنی دو ، امیر دیئان ، استادا ، تل ملای وی وی ، دوه ، سه تلو ، چه تحلو ، دی زار ، کورزار ، مسیله ، دری مخکی ، بورم (گورو) ، سید ، کت موه دو ، گوده میر حاجی ، آمار ، بالبالو، اشک تنکو ، شیخ ویا ، بلادو ، تل های حاجی پیر ، تل بروی ، قلعه چار طاق ، قلعه شاداب و ... .  جزیره ام الگرم و نخیلو   این دو جزیره خالی از سکنه در حدود ناحیه بردخون در سواحل جنوبی استان بوشهر ، در فاصله کمی نسبت به یکدیگر قرار گرفته اند.   جزیره نخیلو در حال حاضر بیش از هر چیز محل زیست لاکپشتان خلیج فارس می باشد و از این نظر ، اهمیت زیست محیطی قابل توجهی دارد.   جزیره گُرم   جزیره گرم مقابل شهرستان دیر در خلیج فارس واقع شده و به علت وجود انبوه درختان جنگلی (موسوم به گرم) به همین نام نیز مشهور شده است.   جزایر مطاف ، مرغی ، تهمادو ، و چراغی که در مقابل ناحیه بردخون قرار دارند و خالی از سکنه اند از دیگر جزایر استان بوشهر هستند.  صنایع دستی  عبا بافی   عبا بافی از رشته های صنعت نساجی است که روزگاری در ایران و به ویژه در مناطق روستایی دارای گستردگی فراوانی بوده است . این صنعت در پاره ای از نقاط استان بوشهر مانند روستاهای تنگ ارم ، بنار آزادگان، زیارت ، سعدآباد ، بردخون ، کردوان سفلی و علیا و حومه شهر اهرم رایج بوده که علاوه بر تأمین نیازهای روستاهای استان به کشورهای حوزه خلیج فارس نیز صادر شده است . در حال حاضر (زمستان 1375) ارزش تولیدات عبا در سال بیش از000/۰۰۰/۲۱۶ ریال می باشد و تنها در سال گذشته مبلغ 000/108 مارک درآمد ارزی برای کشور داشته است .  شخصیت های دینی ، علمی و فرهنگی   دین داری ، دین باوری و دین ورزی مردم بردخون از طرفی و وجود علمای اعلام در میان این مردم خداجوی و مومن از دیگر سوی ، از دیر باز ، این دیار را کانون علم و ادب و معرفت نشان داده است . علمای مرحوم شیخ عبدالنبی بحرانی ، سید علی رکنی ، آفا سید اسدالله رکنی ، آفا شیخ محمد بحرانی ، شیخ علی بحرانی ، حاج سید محمد حسینی و ... .
در هدایت و گسترش دین و دنیای مردم این دیار و مناطق هم جوار نام های بسیاری ماندگاری دارند .  سید بهمنیار حسینی (متخلصین به مفتون بردخونی) شاعر نام آشنای اغین دیار است . فایز هم که زادگاه او زیارت دشتی است ، در محضر علمای بردخون کسب علم کرده و الفبای دین و عشق و زندگی آموخته است . از شیخ احمد زایر عالی طاهر طاهری ، حسین اکبری خسروی ، رئیس ابول رئیسی و رییس مظفر رییسی نیز اشعاری پراکنده باقی است که قوت و صلابت اشعار شاعران توانمند در آنها موج می زند . از زنده یاد شیخ عبدالمهدی بحرانی ، زایر محمد حصیری و حاج سید محمد حسینی نیز آثار منظومی به جای مانده است . اکنون طلاب ، دانشجویان و فارغ تحصیلان زیادی از این خطه در سطح کشور دارای اسم و اعتبارند . آیت الله حاج سید احمد رکنی از فضلای ارزشمند عرصه دین و دین پروری است .  آیت الله حاج سید هاشم حسینی فرزند مرحوم حاج سید محمد حسینی که مدیریت حوزه علمیه قم را هم بر عهده دارند ، از عالمان برجسته جهان تشیع محسوب می گردند .  همچنین حجج اسلام سید حسین و سید علی رکنی (فرزندان مرحوم آقا سید اسدالله رکنی ) و سید علی و سید ابوالحسن حسینی (فرزندان دیگر مرحوم حاج سید محمد حسینی) ، نیز حجج اسلام سعیدی ، محمودی ، بحرانی ، واعظ ، حاجیانی و ... طلاب اهل فضل و آینده دار این دیارند . علیرغم نبود امکانات آموزشی کافی ، بسیاری از جوانان دانشگاهی این منطقه تا عالیترین سطوح دانشگاهی رسیده اند که از آن میان می توان دکتر حسن دانایی فرد و بسیاری جوانان دیگر نام برد . بسیاری از مناصب دینی ، فرهنگی و اداری بخش و شهرستان به وسیله فرزندان دیروز و امروز بردخون اداره می شود . اکثر آموزگاران ، دبیران ، به وسیله فرزندان دیروز و امروز بردخون اداره می شود . اکثر آموزگاران ، دبیران ، مدیران ، و مسولان امور آموزشی و پرورشی منطقه بومی هستند . تعدادی از جوانان و نوجوانان امروز بردخون دست به قلم و اهل شعر و نوشتن هستند که به فضل خداوند آینده روشنی در انتظار آنها است .  جالب اینجاست که تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 هجری خورشیدی ، تنها تعداد انگشت شماری از فرزندان این خطه تا سطح دیپلم تحصیل کرده بودند . به برکت انقلاب نظام مقدس جمهوری اسلامی ، اکنون بیش از 1400 تحصیل کرده دیپلم در این بخش زندگی می کنند .  مفتون بردخونی  مفتون ؛ سید بهمنیار فرزند بردخونی علی اکبر حسنی، شاعر بردخونی دوبیتی های بسیار بسیار زیبا را سروده است که شهرت وی نیز به همین خاطر است .   بردخون کجاست ؟  بردخون شهری زیبا وآرام در جنوب ایران وساحل خلیج فارس قرار دارد ، از نظر جغرافیایی تابع شهرستان دیر استان بوشهر است ؛ بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش بردخون شهرستان دیر در سال ۱۳۸۵ برابر با 9386 نفر بوده است و دارای دو دهستان به نام های بردخون و آبکش می باشد .در سال 1359 بخشداری در آن استقرار یافت.سال 1379 به همت وتلاش مسئولان وهمکاری مردم وبا تصویب هیإت دولت ؛ بردخون تبدیل به شهر شد.   غذاهای محلی منطقه بردخون  ایران از جمله کشورهایی است که تنوع غذایی در آن بسیار زیاد است.می گویند پس از چین و فرانسه ، ایران از نظر گوناگونی غذا در مقام سوم قرار دارد.غذاهای اصیل ایرانی بسیار مقوی هستند. متأسفانه بخش غلط عادات غذایی غرب ، ذائقه ایرانی را تخریب کرده و غذاهای اصیل و با ارزش چون آبگوشت ، جای خود را به غذاهای کنسروی و نمک سود که در اصل برای دوران جنگ و یا مسافرتهای دریایی طولانی تهیه می شدند، داده است. در این تحقیق سعی شده است که غذاهای سنتی منطقه بردخون با توجه به تحقیقات محلی و منطقه ای ذکر شوند، تصور باطلی در میان خانمهای خانه دار وجود دارد و آن این است که گمان می کنند برای تهیه غذای هوشمند خوش طعم باید مبالغ هنگفتی پول خرج کنند در حالی که واقعاً این طور نیست و یک کد بانو با سلیقه می تواند با صرف هزینه متوسطی بسیار بهتر از خانمهایی که هزینه های گــزاف برای خرید مواد غذایی می پردازند ،غذا تهیه کند.           

نتیجه گیری 
سابقه فرهنگی ، علمی واقتصادی درخشانی دارد.قدیمی ترین حوزه علمیه منطقه در این شهر قرار داشته است وبزرگان فراوانی از آن برخاسته اند.در گذشته علمای بزرگواری چون آیت الله شیخ عبدالنبی بحرانی بردخونی ،آیت الله سید علی رکنی حسینی ،آیت الله شیخ علی بحرانی وسادات گرانقدری چون حاج سید محمد حسینی ، سیداسدالله رکنی حسینی وشاعران برجسته ای همچون مفتون و فایز و دلاورانی مانند خالوحسین بردخونی وسردار شهید یوسف بردستانی مایه افتخار بوده اند. امروز نیز بزرگان ودانشمندان ارزشمندی چون آیت الله حاج سید هاشم حسینی مدیر حوزه علمیه قم ونماینده استان بوشهر در مجلس خبرگان رهبری افتخار آفرین این سرزمین هستند.مدارکی مبنی بر وجود گمرک در گذشته نشانگر قدمت بازرگانی وتجارت منطقه بوده است. اکنون نیز کشاورزی وصیادی آن زبانزد است اما معضل عدم وجود اسکله و مشکلات کشاورزی باعث دلسردی مردم شده است.وجود منابع گازی پارس شمالی در غرب بردخون از دیگر مواهب خدادادی است.

بندر بوشهر(بوشهر)

بندر بوشهر مرکز استان بوشهر از استان‌های ایران است. این شهر همچنین مرکز شهرستان بندر بوشهر نیز می‌باشد. جمعیت این شهر بر پایه آمار سرشماری سال 85 برابر با 161,674 نفر است.

بیشتر مردم بوشهر به زبان فارسی(لهجه‌های گوناگون محلی از زبان فارسی)تکلم می‌کنند و اقلیت هایی از مردم استان هم متکلم به زبان های لری و ترکی قشقایی و عربی و... هستند بندر امروزی بوشهر را نادرشاه افشار در 1736 میلادی رونق دوباره بخشید. نام این محل پیش از آن ریشهر بود. خود نام بوشهر پیشینه‌ای دیرینه دارد.البته شکوه بوشهر راباید درزمان عیلامیان جست.

پیشینه تاریخی
دیرینگی بافت‌ تاریخی‌ بوشهر، به‌ دوره‌ی‌ حکومت‌ نادرشاه افشار برمی‌گردد که‌ در آن‌ هنگام‌ با تأسیس‌ پایگاه‌ دریایی‌ نادرشاه‌ در خور شرقی‌ بوشهر موسوم‌ به‌ خور نادری‌، بندر بوشهر از یک‌روستای‌ کوچک‌ ماهیگیری‌ به‌ یک‌ بندر مهم‌ تبدیل‌ گردید. مادام‌ دیولافوا در سفر اول‌ خود به‌ بوشهر به‌ کشتی‌هایی‌ اشاره‌ می‌کند که‌ به‌ احتمال‌ قوی‌ بازمانده‌ی‌ کشتی‌های‌ نادرشاه‌بوده‌اند. از آن‌ تاریخ‌ رونق‌ و آبادانی‌ آن‌ ادامه‌ یافت‌ و در دوره‌ی‌ زندیه‌ به‌ دلیل‌ نزدیکی‌ به‌ پایتخت‌ ایران‌ در شیراز اهمیت‌ این‌ بندر دوچندان‌ شد. بافت‌ قدیم‌ بوشهر از شرق‌، شمال‌ و سمت‌مغرب‌ به‌ دریا محدود است‌ و از جنوب‌ به‌ خیابان‌ لیان‌ فعلی‌ محدود است. در گذشته‌ یعنی‌ در سال‌ 1271 هـ.ق‌ در محل‌ خیابان‌ لیان‌، حصار شهر با تعداد پانزده‌ باروی‌ نظامی‌ مستقر بوده‌ ودروازه‌ی‌ اصلی‌ شهر در محل‌ میدان‌ انقلاب‌ فعلی‌ قرار داشته‌ که‌ هنوز هم‌ در فرهنگ‌ و عرف‌ بومیان‌ بوشهر به‌ نام‌ دروازه‌ مشهور است‌.

در آن‌ ایام‌ در داخل‌ محدوده‌ی‌ شهر بوشهر ساختمان‌های‌ مردم‌ دو، سه‌ و حتی‌ چهار طبقه‌ بوده‌ که‌ از سنگ‌های‌ فسیلی‌ و ملاط گچ‌ و ساروج‌ و بعضاً کاه‌ و گل‌ و پوشش‌ تیر چندل‌ ساخته‌ شده‌ ودرب‌ و پنجره‌های آن نیز از جنس‌ چوب‌ ساج‌ بوده‌ که‌ در برابر موریانه‌ و رطوبت‌ کاملاً مقاوم‌ بوده‌اند و احداث‌ خانه‌های‌ کپری‌ و غیر استاندارد در داخل‌ محدوده‌ی‌ شهر ممنوع‌ بوده‌ است‌.

در خارج‌ از حصار شهر بوشهر زمین‌های‌ پست‌ قرار داشته‌ به‌ طوری‌ که‌ در طول‌ زمستان‌ و به‌ خصوص‌ در هنگام‌ مد آب‌ دریا، آن‌ جا را آب‌ می‌گرفته‌ و به‌ شتل‌ العرب‌ یعنی‌ شطالعرب‌ معروف‌ بوده‌ و لذا مردم‌ بوشهر با محدودیت‌ زمین‌ مواجه‌ بوده‌اند و به‌ همین‌ دلیل‌ ساختمان‌های‌ خود را در طبقات‌ و به‌ طور عمودی‌ گسترش‌ می‌داده‌ و کوچه‌ها را نیز تا حد امکان‌ باریک‌ انتخاب ‌می‌کرده‌اند تا از زمین‌ موجود حداکثر استفاده‌ به‌ عمل‌ آید.

اولین‌ آبادی‌ خارج‌ از بوشهر، روستای‌ سنگی‌ و جفره‌ بوده‌ که‌ هم‌ اکنون‌ به‌ محلاتی‌ از شهر بوشهر فعلی‌ تبدیل‌ شده‌اند.جبهه‌ی‌ ساحلی‌ بافت‌ قدیم‌ بوشهر در سال‌ 1378 تحت‌ شماره‌ی‌ 2360 در فهرست‌ آثار ملی‌ کشور به‌ ثبت‌ رسیده‌ است‌.

برادلی‌ برت‌، در سفرنامه‌ی‌ خود به‌ نام‌ خلیج‌ فارس‌ تا دریای خزر، از طریق‌ ایران‌ که‌ در سال‌ 1909 در لندن‌ منتشر شده‌، بوشهر را شهر دریاها یا شهری‌ دریایی‌ نامیده‌ و ارتباط میان‌ بوشهر ودریا را یک‌ ارتباط منحصر به‌ فرد و بی‌نظیر توصیف‌ کرده‌ است‌: اگر شهری‌ را بتوان‌ دریایی‌ نامید، به‌ درستی‌ که‌ آن‌ شهر، بندر بوشهر است‌. او در جایی‌ دیگر می‌گوید: در کناره‌ی‌ دریا، امواج‌، دیوار ساحلی‌ شهر (بوشهر) را غرش‌ کنان‌ درهم‌ می‌کوبد، گویی‌ که‌ در آن‌ جا هنگامه‌ای‌ به‌ پا شده‌ است‌....

نام‌های سرزمین بوشهر
در عصر هخامنشی از تمدنهای بزرگ در ایران تمدن لیان بوده‌است که برخی به اشتباه نام آن را از نام‌های بوشهر می‌دانند. طبق آثار کشف شده در منطقه باستانی هلیله و ریشهر نام این سرزمین ژرمانسیکا بوده‌است. همچنین در آثار باستانی شوش از این بندر نام برده شده‌است. در زمان اسکندر نام آن به موزامبری تغییر یافت.

محلات
چهار محله قدیمی بوشهر عبارت‌اند از دهدشتی، شنبدی، کوتی و بهبهانی از دیگر محله‌های سنتی این بندر می‌توان از صلح‌آباد، جفره، بن‌مانع، شکری (بهشت صادق)، باغ زهرا و جبری نام برد. محلات سنتی ساحلی یا قطبهای صیادی محلی که در دو قسمت شرق و غرب بوشهر قرار دارند که شامل محلات جفره (مفگه)، صلح‌آباد و جبری می‌گردد.

بندردیر(بوشهر)

  • جمعیت :
    18525
  • کد تلفن :
    772

دیر یکی از شهرستان‌های استان بوشهر است، که مرکز آن بندر دیر می باشد. بندر دیر در جنوب استان بوشهر واقع شده است و با مرکز استان 208 کیلومتر فاصله دارد و بین 27 درجه و 51 دقیقه عرض شمالی و 61 درجه و 58 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. فاصله آن تا تهران حدود 1300 کیلومتر می‌باشد. شهرستان دیر از شمال به شهرستان‌های دشتی و تنگستان و از طرف مشرق به شهرستان‌های گنگان و جم و از ناحیه جنوب به و غرب به آب‌های نیلگون خلیج فارس منتهی می‌گردد. مرز آبی شهرستان دیر در حاشیه خلیج فارس حدود 82 کیلومتر می‌باشد. گسلها، شکستگیهای دامنه کوه‌ها و وجود صدف‌های دریایی در شیارها حکایت از پایین رفتن سطح آب دریا، حرکات زمین و مدفون شدن مواد آلی با گل‌های آهکی در ته دریا می‌باشد. جنس خاک منطقه قلیایی است و به همین علت گیاهان نمیتوانند مواد مورد نیاز خود را جذب نمایند. کمی رطوبت زمین، حرارت زیاد هوا و کمبود مواد آلی نیز مزید بر علت شده است. وجود توده های نمکی سبب شور شدن آبهای روان گردیده است. ناهمواریهای این منطقه جزء نواحی پست زاگرس جنوبی‌اند که ارتفاع آنها نسبت به زاگرس بلند، کمتر و قوس و چین‌ها نیز بسیار ملایم و به تدریج به طاقدیس و ناودیس ها ختم می‌شود.    قله درانگ با ارتفاع 1223 متر در شمال بندر دیر واقع است. رود مند که از انار واقع در 28 کیلومتری شمال شرقی کازرون سرچشمه می گیرد در منطقه "زیررود"‌ بخش بردخون به دریا می ریزد. در منطقه آّبدان و لمبدان سفره‌های آّب‌های زیرزمینی وجود دارد که بارندگی فصل زمستان نیز بستگی دارد و با کم و زیاد آمدن باران نوسان پیدا می‌کند. چشمه آب گرم در کوه‌های "گنوی" و چشمه‌های دیگر نیز "لوحک"، "تنگ دوراهک"، "تنگ هیخ" و "گرگم" وجود دارد.
آب و هوا   
آب وهوای منطقه در بیشتر ایام سال گرم ومرطوب در کنار ساحل گرم وخشک در فواصل دور تر از ساحل می با شد. زمستان این شهرستان مشابه هوای بهاری استانهای سردسیر کشور می باشد. در فصل تابستان بادی معروف به باد یکصد و بیست روزه که خشک و سوزان است در منطقه می وزدو به  اصطلاح محلی به ((تش باد)) یا((باد گرم)) معروف است .میزان بارندگی کم وبارندگی ها متو سط سالانه 215 میلی متر در ماههای آذر تا اسفند می باشد.  تنها رود خانه دایمی که از شهرستان عبور می کند رود خانه مند است که در شمالی ترین نقطه شهرستان دیر و دشتی جریان دارد. دیگر رودخانه‌ها فصلی بوده ودرهنگام بارند گی جریان دارند.

_درجه حرارت درشهرستان دیّر حداکثر میانگین دما 47 درجه سانتی گراد و کمترین معدل حداقل دمای سالانه 22 درجه است. در فصل تابستان ودر زمان وزش بادهای گرم ((تش باد)) دما به پنجاه درجه سانتی گراد نیز می رسد. سرد ترین هوا در دی ، و گرمترین زمان در مرداد ماه است .
_رطوبت : در این منطقه به لحاظ نزدیکی به دریا رطوبت زیاد که حداکثر مطلق 100% و متو سط میزان رطوبت به 56 نیز می ر سد.   
پل ها : پل موجود بر روی رود خانه بردستان بطول 105 – پل موجود بر روی رودخانه مند بطول 1300 متر   
ارتفاعات مهم : کوه در نگ بارتفاع 1200 متر ، قله برد افتاده در منطقه برد خون به ارتفاع 800 متر - کوه احمد سلیمان مشرف به روستای دوراهک به ارتفاع 1000 متر   
جزایر واقع در حوزه شهرستان :   جزیره خان به طول 3 کیلو متر وعرض 500 در بخش بردخون واقع شده است .ودر هنگام مد دریا به زیر آب می رود و قابل استفاده نمی باشد.    جزیره تهمادون به طول 12 کیلو متر و عرض 1000 متر در بخش بر دخو ن واقع شده و دارای یک سری تپه های شنی می باشد که برای اسکان موقت و امور نظامی مناسب می باشد. جزیره نخیلو دارای پوشش گیاهی است . قسمت جنو ب شرقی آن بصورت اسکله طبیعی است که متور لنج های صیادی وباری وهمچنین قایقهای صیادی می توانند پهلو بگیرندوبرای حمل ونقل مناست است. این محل نزدیک ترین محل به راس التنوره عربستان و امیر نشینان قطر و بحرین می باشد . 
جزیره گرم : در نزدیکی جزیره نخیلو واقع شده و پناهگاه خوبی برای شناورهای کو چک بو یژه قایق های صیادی است . 
راس المطاف :    راس المطاف یا جزیره زیر آب : حساسترین منطقه در مسیر شناورهای بزرگ و کوچک است که در 20 مایلی شهر دیّر و با فاصله 200 متری روستای چاه پهن واقع شده است. طول این منطقه 4 کیلو متر وعرض آن 20 متر است . در این محدوده آب دریا حالت گردشی و بصورت گرد آب بوده و سالانه تعداد زیادی از شناورها به جهت نا آ گاهی با آ ن بر خورد کرده و به گل می نشینند و غرق می شوند . در همین راستا تعداد زیادی از انسانها و ملوانهای شناور ها تلف شده و از بین می روند .
راههای ارتباطی :‌    جاده ارتباطی مرزی که از مرکز شهرستان تا بو شهر ادامه دارد به طول 200 کیلو متر جاده ارتباطی مرکز شهر ستان دیّر به جاده ارتباطی بو شهر _ بندر عباس که آسفالته می باشد 15 کیلو متر جاده ارتباطی مرکز بخش بردخون به جاده اصلی بو شهر _ بندر عباس که آسفالته می باشد 40 کیلو متر    جاده ارتباطی رو ستای میانی که از روستای بردستان تا آبدان امتداد دارد و شو سه می با شد به طول 36 کیلو متر    منطقه ی حفاظت شده مند:    منطقه مندبامساحت 46400 هکتار،منطقه ای جلگه ای وکویری است که دربخش بردخون ازتوابع بندردیر در180 کیلومتری جنوب بوشهرواقع گردیده ویکی اززیست گاه های مهم آهودراستان بوشهربه شمارمی رود.این منطقه درسال 1355 به عنوان منطقه حفاظت ده تحت پوشش اداره کل حفاظت محیط زیست بوشهرقرارگرفته است.رودخانه مندکه ازکوههای فارس سرچشمه گرفته ودرخور زیارت به خلیج فارس می ریزد،مرز شمالی منطقه مندراتشکیل می دهد.آب این رودخانه به دلیل عبورازکوه نمک واقع درجنوب خورموج شوروتلخ مزه گردیده ،درفصل تابستان وپاییز به دلیل پایین آمدن سطح آب وتبخیر، شورتر، و درفصل زمستان و بهار اندکی شیرین می شود و روی هم رفته مهم ترین آبشخورمنطقه راتشکیل می دهد. درمرزغربی منطقه و درحاشیه سواحل خلیج فارس جزایرکوچک ام سلمه (خان)،تهمادو،نخیلو وام الگرم واقع گردیده اند.این جزایروآبهای اطرف آن ها که بخش قابل توجهی ازمنطقه حفاظت شده مندرا شامل می گردد،زیستگاه مهمی جهت زمستان گذرانی پرندگان مهاجرآب زی وتخم گذاری پرندگان ولاک پشتان دریایی محسوب می شوند.مرزجنوبی منطقه ازپوزه گرم    (پوزه ماشه )درساحل خلیج فارس تاروستای مل گنزه واقع درحاشیه جاده ساحلی ومرزشرقی منطقه راجاده ساحلی تشکیل می دهدکه پس از عبورازروستای مل گنزه ،درواحمد،زکوه،گزخون،شیبرم ،بردخون کهنه،بردخون نو ومخدان به رودخانه مند می پیوندد.    پوشش گیاهی منطقه مند:    منطقه مندازنظرپوشش گیاهی به سه قسمت متمایزتقسیم می گردد.بخش شمالی آن شامل گزدان های حاشیه رودخانه مندونوارباریکی به طول تقریبی14 کیلومتروعرض  5 کیلومترباوسعتی درحدود70 کیلومترمربع درحاشیه جنوبی رودخانه منددارای پوشش گیاهی مناسب ازانواع گرامینه ودرختان گزواشک وکهور بوده وبه دلیل وجودمراتع خوب وپناه گاه وآبشخورمناسب مهم ترین زیست گاه آهوان درمنطقه محسوب می گردد.    ناحیه غربی وجنوب غربی که بر روی هم بیش ازکل مساحت منطقه راشامل می گردد،به دلیل مجاورت بادریا به صورت لجن زاروپوشیده ازگل ولای می باشد. اجتماعاتی ازدرختچه های گزوبوته های شور دوست به صورت پراکنده دراین ناحیه    دیده می شوندکه پناهگاه وحوش منطقه می باشند.درحاشیه شرقی جزیره ام الگرم    وحاشیه غربی پوزه ماشه (درمنتهی الیه جنوب غربی منطقه )اجتماعات کوچکی ازدرختان ماندابی (حرا)گونه avlcenniamarina دیده می شود.   
حیات وحش منطقه مند:   
الف_پستانداران:مهم ترین پستاندارمنطقه آهومی باشد.منطقه مندازقدیم الایام یکی از زیست گاه های مهم آهو در استان بوشهر بوده است.درسال 1365 طغیان رودخانه مندونفوذ آب به داخل منطقه امن باعث ازبین رفتن بخش اعظم جمعیت آهوی این منطقه گردیدبه طوری که پس ازفرونشستن آب رودخانه لاشه 200 راس آهوتوسط محیط بانان درسواحل دریا وجزایر منطقه شمارش شده است.    براساس سرشماری به عمل آمده درسال 1377 جمعیت آهوی منطقه مند305 راس می باشد .ازسایرپستانداران منطقه :گرگ،روباه،سیاه گوش،کفتارو...رامی توان نام برد.  ب_پرندگان :پرندگان بومی منطقه شامل اگرت ساحلی، حواصیل خاکستری، باکلان،انواع کاکایی،چکاوک،کاکلی ،قمری ،فلامینگو،درنا،هوبره وانواع بازهای شکاری می باشد. 
جزایرمنطقه :    درآب های ساحلی غرب منطقه مندچهارجزیره بانام های ام سلمه (خان)،جببرین (تهمادو)،نخیلو وام الگرم وجودداردکه به علت نداشتن سکنه ،محیط امنی جهت لانه سازی وتخم گذاری پرستوها ولاک پشت های دریایی ودیگر پرندگان ازجمله اگرت های ساحلی ،سلیم خرچنگ خورو...می باشند.این جزایربه فاصله متفاوتی ازساحل ودرامتداد یک دیگر قراردارند ،بزرگترین آنها ام سلمه بامساحت 800 تا 1000 هکتار وکوچک ترین آن ها جزیره نخیلو با مساحت تقریبی 75 هکتارمی باشد.   
جزیره ام سلمه (خان)  این جزیره درنزدیکی مصب رودخانه منددرامتداد شمال غرب به جنوب شرق کشیده شده و وسعت آن حدود 100 هکتار می باشد.این جزیره کاملا"مسطح است به طوری که تحت تاثیر جزر ومد نیمه ماه بخش اعظم آن راآب دریا فرامی گیرد.سواحل ماسه ای این جزیره محل تخم گذاری لاک پشتان دریایی می باشد وقسمت های مرکزی آن که پوشیده ازگیاهان شور دوست باحداکثر ارتفاع 80 سانتی متر است پناهگاه مناسبی جهت لانه سازی وزادآوری تعدادی ازانواع پرستوهامی باشد.این جزیره غیرمسکونی است وفاقد هرگونه درخت ودرختچه می باشد.پرندگانی که درجزیره خان تخم گذاری وجوجه آوری می نمایند،عبارتنداز:پرستوهای دریایی،گلرابی،کاکلی کوچک،پرستوی دریایی پشت دودی ،سلیم و...
جزیره نخیلو:این جزیره بامساحت تقریبی 75 هکتار به فاصله ی 10 کیلومتری ساحل گزخون واقع شده است ،شکل جزیره بیضوی است ودامنه های غربی وشمال غرب وجنوب غربی آن صخره ای می باشد.مناطق مرکزی این جزیره دارای پوشش بوته ای انبوه ومناطق مجاورساحل آن درقسمت های شمال وشرق ،شنی توام با انبوه بقایای صدفهای دریایی ودرسایرقسمت ها ماسه ای است ومحیط مناسبی راجهت زادآوری لاک پشتان وانواع پرندگان دریایی فراهم آورده است .    دراین جزیره سه گونه پرستوی دریایی پشت دودی وکاکلی وپرستوی دریایی پشت دودی مناطق مرکزی باپوشش بوته ای ودوگونه دیگر مناطق بازوبدون پوشش گیاهی راجهت تخم گذاری انتخاب می تهم اد نمایند.    جزیزه ام الگرم :به مساحت تقریبی 500 هکتار و100 هکتار ازدیگر جزایرمنطقه می باشند،جزیره ام الگرم دارای بافت ماسه ای صدفی شبیه به جزیره نخیلواست، اما جزیره تهمادو ازنظر بافت رسوبات با دو جزیره ذکر شده متفاوت است .    پرستوهای دریایی پشت دودی،کاکلی و کاکلی کوچک و هم چنین سلیم خر چنگ خوار ولاک پشت های دریایی عقابی از جمله گونه هایی می باشند که در این جزایر تخم گذاری می نمایند.    جزایر فارسی و خارگو:که از امنیت بیشتری برخودارند و محل گونه های بسیاری از پرندگان مهاجر دریایی ولاک پشت هاست.این دو جزیره،ماسه ای وتقریبا"بدون پوشش گیاهی است.جزایر ماسه ای،عباسک،خرو،مولیات وسه دندون به علت داشتن ماسه های نرم وپوشش ناچیز علفی،محل مناسبی جهت تخم گذاری لاک پشت های دریایی وپرندگان مهاجر هستند.(لازم به توضیح است که جزایر یاد شده به اضافه فارسی وخارگو غیر مسکونی هستند ودر محدوده آبهای شهرستان بوشهر قرار دارند.)    جغرافیای سیاسی    طول نوار مرزی شهرستان دیر 95 کیلومتر می باشد که از خور بردستان حد فاصل شهرستان دیر و کنگان شروع و تا خور زیارت حد فاصل شهرستان دیر و شهرستان دشتی ادامه دارد.    این شهرستان دارای 3 شهر شامل دیر - آبدان - بردخون و همچنین تعداد 4 دهستان است که آبدان و حومه به مرکزیت دوراهک در بخش مرکزی و آبکش در بخش بردخون. اخیرا تعداد 4 دهیاری نیز در روستاهای دوراهک و بردستان در بخش مرکزی وآبکش و شهنیا در بخش بردخون دایر شده و فعالند.    تاریخی    وجه تسمیه    بعضی از مورخین معتقدند که بندر دیر در اصل یهودی نشین بوده است که احتمالا به علت تفوق آنها بر دیگر نحله های مذهبی و نیز احداث کنیسه هایی به نام دیر، این منطقه را دیر نامیده اند که با گذشت زمان در تلفظ کتابت به دیر مبدل گردیده است. آثار و ابنیه بر جای مانده مثل قلعه ها، سدها و قناتهایی که از قدمت تاریخی برخوردارند، نشان از گذشته ای پر رونق و عصری طلایی و نیز ارتباطات بازرگانی و تجارتی با سرزمین های دوردستی همچون هند و چین بین النهرین و حتی بخش هایی از آفریقا را دارد. مردم شهرستان دیر از نژادهای مختلفی از قبیل آریایی ، عرب ، سیاهپوست ، سومری و لر ممزوج شده و به تدریج دارای نوعی نژاد خاص گردیده است که اصطلاحا به بوشهری مشهور شده اند. زبان مردم دیر، فارسی ، با گویش های محلی بردستانی ، دشتی ( دشتیانی ) و آبدانی است که از گویش های اصیل فارسی دری می باشد و اغلب جملات و اصطلاحات آن جنبه استعاره داشته که در سایر گویش های محلی فارسی بی سابقه است. مهاجرت گروهی از اعراب به این منطقه و نیز ارتباطات تجاری و بازرگانی با شیخ نشین های جنوبی خلیج فارس باعث شده که تعدادی از مردم به زبان عربی تکلم کنند. همچنین لغات هندی، زنگباری، حبشی و حتی آفریقایی و انگلیسی نیز در لهجه های مردم شهرستان شنیده می شود.   
تاریخچه شهرستان : بندر دیر، بتانه و بی خاتی ( بی‌بی‌خاتون ) و بردستان از بنادر قدیمی سواحل خلیج فارس محسوب می شوند. بنابر عقیده بسیاری از مورخین،‌ قدمت آن به دوران ساسانیان می رسد. دیر آباد زمان ساسانیان در دامنه تپه‌ها و پیرامون تلی به نام "تل‌سوز" بوده که اکنون آثار و بقایای آن برجاست. "... در عصر ساسانیان محمود آباد بوده است و آثار برجای مانده در دیر آباد زمان ساسانیان در منطقه، تپه‌ها و اطراف تلی به نام تل سوز ( تل سبز ) اکنون به عنوان یکی از آثار تاریخی منطقه محسوب می گردد. " همچنین "...آثار و بقایای شهر ها و آبادی های کهن بسیاری وجود دارد که بردستان، دیر، بتانه ( بتخانه ) و بی خاتی ( بی‌بی‌خاتون) از آن جمله هستند."    مولف فارسنامه ناصری، قصبه این ناحیه بردستان می نامد که سپس از دیر به عنوان قصبه منطقه نام می برد. مولف فارسنامه ابن بلخی نامهای قدیمی بندر دیر را "نجیرم" و "نجیرام" ذکر می‌کند. در نقشه‌های قدیمی بویژه در نقشه‌ای که در کتاب جغرافیای تاریخی سیراف درج گردیده، محل کنونی بندر دیر بنام نجیرم ثبت شده است. نامهای "دی‌یر" و "دایر" در السنه سالخوردگان بگوش می‌خورد.    وجود ناحیه بردستان و بندر بتانه در اطراف دیر و آثار تار یخی باقی مانده حکایت از سوابق تاریخی این شهر دارد. در عصر عیلامی ها نیز بتانه را بتنه می خوانده اند که هر سال در این شهر بازار بزرگی بر پا می شده است . و همچنین کاربرد واژه بتخانه واینکه بقول مستوفی ، دیریهای فراوانی در این منطقه قرار داشته ، این نقطه را تایید می نماید که معابد و پرستشگاههای ادیان مختلف در بطانه فراوان بو ده است . بنادر دیّر ، بتون و بردستان در عصر ساسانیان معمور و آباد بو ده اند. در کتاب تاریخ بنادر و جزایر خلیج فارس تالیف محمد ابراهیم کازرونی آمده است که : "دیر" چهار برجیست در کنار دریا و بقدر پنجاه، شصت خانه چوب نخل و آن قلعه منجمله بلوک بردستان است.   
- مسجد بردستان  مسجد بردستان بر روی تپه ای در کنار روستای بردستان از توابع شهرستان دیر واقع شده است . این مسجد از یک عمارت مربع مستطیل با یک مدخل کوچک و شبستان وسیع تشکیل شده است. شبستان برای روشنایی و هواگیری، فضاهای درگاه مانندی دارد که از داخل و خارج با گچ بری های زیبایی تزیین شده اند. بر فراز شبستان، بادگیری به سبک معمول جنوب ایران ساخته شده است که خنکی و مطلوبیت هوای درون شبستان را تامین می کند. این مسجد در سال 1273 ه.ق. توسط حیدرخان دشتی تعمیر شده است. کتیبه ای در درون یکی از اتاق های مسجد وجود دارد که تاریخ تعمیر آن را در سال 852 هجری نشان می دهد و گمان می رود از بناهای قرون اولیه اسلامی باشد. در گورستان پیرامون مسجد بر روی قبور اسلامی سنگهای آهکی که با خط کوفی و عربی قدیم و جدید می باشد که دارای ارزش تار یخی است . با تو جه به بقایای خورده شده و تکه سنگهای باقی مانده قدمت این قبر ستان رامی تو ان حدود سده چهارم و پنجم هجری ، قمری دانست .   
- ویرانه های بتانه :    در قسمتی از پهنه به طول 10 الی 12 کیلو متر و به عرض 6 تا 8 کیلو متر به نام بی خاتی قلعه ای بنام بتو ن و پهنه بنام بتانه و بت خانه وجود دارد .در این محل آثار ویرانه های شهری عظیم و حومه آن که در کنار در یا قرار داشته و جود داشته . بین بتانه و بی خاتی بر دامنه ارتفاعات سنگی آثار دیوار ، آب انبار ، پلکانی سنگی که به طرفین یک صخره وسیع از سنگ تراشیده اند نمایان است .و ارتفاع این تپه تا سطح زمین حدود 30 تا 40 متر است .در پایین تپه و به فاصله 500 متری آن سنگ مدور بزرگی بصورت میدان وسیعی وجود دارد . احتمال می رود این محل یک استادیو م بوده که سبک معماری آن مربو ط به دوران سلوکی یا آمد و رفت فینیقیان باشد.

بندردیلم(بوشهر)

بندر دیلم یکی از شهرهای استان بوشهر است. این شهر مرکز شهرستان بندر دیلم نیز می‌باشد.

بندر دیلم با جمعیتی بالغ بر 30 هزار نفر در حدود 200 کیلومتری بندر بوشهر و شمال غربی استان بوشهر نزدیک مرز مشترک استان‌های خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد. در ماه‌های آذر، دی و بهمن آب و هوای این بندر سرد و بقیه سال هوائی گرم و مرطوب دارد. شغل اکثر مردم این شهر تجارت و بازرگانی وصیادی است و اجناس خارجی در این شهر با قیمتی کمتر از بازار بقیه ایران به فروش می‌رسند به طوری که از استان‌های همجوار و حتی دیگر استان‌ها برای خرید به این شهر می‌آیند. به همین دلیل در ایام تعطیل (نوروز،...) شلوغ‌ترین شهر استان بوشهر است.

دانشگاه آزاد اسلامی مرکز دیلم در سال 1382 در این شهر تأسیس شد مرکز آموزش عالی این شهر است. این دانشگاه هم اکنون با داشتن قریب به 300 دانشجو در مقطع کاردانی ودر دو رشته حسابداری و رایانه به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

بندرریگ(بوشهر)

  • جمعیت :
    5269
  • کد تلفن :
    772

بندر ریگ شهری است در استان بوشهر ایران.
بندر ریگ مرکز بخش ریگ شهرستان بندر گناوه است.این بندر مرکز ناحیه طایفه‌های حیات داودی است.
برخی از روستاهای بندر ریگ عبارت‌اند از : چهار روستایی، چهاربرج، مال محمود، گاوسفید، پوزگاه، کوهک، جزیره شمالی و جزیره جنوبی
بندرریگ یکی از بنادر قدیمی و تاریخی خلیج فارس می باشد . این بندر در شمال بوشهر در 29 درجه و 14 دقیقه عرض شمالی و 50 درجه و 41 دقیقه طول شرقی واقع است .مسافت آن تا بندر بوشهر از راه خشکی 23 فرسخ و از طریق دریا 30 مایل دریایی می باشد . ارتفاع متوسط این بندر از سطح دریا 2/5 متر می باشد هوای آن در شش ماه از سال (اردیبهشت تا پایان مهر بسیار گرم و مرطوب و در ماههای آبان ، آذر اسفند و فروردین معتدل و در ماههای دی و بهمن سرد است . بندرریگ از طرف شمال به مرکز شهرستان گناوهاز طرف شرق و شمال شرق به تپه ماهورهای میلانی و استان کهکیلویه و بویر احمد و از طرف غرب به دریای همیشه فارس و از طرف جنوب به منطقه انگالی و بوشهر و جنوب شرق به منطقه شبانکاره و دشتستان منتهی می گردد . وجه تسمیه بندرریگ به صورتهای مختلفی بیان شده است از نظری که در کنار بندرریگ شن و ماسه فراوان مشاهده می گردد یک نظر دیگری اینکه در زبان سانسکریت ریگ به معنی ثروت است نظر به اینکه این بندر قدیم الایام یک مرکز تجاری و بازرگانی مهم به شمار می رفته کمپانی های متعدد خارجی در آنجا نمایندگی داشته اند این برداشت حاصل می گردد به استناد نظریه جناب دکتر خیر اندیش ریگ در لغت اوستائی به معنای رود جاری و روان می باشد این بندر چون در کنار رودخانه قرار داشته و از طریق آن به مناطق کوهستان و دشت ارتباط داشته است به بندرریگ نامیده شده است . کلمه ریگ در زبان انگلیسی هم به معنی بادبان کشتی بر افراشتن است یا در بین مردم شهر ایده دیگری است که چون در شمال بندر خورهای متعددی به نام هوله - ام الماسی - قلفی - ام الخروس وجود دارد که هر خور با رگه هایی از سنگ از هم جدا می شوند لذا در تلفظات مختلف رگه یا رگ سپس به ریگ تبدیل گردیده است .

بنک(بوشهر)

  • جمعیت :
    11781
  • کد تلفن :
    772

1- بُنّه (بضم با و تشدید نون): بعضیها معتقدند همان کپر یا بنّه به مرور ایام تبدیل به بنک شده باشد . ضمنا کشاورزان هنگام جمع آوری محصول خود کپر بزرگ و هلالی شکل درست میکردند که به آن بنّه  میگویند.
2- بُنه (با ضم با و کسر یا فتح نون): تور و وسیله ای است که از بند میبافند و دو طرف آن چوب نسبتا بلند و محکمی که کار حمل و نقل را آسان کند میگذارند و کشاورزان برای جمع آوری ساقه ها و خوشه های جو و گندم و کاه از آن استفاده میکنند، به این ابزار بُنه گفته میشود.
3- بَنَه (بفتح با و نون): در کوه های مجاور و شرق بنک درختان بنه، شبیه درخت پسته وجود دارد که از تنه آن سقز و از برگهای آن رنگ سرخی بدست می آید که در رنگرزی به کار میرود به عربی حبة الخضراء و در فارسی کلهمو، کلخنگ و بنک نیز گفته شده، شاید نام بنک از این گرفته شده باشد.
4- بنک (بفتح با و نون): در تقسیم کارهای کشاورزی و زراعی قطعه زمینی صاف و هموار نموده جدول بندی میکنند دو طرف جدول کرت هایی مربع یا مربع مستطیل برای کشت و زرع پیاز وغیره آماده میکنند به کرت های یک طرف از جدول سابه و هر دو طرف را جدول میگویند، به مجموع شش الی هشت جدول که تقریبا هشتاد الی صد کرت میرسد بنک میگویند. به احتمال قوی نام بنک از این مشتق گشته و گرفته شده باشد.
بنک این روستای سابق و شهر فعلی بنه یعنی کپر بوده یا درخت بنه یا ثمر آن که به آن بنک میگویند و یا قطعه زمین کشاورزی آماده کشت، هر چه باشد " بنک " به هر تقدیر آنچه مسلم است و هیچ تردید و تاویل و تفسیر بردار نیست از قدیم الایام نام این شهربنک بوده است ،و با توجه به شرح فوق بنک کلمه ای صد در صد فارسی میباشد.

تنگ ارم(بوشهر)

  • جمعیت :
    3077
  • کد تلفن :
    773

تنگ ارم شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش ارم از توابع شهرستان دشتستان قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 3077 نفر بوده است.

جم (ولایت)(بوشهر)

  • جمعیت :
    11074
  • کد تلفن :
    772

شهر جم مرکز شهرستان جم در استان بوشهر در جنوب ایران است. این شهر یکی از شهرهای آباد استان بوشهر است که در فاصله 265 کیلومتری با مرکز استان قرار دارد. این شهر در مقایسه با بیشتر شهرهای استان بوشهر ، آب و هوایی معتدل تر دارد ،ارتفاع این شهر از سطح دریا حدود 700 الی 800 متر است.همچنین فاصله این شهر تا خلیج فارس 25 کیلومتر می‌باشد.

کلیاتی درباره شهر جم
شهر جم در منطقه‌ای کوهستانی با درجه حرارت متوسط 23 درجه سانتیگراد (8 درجه کمتر از عسلویه) واقع گردیده‌است.
رطوبت نسبی 34 الی 51 درصد (40 درصد پائین تر از عسلویه)
میزان بارندگی 308 میلیمتر در سال و وزش بادهای منطقه‌ای مناسب.
خنکترین شهر در استان بوشهر
تنها شهری در استان بوشهر که انواع مرکبات پرورش می‌یابد.تقریبا کشت همه درختان در این شهرستان با موفقیت انجام شده است.
دسترسی به منابع گاز و آب در بطن کوههای همجوار.
قرار گرفتن این منطقه در 60 کیلومتری منطقه عسلویه بدون آلاینده‌های محیطی و صوتی.
دسترسی به راههای زمینی، هوائی (فرودگاه) و همجواری با راه ترانزیتی به شیراز(مسافت تا شیراز 270 کیلومتر)
پتانسیل گسترش مراکز اقتصادی در بخش‌های کشاورزی، صنعتی و خدماتی.
اشتغال 42000 نفر بصورت مستقیم و 71500 نفر بصورت غیر مستقیم و بالا رفتن سطح معیشتی و درآمدی مردم منطقه و شهرهای همجوار.
توسعه مراکز فرهنگی، آموزشی، ورزشی و رفاهی در منطقه و بالا رفتن سطح سواد مردم.
قرار گرفتن پالایشگاه گاز فجر جم در این شهرستان که بزرگترین پالایشگاه گاز خاورمیانه و دومین پالایشگاه بزرگ گاز در جهان می‌باشد.

حدود جغرافیایی
این شهرستان از شمال و شرق به بخش اسیر شهرستان مُهر دراستان فارس از جنوب به شهرستان کنگان و از غرب به شهرستانهای دشتی و دیر محدود می‌شود.

جم از نظر فرهنگی و ارتباطی
این شهرستان از یک طرف به شهرستان فیروز آباد از توابع استان فارس متصل از طرف دیگر از طریق اتوبان 4 خطه جم - عسلویه به منطقه عسلویه قطب اقصادی انرژی ایران متصل گردیده است . وجود منابع کاری فراوان در این منطقه جم را به یک شهرستان مهاجر پذیر تبدیل کرده است که نتیجه آن ورود فرهنگ های گوناگون به این منطقه است. با پیشرفتی که شهرستان جم در سالهای اخیر داشته است انتظار می‌رود بزودی جم به یکی از شهرستانهای بزرگ در استان بوشهر مبدل گردد.

توابع
این شهرستان دارای دو بخش - دو شهرو پنج دهستان می‌باشد که (جم و ریز) نام دو شهر و دو بخش این شهرستان می‌باشند و دهستان‌های آن نیز از این قرارند: (جم- کوری حیاتی - انارستان - تشان - ریز).

همچنین مرکز این شهرستان یعنی شهر جم نیز از چندین روستای بزرگ شکل گرفته‌است که عبارت‌اند از :ولایت - خواجه احمدی - قلعه کهنه و مالچه . از نظر وسعت بخش ریز از بخش جم بزرگ‌تر است اما از لحاظ جمعیت و تراکم جمعیتی بخش جم جمعیت بیشتری را در خود جای داده‌است.

همچنین روستاهای دولنگه (بهارستان)، انارستان و بهرباغ که هر سه از بزرگ‌ترین روستاهای استان بوشهر هستند نیز در این شهرستان قرار دارند.

هم اکنون با توجه به سکونت خانواده‌های کارکنان بخش‌های مختلف صنعتی شاغل در عسلویه، جمعیت این شهر به شکل چشم گیری در حال افزایش است.

دین
با وجود اینکه جم در ناحیه‌ای میان شهرستان‌های سنی نشین جنوب استان فارس و بوشهر واقع شده‌است ولی مردم بومی این شهرستان، عمدتا شیعه هستند، با این همه در میان شهرک نشینان جمعیت چندی از اقلیت‌های زرتشتی ، مسیحی و یهودی و نیز اهل سنت زندگی می‌کنند.

نژاد و زبان
تقریبا همه نژاد‌های ایرانی از فارس و و لر و بختیاری و... در شهرستان جم وجود دارد ولی مردم بومی این شهرستان اکثرا فارس ،و فارس-بختیاری هستند. مردم این شهرستان به زبان فارسی سلیس و روان صحبت می‌کنند.لهجه مردم جم فارسی با گویش وی‍‍ژه است. یکی از لهجه‌های روان واصیل زبان فارسی در این منطقه رواج دارد که دارای ویژه گی هایی تقریبا منحصر به فرد است به عنوان نمونه می‌توان از تلفظ صدای (آ)در کلمات((خانه، شانه، لانه، باران و...)) یاد کرد نمونه دیگر مربوط به کار برد شناسه‌های ((مان، تان، شان))به صورت کامل است یعنی در صحبت های روزمره مردم ترکیبات صحیح وکاملی همچون ((خانه مان ، پولتان ،خودشان و...)) بدون تبدیل الف به (و) ـ که در بیشتر لهجه‌های کشورمان رایج است به وفور به کار می‌رود .

نقاط دیدنی
کوه پردیس (پدری) - باغ‌های لیمو و زیتون - پیر بی‌بی‌ بانو - پیر بیراهه آبگرمک(امام زاده جعفر)(باغها و آبشارهای زیبا) - جنگل گلوبردکان ریز (یک جنگل انبوه با رودی نسبتاً دائمی که از میان آن می‌گذرد. که در شمالی ترین قسمت ریز قرار دارد) - مناظر زیبای گود لح (چشم‌اندازهایی زیبا در پشت کوه‌های بهرباغ و علی‌آباد) - حمام قاجاریه - آسیاب علی‌آباد (طاحونه حاجی مظفر) - رشته قنات قره چناق - تنگ حنا - بنو تنگمان - باغ پدری - سی‌سواران - باغ‌های بیدخوار، نرگسی، بیدبلند،کوری،منظر،حاجی آباد،صیدی ، پهگو، فرامرزی، انارستان و دیگر روستاهای زیبای جم و ریز - مناطق باستانی دایو و گلوقلات (گیر کلات) - پیر گلدسته - سد و گورستان تاریخی و باغهای روستای غربه - بناهای تاریخی روستای حرمیک-رشته قنات قدیمی روستاهای تشان ودرهبان

چغادک(بوشهر)

  • جمعیت :
    16495
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.choghadak.ir

چغادک شهری است در استان بوشهر ایران و در مسیر جاده بوشهر به شیراز قرار دارد. چغادک در بخش مرکزی شهرستان بندر بوشهر قرار دارد.

تاریخ
در زمان جنگ جهانی اول ، وقتی که انگلیسی ها به ایران حمله کردند ، غضنفرالسلطنه برازجانی و یارانش در آنجا سنگربندی کردند و در برابر انگلیسی ها مقاومت نمودند.

خارک(بوشهر)

  • جمعیت :
    8802
  • کد تلفن :
    772

جزیره خارک یا خارگ جزیره‌ای است در 38 کیلومتری ساحل ایران (بندر گناوه) در خلیج فارس و بخشی از استان بوشهر است.
در این جزیره یکی از مهم‌ترین پایانه‌های صادرات نفت جهان بنا شده‌است.
جزیره خارک طاقدیس ملایمی است که میانگین شیب لایه‌های سطحی آن میان 10 تا 15 درجه‌است. بلندترین نقطه جزیره کوه دیده‌بان نام دارد که ارتفاع آن از سطح دریا 87 متر است. در این نقطه مدت‌ها پیش فانوس کوچکی نیز کار گذاشته بودند. در سوی شمال جزیره کوه تخت و در سوی جنوب آن کوه گردن‌اشتر قرار دارد.

در سال 1916 میلادی برای حمل سنگ از حوالی مقبره علمدار در خارک، راه‌آهنی تا اسکله جزیره کشیده شد. این خط آهن به دست کاپتن تامسون، افسر مهندسی سلطنتی انگلیس ساخته شده و سنگ‌های آن به مصرف زیرسازی راه‌آهن بصره به بغداد و زیرسازی مخزن‌های پالایشگاه نفت آبادان رسید.

خارک قدیم
کتیبه‌اى از دوران باستان در خارک سنگ‌نوشته‌ای به زبان پارسی باستان و خط میخی موجود است که از این کتیبه به‌عنوان سندی دیگر درباره نام خلیج فارس یاد می‌شود. در تاریخ 11 خرداد 1387 افرادی مخفیانه به طور تعمدی به تخریب این سنگ‌نوشته دست زدند که هم‌اکنون تا 70 درصد آن نوشته تخریب شده‌است.

اماکن جزیره خارک پیش از استقرار صنعت نفت از شرق به سمت غرب عبارت بودند از:

آثار قلعه هلندی‌ها، گورستان اسلامی، آبادی خارک، خط راه آهن، گورستان مسیحی، قبر ابوبکر، قبر علمدار، باغ هلندی‌ها، گورستان پیش‌اسلامی، دخمه‌ها، بقعه میر محمد، قبر دیده‌بان، کرّه‌انگیزها.
بلندی‌های جزیره در غرب آن قرار دارند و عبارت‌اند از: کوه تخت، کوه لشکری، کوه دیده‌بان و کوه گردن‌اشتر

خورموج(بوشهر)

  • جمعیت :
    32255
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.khormouj.ir

قلعه تاریخی محمد خان دشتی:  قلعه خورموج یکی از آثار شکوهمند تاریخی استان بوشهر است که طی زمان تغییر یافته و روی به ویرانی گذاشت است.  قلعه خورموج شامل چهار حصار،چهار قلعه،اندرونی،عمارت مرکزی و قراولخانه و اصطبل بوده است. قسمتی از ان به نام قلعه محمد خان دشتی و قسمت دیگر آن به نام قلعه جلال خان معروف بوده است. این قلعه در شهر خورموج واقع شده است. سبک معماری آن سلجوقی و متاثر از سبک قلعه سازی دوره ساسانی است که با استفاده از تاق نما ها و گچبری در آرایش دیوارها و درون اتاق ها بنا شده است.  قلعه خورموج یکی از آثار شکوهمند تاریخی استان بوشهر است که طی زمان تغییر یافته و روی به ویرانی گذاشت است. قلعه ی محمد خان دشتی در سال 1379در فهرست آثار ملی به شماره ی 3032 به ثبت رسید. این اثر که یکی از با شکوه ترین نمونه های معماری دوره قاجاریه و دارای تزئینات بدیع و منحصر به فردی است، بارها مورد تاخت و تاز قرار گرفته است. این اثر ملی که زمانی با برجهای متعدد و گوشواره های زیبا، هیبت و شکوه خود را به رخ هر رهگذری می کشید، امروز در میان انبوهی از ساختمانهای چند طبقه ی شهری محاصره شده است.  نخستین ضربه ی مهلکی که بر پیکر این اثر تاریخی وارد شده به سال 57 بر می گردد که شهرداری وقت خورموج بخش اعظم آن را به منظور احداث ساختمان جدید شهرداری تخریب کرد. همان گونه که عکس ها نیز به خوبی نشان می دهد آن زمان بخش اعظم قلعه ی محمد خان تخریب و با لودر با خاک یکسان شد و بدین وسیله یکی از آثار با ارزش گذشته مان نابود شده است.
محمد خان دشتی که بود :  محمد خان فرزند حاج خان در عصر خود از خوانین و فرمانروایان با قدرت و با نفوذی بوده که در حوزه قلمرو دشتی آن روز حکومت می کرده محمد خان دردروان کودکی به همراه مادر و دو برادر مهترش به اعتبا مقدسه عراق رفته و چندین سال در نجف اشرف به تحصیل اشتغال ورزید تا گاهی که مادرش در قید حیات بود او نیز در آنجا توقف کرد ولی پس از فوت مادرش به دشتی مراجعت نمود و تا زمان برادرانش که هر یک به نوبه خود حکومت مطلقه خاک وسیع دشتی را به عهده داشتند او نیز ضابط بخشی از این بلوک بود و سپس خود بعد از چندی فرمانروای آنحدود گردید و در اندک زمان دست به کار امور عمرانی شگرفی است احداث قنوات و غرس نخیل و ترویج و ازدیاد کشت و زرع و ساختمان قلاع در غالب نقاط به همت و اراده او انجام یافت از آن تاریخ 120 سال می گذرد هنوز مردم زیادی از باغها و کاریزها وبناها و سایر آثار او بهره برداری می کنند قلعه ای را که در خورموج مرکز دشتی برای خود بنیاد نهاد و تا به امروز باقی است معرف عظمت و جلال شخصیت و بزرگی که پر از کتب نفیس و کمیاب بوده درست کرد ساعات فراغت را به مطالعه و نوشتن سرگرم بود و با همه گرفتاری که یکفرد حاکم در دوره حکومتش دارد آثار قلمی در خور توجه ای به شرح زیر از خود بجا گذاشته : 
1- دیوان دشتی : مشتمل برقصائد و غزلیات و قطعات و دو بیتیهای اوست .   
2- کتاب نمکدان : این کتاب بسبک گلستان سعد است نسخه ای را علی خان فرزند محمد خان داشته از قرار مسموع در سال 1309 شمسی سرلشکر مهین که در آنموقع سرهنگ بوده بفرماندهی ستون اعزامی خلع سلاح به دشتی می آید و کتاب نمکدان خان را از علیخان می گیرد.  
3- کلام الملوک : مثنوی کلام الملوک به بحر خفیف مسدس محذوف تقریبا" دو هزار بیت شعر است.   این کتاب همچنانکه از نامش نیز معلوم است مشتمل بر گفتار پادشاهان می باشد که دستورات کلی در شئون مختلف کشور و لشکری و سیاسی و اقتصادی و جمعی و فردی با لهجه آنچه راجع بامر معاد ومعاش مردم است به نقل از بعضی پادشاهان برشته نظم در آمده پس از مقدمه کتاب ابتدا به بیان سخنان سلطان عصر خود می کند و می گوید:   این سخنها که نغز و رنگین است از شهنشاه ناصرالدین است. که بتوحید در معنی سفت بشناسایی خدا این بگفت   بعد بترتیب از کیومرث هوشنگ تهمورث، جم ، فریدون ، منوچهر ، سنوذز و کیقباد نقل سخن می نماید.  محمد حسین رکن زاده آدمیت مرحوم محمد حسین رکن زاده آدمیت برای پژوهشگران و محققانی که درباره قیام دلیران تنگستان و جنبش خونین مردم جنوب در جنگ جهانی اول کاووش و مطالعه می نمایند نامی آشنا است.  وی به سال 1317 ه.ق. 1277 ه.ش در بوشهر دیده به جهان گشود پدرش میرزا عبداللع رکن التجار شیرازی متخلص به مدرک بود. وی یکی از شاعران معروف بوشهر بود که صدها بیت شعر، دهها مقاله و چند کتاب سیاسی و اجتماعی از او باقی مانده است.   خاندان آدمیت همگی مردمانی متمول و دولتمند بودند جد بزرگشان حاج محمد علی اصطهباناتی تجارت پیشه و با وکیل الرعایا کریم خان زند هم عصر بوده است پدر آدمیت مردی توانگر بوده و همانطور که از لقبش رکن التجار بر می اید روزگار را با تجارت و بازرگانی سپری می کرده است آدمیت در جایی درباره پدرش می نویسد گاهی عری می سروده و دیوان اشعار او به دو هزار بیت می رسد اشعار وطنیه زیاد دارد که بعضی از آن در جریده حبل المتین مطبعه کلکته و روزنامه مظفری بوشهر درج شده است مقالات مفصلی نیز از آن مرحوم در جریده حبل المتین کلکته و مظفری بوشهر و ثریا و حکمت چاپ شده است.  در شعبان همین سال 1334 ه.ق میرزا عبدالله رکن التجار پدر محمد حسین به مرض وبا دچار شده و در اهراز دیده از جهان فروبست .  
پس از مرگ پدرش به بوشهر بازگشت و در تجارتخانه ای مشغول به کار شد در این زمان شر.ع به مطالعه گسترده در متون و کتابهای مختلف بهزبانهای سفارسی و عربی نمود ومایه ایدبی فراوانی اندوخت.   در سال 1338 ه.ق. سفری به عراق کرد و پس از زیارت عتبات مقدسه به بوشهر بازگشت و برای همیشه از این شهر رخت بر بست و رهسپار شیراز شد و ساکن این شهر گشت. در شیراز کتابخانه و مرکز مطالعه ای بنام آدمیت بنیان گذارد و به ادامه تحقیقات خود در متون ادبی پرداخت در خلال این سالها به فراگیری علوم اسلامی نیز علاقمند شد و نزد اساتیدی چون سید ابراهیم یزدی میرزا محمد صادق فسائی میرزا علی مازندرانی رحیم آقا طریقت شیرازی شیخ عبدالکریم سعادت بوشهری و آقا حاج میرزا محمد علی موحد حکیم شیرازی به فراگیری منطق، فلسفه ، لغت عرب، عرفان و اخلاق مشغول شد. با سقوط خاندان قاجار و به قدرت رسیدن سردار سپه آدمیت وارد دنیای سیاست شد و از طرفداران سر سخت رضا شاه در منطقه در آمد در سال 1305 برای تحکیم و تبلیغ دولت رضا شاه در شیراز اقدام به نشر روزنامه ای هفتگی بنام آدمیت نمود.  دوره روزنامه آدمیت یکی از منابع اصلی درباره روند جریانات سیاسی و اجتماعی در سالهای آغازین حکومت رضا شاه پهلوی در جنوب ایران است. اخبار و حوادث مندرج در این نشریه در برخی موارد منحصر به فرد می باشد که در جای دیگری نظیر آن یافت نمی گردد بی گمان پژوهندگان که قصد مطالعه و تحلیل اوضاع اجتماعی و سیاسی جنوب ایران در سالهای نیمه نخست حکومت رضا شاه را دارند از مراجعه به این روزنامه بی نیاز نیستند.   در سالهای 1310 به بعد روابط سیاسی ایران و انگلیس بر سر پاره ای مسائل از جمله قضیه نفت و حاکمیت ایران بر جزایر ایرانی خلیج فارس به تیرگی گرائید. در این هنگام مطبوعات مقالاتی در افشای نقش شوم انگلستان در تاریخ معاصر ایران و همچنین چندین رساله و کتاب ضد انگلیسی منتشر نمودند افزون بر درج مقالات چندین رساله و کتاب نیز بر ضد سیاست انگلستان در ایران منتشر شد. از جمله این رسالت می توان از دو کتاب دلیران تنگستانی و فارس در جنگ بین الملل نام برد. کتاب دلیران تنگستان در آغاز به صورت پاورقی از دوم آبان 1310 در مجله کوشش به مدیریت صفوی در 41 شماره منشر شد در همین سال به صورت رساله ای مجزا نیز ه چاپ رسید . آدمیت در این کتاب با شیوه تخیلی تاریخی مبارزات و مجاهدات دلیران تنگستانی و نبردهای رهبران آنان مانند رئیسعلی دلواری زائر خضرخان تنگستانی شیخ حسین چاهکوتایی و خالد خالو حسین برد خونی را علیه اشغالگران و متجاوزان انگلیسی شرح داده و در قالب رومان تاریخی داستان مقاومت مردم بوشهر و نواحی اطراف راعلیه استعمار انگلیس باز گفته است.   
در سال 1312 آدمیت کتاب دو جلدی فارسی و جنگ بین الملل را منتشر ساخت این کتاب در واقع ادامه کتاب اول آدمیت و در برگیرنده حوادث نهضت مردم جنوب بر علیه انگلستان می باشد. این کتاب نیز مانند دلیران تنگستانی به سبک و سیاق رومان تاریخی تالیف شده است. سبک نگارش کتاب فارس و جنگ بین المللی بهتر از کتاب پیشین آدمیت ات و اصالت تاریخی بیشتری دارد موضوعی که به کتاب غنای بیشتری بخشیده اسناد و مدارکی است که در پایان جلد دوم آمده است مطالعه اسناد و مدارک فوق مطالب ناگفته تاریخی با ارزشی را روشن می نماید که در دیگر متون تاریخ این دوره سراغی از آنها نداریم . در سال 1325 آدمیت کتاب ادبی اغلاط مشهوره را در تهران به چاپ رساند.  به پاس خدمات و تلاش های فرهنگی وی محمد حسین رکن زاده آدمیت در سال1331 به عضویت پیوسته انجکن ادبی فرهنگستان ایران پذیرفته شد در این زمان او از وزارت دارایی به کتابخانه مجلس شورای ملی منتقل شده و مشغول نوشتن فهرست کتب خطی به پاس خدمات و تلاش هایفرهنگی وی محمد حسین زکن زاده آدمیت در سال 1331 به عضویت پیوسته انجمن ادبی فرهنگستان ایران پذیرفته شده در این سزمان او از وزارت دارایی به کتابخانه مجلس شورای ملی منتقل شده ومشغول نوشتن فهرست کتب خطی این کتابخانه شد. در مهر ماه 1338 آدمیت از خدمات دولتی بازنشسته گشت. پس از بازنشستگی وقت و همت خود را یکسره صرف تالیف و تدوین کتاب عظیم و دایره المعارف گونه دانشمندان و سخنسرایان فارس کرد. این کتاب بزرگ پنج جلدی در برگیرنده شرح حال و احوال دانشمندان نویسندگان شاعران روزنامه نگاران روحانیون محققان و فلاسفه فارس بزرگ شامل فارس امروزی بوشهر و هرمزگان و بهبهان می باشد جلد اول این کتاب در سال 1339 منتشر شد و انتشار مجلدات بعدی آن تا سال 1341 ادامه داشت. کتاب دانشمندان و سخنسرایان فارس در واقع ادامه منطقی شرح حال نویسی و تذکره پردازی کلاسیک ادب فارسی است. شکل و فرم ارائه شده در این کتاب ادامه روند بیوگرافی نویسی و تحلیل و تجزیه داده های خام عادی است و خواننده درمواجهه با دوره 5 جلدی خود را با اقیانوسی از اطلاعات و آگاهی های بکر و تازه اما آشفته و فاقد انسجام لازم روبرو می بیند. استاد ایرج افشار یزدی درباره این کتاب می نویسد. کتاب بزرگ او در شرح حال سخنوران و ادیبان فارس در چهار جلد مردی همیشگی است و یادگاری بسیارارجمند و نمونه ای از علاقمندی یک فارسی دانشمند و ادب دوست از آدمیت به جز کتابهای یاد شده این آثار نیز بر جای مانده که هنوز به چاپ نرسیده اند .

دالکی(بوشهر)

  • جمعیت :
    7866
  • کد تلفن :
    773

دالکی در بخش مرکزی شهرستان دشتستان در استان بوشهر قرار دارد. این شهر به دلیل قرارگرفتن در کنار مسیر ارتباطی بنادر استان بوشهر با نواحی داخلی ایران از قدیم دارای اهمیت و رونقی نسبی بوده است. وجود چشمه آب شیرین در شمال دالکی وعبور رودخانه دالکی از کنار این محل از دیر باز سبب سکونت دراین ناحیه شده است. آثار یافته شده درنخلستان‌های دالکی و نقاطی همچون قلعه دختر دلیلی بر این مدعاست. از بزرگان این شهر می‌توان به محمد بحرانی (خاور دشتستانی) شاعر و احمد دالکی (پدر علم نجوم آماتوری در ایران) اشاره کرد.

آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری

کاروانسرای دالکی
در 23 کیلومتری شمال شهر برازجان در کنار راه قدیمی شیراز به بوشهر و در وسط شهر دالکی آثار زیبایی بر جای مانده ازاواخر دوره قاجار به نام کاروان سرای دالکی وجود دارد.

این کاروان‌سرا به دستور مشیرالدوله والی وقت فارس و توسط شخصی به نام محمد رحیم بنا شد. این کارون‌سرا از جمله بناهای حیاط دار چهار ایوانی است که فرم رایج معماری وقت در آن رعایت شده است. حیاط مرکزی آن دارای ابعادی در اندازه 30,7 × 60,30 است. پیرامون کاروان سرا دو ردیف بنا وجود دارد که در بخش پیشین اطاق‌هایی موجود است که بدون واسطه به داخل حیاط راه می‌یابند. این اطاق‌ها یک اطاقک کوچک را نیز در پیش دارند. در بخش پشتی تالارهای ستون داری است که به منظور نگه‌داری چهار پایان یا اصطلاحا اصطبل ایجاد شده است. عمده مصالح تشکیل دهنده آن قلوه سنگ‌های رودخانه‌ای و ملات گچ است. در چهار گوشه بیرونی کارون سرا برج‌هایی قرار گرفته که به وسیله درگاه کوچکی به فضای داخلی کارون سرا راه پیدا می‌کردند. این برج های مدور دارای تزیینات گچ بری هستند. به منظور دید پاسداران کاروان‌سرا، روزنه‌هایی در این برج ها منظور شده است. این بنا که در یک طبقه بوده در چندین مرحله مورد مرمت واقع شده است. این اثر تاریخی به شماره 2083 در شماره آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

پل مشیر
پل که امروزه به پل مشیر معروف است با فرمی ترکیبی از پل های مثلثی و پل های خطی و ترکیب دو نوع قوس ضربی و رومی در طاق پل بنا گردیده و دارای 130 متر طول می‌باشد. ارتفاع بلندترین دهانه آن 11,40 متر و عرض آن 10,50 متر است.

این پل دارای شش دهانه می‌باشد. با طاق زنی از دو طرف که به‌وسیله طاق های تیزه داری که مابین پایه ساخته شده است بوجود آمده اند. دهانه و طاق ها به علت زوج بودن دهانه وسطی پل در سمت جنوب ساخته شده به همین دلیل در دو سوی بزرگ‌تر ، سمت جنوب دو و سمت شمال سه دهانه ساخته شده است. این پل مانند تمامی پلهای قدیمی بصورت وزنی کار می کند که به عبارتی وزن پل ، یعنی تمام وزن طاق های دهانه‌ها و بارهای وارده بر پل از طریق پایه‌ها به بستر رودخانه منتقل می‌شود.

معمار برای ارتباط بهتر و بیشتر پل و ساحل اقدام به ساخت چند اطاق ظاهراً با کارکرد معماری ولی در عین حال با کارکردی سازه‌ای کرده است. که این اطاق ها و فضاها را در دو سوی پل می‌توان مشاهده کرد.

روی پل قبل از اولین دهانه تا آخرین دهانه با سنگ های تراش چهارگوش مفروش است که زیبایی قابل تحسینی دارد. بر روی طاق چهار منار با نوک مخروطی 2عدد در سمت راست و 2عدد در سمت چپ جاده بنا گردیده است.

چهار منار نه تنها به خاطر زیبایی بیشتر پل طراحی و اجرا گردیده بلکه به هنگام فشار بیش از ظرفیت ، سازه لرزش پیدا می کند ، در فاصله بین ستون ها یک شکستگی که از بالاترین نقطه طاق ها به ((رویه )) پل سرایت کرده اجرا گردیده تا فشار و سنگینی را بهتر مهار کند.

در فاصله بین هر دو دهانه باز هم از از هر دو جهت ستون‌های مقاوم، حامی و بشکل مخروط که تقریباً از 1,5 متری نوک مخروط با دایره‌ای یکنواخت به کف رودخانه می‌رسد. این ستونهای مخروطی به بصورت طولی نصب شده است که نیمه بیرونی آن در ظاهر به چشم می‌آید.

با ورود و هجوم تازیان به ایران بسیاری از سدها، پل‌ها و جاده‌ها به علت ناآگاهی امیران عرب از بین رفته باشند و ایرانیان نیز دیگر آن حوصله و اتفاق نظر را برای آبادانی میهن در دل خود احساس نمی کردند. آن چنان که مورخان گفته اند بسیاری از آنان نابود شدند. از جمله همین پل که چون سده‌ها گذشت بار دیگر به مخروبه‌های آن توجه شد.

دقیقا نمی‌توان حدث زد در روزگار کدامین سلسله پل مذکور ترمیم شده باشد اما کاروان سرای شمال پل که می‌توان گفت ساختمانی بوده برای مامورین دولتی تا حافظ پل باشند و هم سلامت عبور و مرور کاروانها و قافله‌ها را تا پاسگاه دیگر بر عهده داشته اند و هم به علت کثرت اطاقها محل اطراق و استراحت مسافران بوده است.

این پل در زمان ناصرالدین شاه قاجار به دستور میرزا ابوالحسن‌خان مشیرالملک و با معماری حاج محمد رحیم شیرازی بصورت کامل مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و تا اواخر دوران پهلوی اول مورد استفاده قرار می‌گرفت. طی قرنها کاروانهای حامل مسافر و کالا از روی آن گذشته‌اند. سیلاب ها و رودخانه‌های طغیان کرده نتوانستند بر آن آسیبی وارد کنند. وقتی سازمان آب منطقه‌ای فارس و بوشهر بدون مطالعات لازمه و مذاکره و کسب مجوز از سازمان میراث فرهنگی وقت مبادرت به انتقال لوله‌های فلزی و بسیار سنگین آب از روی پل نمود، وجود لوله‌های آب علت رفت و آمد وسائط نقلیه سنگین موتوری همچون جرثقیل و تانکر و تریلرهای سازمان آب بر روی پل گردید. عدم توجه به ظرفیت پل و فشار بیش از حد کامیون‌های سنگین به مرور باعث گردید سقف بعضی از دهانه‌های پل فرو ریزد.

این اثر تاریخی در فهرست آثار تاریخی ایران به شماره 2546 مورخ 8/10/78 به ثبت رسیده است. این پل قدیمی ترین پل استان بوشهر است.

چشمه آبگرم دالکی
این چشمه در 18 کیلومتری برازجان قراردارد. اهمیت ان علاوه بر آبیاری نخلستان‌های اطراف به دلیل خواص درمانی آن است. دراطراف این چشمه چاههای نفتی قراردارد که برجای مانده ازاولین تلاشها برای کشف نفت دراین منطقه بوده است. شرکت هوتز در سال 1884 امتیاز استخراج نفت را در دالکی و جزیره قشم کسب کرد و برای استخراج نفت به حفر چاه در آن مناطق اقدام نمود اما به نتیجه‌ای دست نیافت. ازدیگر مکانهای دیدنی شهر دالکی می‌توان به حمام قدیم، بقعه شاهزاده احمد، نخلستان‌ها و کناره‌های رود دالکی در ایام بهار اشاره کرد.واز اثار دیگر که به قدمت این شهر می افزاید نامگذاری رودخانه مجاور به نام دالکی که خود نشان دهنده قدمت زیاد این شهر می‌باشد

دلوار(بوشهر)

  • جمعیت :
    3256
  • کد تلفن :
    772

دِلوار شهری است بندری بر کرانه خلیج فارس در استان بوشهر ایران. دلوار مرکز بخش دلوار شهرستان تنگستان است. شهر دلوار در جنوب خاوری شهر بوشهر و در فاصله کمی از دماغه هلیله قرار گرفته‌است.

مردم دلوار اصالتا لر هستند و جزئی از ایل بزرگ لیراوی می‌باشند.زبان مردم دلوار لری است که روز به روز تحت تاثیر زبان فارسی به‌سوی فارسی شدن پیش می‌رود.

دلوار زادگاه رئیس‌علی دلواری قهرمان مبارزه با انگلیسی‌ها در جنوب ایران است. رئیس‌علی در زمان خود کدخدای روستای دلوار بود.

پیشینه
انگلیسی‌ها پس از اشغال بوشهر با چندین ناو جنگی و صدها سرباز هندی و بریتانیایی به تنگستان یورش بردند. آن‌ها به روستای دلوار مرکز تنگستان ساحلی نیز یورش بردند و خانه‌ها‌ را ویران کردند و نخل‌ها‌ی سبز را قطع نمودند. مبارزان تنگستان به رهبری رئیس‌علی به مقابله با نیروهای بریتانیایی پرداختند و خسارت‌های سنگینی به آن‌ها زدند. در یکی از این حمله‌ها رئیس علی دلواری از پشت سر هدف گلوله قرار می‌گیرد و در سن 34 سالگی کشته می‌شود.

ریز(بوشهر)

  • جمعیت :
    1808
  • کد تلفن :
    772

ریز شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش ریز از توابع شهرستان جم قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 1808 نفر بوده است.

بخش ریزنیمه غربی شهرستان جم را تشکیل می‌دهد. این شهرستان در منتها الیه جنوب شرقی استان بوشهرواقع است بخش ریزاز شمال با شهرستان فیروز آباد فارس ؛ ازسوی جنوب با شهرستان دیر ؛ از غرب با بخش مرکزی جم همجوار است وبه مساحت 850 کیلو متر مربع وبالغ بر 12000نفر جمعیت واز یک شهر(ریز) و22روستای کوچک وبزورگ است که 11روستا از این تعداد به دلیل داشتن حد نساب جمعیت شورای اسلامی داشته ودر آمار وزارت کشور منظور گردیده است 11روستا عبارتند از :

1) انارستان 2) تشان 3)دره بان 4)قلعه کهنه 5) پشتو 6) حسین آباد 7) تنگمان 8)جمال آباد 9) گند مزار 10) حرمیک 11) گلستان.

قسمت عمده بخش را جلگه‌ای تشکیل می‌دهد که ما بین آخرین دیواره‌های جنوبی رشته کوه زاگرس محصور است این دیواره‌ها شامل کوه سرخان در شمال وکوه احمد سلمان در جنوب است .رود خانه ریز(دره جمی) که از چشمه هفت چه (هفت چاه) جم سر چشمه می‌گیرد از میان دشت گذشته وبا گذر از مسیرطولانی در میان کوه‌ها سر انجام به رود مند می پیوندد در پی خشکسالی های پیاپی سالهای اخیر از میزان آب رودخانه تا حد زیادی کاسته شده است. با این حال یکی از عوامل شکل دهنده حیات در این ناحیه که تاریخ ریز بستگی تام وتمامی با ان دارد. همین رود وشعب فصلی آن می‌باشد .در پایین دست رود در منتهی علیه غربی دشت یکی از کمیاب ترین جاذبه‌های طبیعی جنوب ایران یعنی جنگل گلوبردکان(گلی بردکان) ساخته دستان مهربان همین اب است .این مکان در سالیان اخیر یکی از پر طرفدارترین تفرجگاه‌های استان بوشهر درایام نوروز شده است.

ریز نامی کهن است که از وآژه ایی اوستایی ((ریژ)) گرفته شده است .این واژه به سرزمین یا سرزمینی در کنار رود یا دریاچه گفته شده وبعدا خود به معنای آب و رود ودریاچه به کار رفته است .نام شهر تبریز، مهریز، تفلیس ، بدلیس ، کلمه کاریز ونیز نام خالص ریز وریگ ، این واژه را به همین معنا به یادگار نگه داشته اند . سر انجام این فعل ((ریزاندن وریختن ))که در مورد آب وسایر مایعات به کار می‌رود نیز از همان واژه مشتق شده است . به عقیده برخی از اساتید ادبیات فارسی کلمه ونام ریزبا واژه‌های " رگا، ری،آریا و ایران " هم خانواده است وبه معنای سرزمین پاک ،نجیب ومقدس به کار رفته است .

یکی از لهجه‌های روان واصیل زبان فارسی در این منطقه رواج دارد که دارای ویژگی هایی تقریبا منحصر به فرد است به عنوان نمونه می‌توان از تلفظ صدای (آ)در کلمات((خانه، شانه، لانه، باران و...)) یاد کرد نمونه دیگر مربوط به کار برد شناسه‌های ((مان، تان، شان))به صورت کامل است یعنی در صحبت های روزمره مردم ترکیبات صحیح وکاملی همچون ((خانه مان ، پولتان ،خودشان و...)) بدون تبدیل الف به (و) ـ که در بیشتر لهجه‌های کشورمان رایج است به وفور به کار می‌رود .

بقایای پی بناها وخرده سفالها پراکنده در سطحی وسیع نشان می‌دهد که احتمالا زمانی شهر یا ناحیه مسکونی بزرگی در اینجا ریز کنونی وحومه وجود داشته است .

گهگاه بر اثر شسته شدن خاک توسط سیلاب بقایای آسیابهای آبی مدفون شده ظاهر می‌شود یا در جریان شخم زمین در باغها ظرفهای سنگی بزرگی پیدا می‌شود . در مواردی نیز خمره‌ها ی حاوی بقایای اجساد یافت شده است که قدمت حیات تمدنی این ناحیه را به پیش از اسلام و دورانهای باستان می رساند . اینها همه نشان دهنده وجود حیات شکوفای یک جامعه کشاورز یکجانشین در گذشته‌های دوراین منطقه است .

شاهد وروایتی در دست است که نشان می‌دهد بیش از هزار وسیصد سال قبل این ناحیه پناهگاه برخی از علویان وشعیانی بوده که از ستم حاکم عراق حجاج ابن یوسف ثقفی گریخته بودند بر اساس این روایت در راه مال رو وقدیمی ریز به دوراهگ تعدادی قبر وجود دارد که از ان سربازان وماموران وابسته به حجاج است .آنگونه که سینه به سینه نقل شده است این سربازان که در تعقیب چند تن از علویان پا به این راه صعب نهاده بودند در این مکان از تشنگی هلاک می‌شوند . مسافران محلی که در قدیم از انجا می گذشته اند به این مکان نام قبرهای حجاج داده اند .

دشت ریز تا اواخر عهد صفویه آباد وبا رونق بوده است شاهد این مدعا قبرستانی وسیع در اطراف روستای حرمیک است که از جمله سنگهای دیده شده در آن سنگی است که نام ((صفی قلی فرزند پرویز)) بر آن حک شده وتاریخ 1112هجری قمری را دارد که مقارن اوایل دوران شاه سلطان حسین صفوی است . اما هرج ومرج بعد از صفویان وایام جانشینان نادر همچون بسیاری از نواحی ایران شکوفایی دشت ریز را به زوال و ویرانی کشاند وازآن آباد بوم جز ویرانه‌های با قی نماند.

بنا به شواهد تاریخی دوران اخیر ریز از اواخر دوره زندیه آغاز می‌شود.در این دوره بر اثر عواملی همچون نا امنی گسترده ودر گیری های قدرت مهاجرتهای زیادی در جنوب ایران صورت می کیرد که ازان میان مهاجرانی از اقوام ومکانهای مختلف در دشت ریز ساکن می‌شوند بخشی از بافت قومی ساکان این ناحیه از نسل همام مهاجران هستند که از نقاط مختلفی از جمله دشتی شولستان ((ممسنی کنونی )) کوشک یا کوشکک در فارس ،عشایر ترک ، دشتستان وجاهای دیگر آمده اند.بدینگونه حیات دشت ریز وآبادی های متروک مانده آن دوباره احیاه می‌شود وقناتها کهن دوباره به جریان می افتد .

در همین ایام است که آرامگاه یکی از سادات صاحب کرامت به نام ((سید حبیب الله)) از اعقاب امام موسی کاظم علیه السلام که احتمالا در دوران صفویه یا پیشتر زیسته و رحلت کرده ودر اینجاه مدفون شده بود زیارتگاه اهالی منطقه گشته واطراف آن نیز خاکستان(قبرستان) شده است .قدیمی ترین سنگ قبری که نگارنده این سطور توانست بخواند تاریخ 1203 هجری را دارد که همزمان است با اواخر عهد زندیه . این تاریخ تقریبی با قول یکی از متولیان کنونی بقعه از سادات احمدی همخوانی دارد که آرامگاه آمام زاده سید حبیب الله از حدود 250 سال قبل به صورت زیارتگاه در آمده است .

در برخی از نخستین شناسنامه‌ها از این ناحیه به نام بلوک ریز نام برده شده است بلوک کلمه‌ای مغلولی که به معنای تقریبی یک ناحیه یا بخش کشاورزی ومالیاتی به کار رفته است شروع کاربرد این عنوان در ایران به دوران سلطه مغلان یعنی قرن هفتم وهشتم هجری باز می‌گردد پیش از ان تاریخ از واژه فارسی میانه ((تسوج یا طسوج)) استفاده می‌شده است .

حیات باغ داری وکشاورزی این ناحیه به دلیل وجود آب شیرین فراوان از اهمیت زیادی بر خوردار است منابع مهم آبی دشت ریزکه از گذشته‌های دور موجب رواج وشکوفایی کشاورری وباغ داری بوده است عبارت است از : رودخانه وچاه‌های آب ریز، قنات تشان که آب گوارای آن مشهور است قنات دره بان ،قنات پشتو ، قنات وچشمه حرمی اناری ،چشمه‌های حرمیک وبنگو و قنات انارستان و ....

در گذشته کشت برنج به خصوص در زمینهای کنار رود خانه معمول بوده است ، اما به دلیل حجم فراوان رسوبات سنگی ناشی از سیلابهای زمستانی واز میانرفتن رفتن زمین های کشت این محصول کم کم منسوخ شد . همزمان وبعد از ان ، کشت ذرت رواج زیادی داشت وقوت غالب اهالی را رگاک (نان ذرت) تشکیل می‌داد . تا سالیان اخیر گندم ،جو،کنجد،تنباکو و پیاز نیز از محصولات معروف این منطقه به حساب می‌آید ...

سعدآباد(بوشهر)

  • جمعیت :
    30888
  • کد تلفن :
    773

موقعیت و و سعت
منطقه ی سرسبز سعدآباد بانخلستا نهایانبوه ورودخانه های زیبا چون نگینی  سبز دراستان  بوشهر جای  گرفته است .  این  بخش  از توابع شهرستان دشتستان ودرگوشه ی شمال شرقی استان بوشهر برروی طول  جغرافیایی تقریبی   51درجه و8دقیقه شرقی وعرض جغرافیایی  29 درجه و20 دقیقه شمالی واقع شده ا ست .  قسمتهای شمالی این بخش راتپه ماهورهای دنباله کوههای زاگرس فراگرفته وبه تدریج که بسمت  جنوب این منطقه  وارد  می شویم زمین مسطح و بشکل جلگه درمی آید ارتفا ع متوسط این  منطقه درحدود  50 متر ازسطح دریا می باشد . بخش شبانکاره در غرب و بخش  مرکزی  دشتستان در جنوب وشرق وقسمتی ازاستان فارس درشمال وشمال شرقی آن قرار دارد . مساحت این منطقه درحدود 736 کیلومتر مربع می باشد .

رود خانه های  دائمی  و معروف  دالکی در قسمت  شرقی  و شاپور درقسمت  غرب آن جریان دارند  که درواقع حیات این منطقه مدیون جریان همین دورودخانه می باشد  .رودخانه های مذکور ازکوههای جنوبی استان فارس در شهرستان کازرون سرچشمه گرفته وپس از طی مناطق کوهستانی درمنطقه یسعدآباد وارد جلگه های ساحلی استان  بوشهر می شود و پس  از عبور از این  منطقه  در محلی  بنام درودگاه بهم متصل شده شکیل رود خانه حله رامی دهند وسپس وارد خلیج فارس می گردند .  باتوجه  به  شرائط آب و هوائی  حرارت وتبخیر زیاد  خاک این منطقه عموما  ازنوع گیاهان گرمسیری نظیر درخت  خرما . کنار. گز تشکیل می دهند .  در اواخر  زمستان  مناظر زیبای  گیاهی بسیار متنوع  و گوناگون  بچشم می خورد  که دارای عمری  کوتاه می باشند  وباتوجه به فرارسیدن گرمای زودرس از بین می روند .
 آب و هوای  منطقه  بطو کلی جزء انواع آب و هوای  بیابانی و نیمه بیابانی  بشمار می رود .  وجود رود خانه های دالکی وشاپور ودرنتیجه پوشش انبوه  نخلستان ها  تاثیر زیادی  در تعادل  آب وهوایی منطقه گذاشته است . حداکثر درجه حرارت 47 وحداقل آن به حدو د  5 درجه می رسد .حداکثر بارندگی بین 250 تا300میلیمتر وحداقل آن بین 50 تا 100 میلیمتر می باشد .

ویژگیهای انسانی :
این بخش بمرکزیت شهر سعدآباد  با دو دهستان وحدتیه ونظرآقا دارای 25 پارچه آبادی می باشد و جمعیتی درحدود  30888 نفر رادر خودجای داده است .  تراکم نسبی  جمعیت  درحدود  39 نفر  درهر کیلومتر  مربع می باشد  وبیشتر  مردم این منطقه در مجاورت دو رودخانه ی دالکی وشاپور ساکن می باشند .

از نظر اشتغال   در حدود  80%  از مردم  به  کار  کشاورزی   بخصوص دربخش باغداری مشغول می باشند مردم این منطقه همگی مسلمان وشیعه  می باشند و زبان آنها فارسی وتقریبا لهجه ی لری دارند .

ویژگی اقتصادی :
اقتصاد  مردم  منطقه سعدآباد براساس  کشاورزی ودرآمد حاصل از فروش خرما می باشد  .  وجود  رودخانه های  دائمی درمنطقه واحداث سد انحرافی  سرقنات  باعث رونق  وحیات اقتصادی  منطقه شده است

درمنطقه ی سعد آباد درحدود 1300000اصل درخت خرما وجوددارد که سطح زیرکشت آنها  10000 هکتار است . هرساله حدودا 42تا 50 هزار تن محصول  می دهد  که مقام اول را دراستان  بوشهر و  در ایران   از   نظر  تولید   محصول   خرما   از  جایگاه  و  موقعیت   ممتازی بر خوردار است   و   با   توجه   به تاکید   دولت  جمهوری   اسلامی      در رابطه  با  صادرات  محصولات  غیر نفتی  این  منطقه  می تواند      نقش مهمی را ایفانماید دراین راستا ایجادکارخانه بسته بندی خرما  توسعه شبکه آبیاری    نوین  تشویق ودادن اعتبارات به  کشاورزان سم  پاشی ومبارزه باآفات  بموقع ازضروریات بخش کشاورزی منطقه می باشد
بغیر از باغداری دربخش زراعی نیز مردم منطقه  سعدآباد فعالیت دارند اما  با توجه  به شرائط آب وهوائی کمبود آب وزمین جهت کشت آبی وهمچنین کشت دیمی فقط درسالهای پرباران برداشت گندم وجو در منطقه ازمقدار بالائی برخورداراست .
کل زمین زیر کشت آبی 724هکتار می باشد که 70 هکتار آن تحت نظارت   خدمات  کشاورزی   منطقه  کشت می شود وزمین زیر کشت دیمی  1818 هکتار است  که  سالانه  مجموعا  450  تن  گندم  و جو برداشت می شود .
پرورش گاو وگوسفند به روش سنتی دربین کشاورزان منطقه رایج می باشد   که   بیشتر  جنبه ی  تامین  نیازهای  شخصی  دارد تعدادقابل توجهی  از مردم  این  بخش  نیز در کارهای  اداری  فرهنگی  و  خدمات مشغول به کار می باشند .
سابقه ی تاریخی منطقه ی سعدآباد :
باتوجه    به  جریان  رودخانه  های   دائمی    و معروف  دالکی  و  شاپور در  منطقه ی    سعدآباد  و با در نظر  گرفتن  اینکه  تمام  تمدن ها ی قدیمی  در کنار رودخانه ها  واقع  شده اند .  می توان  گفت  که   این منطقه  از سابقه ی   دیرینه  و  تاریخی  زیادی  برخوردار می باشد وشاید تاریخی   به   اندازه ی  عمر این  رودخانه  دارد .   زیرا  بنا  بر  مثل   معروف (هرجاآب است آبادانی است ) هم  اکنون  قدیمی  ترین   آثار  تاریخی   شناخته   شده   منطقه   نظیر ستونهای    سنگی  بد ست  آمده   در مجاورت  روستای  جطوط  وآثار مخروبه ی شهر توز(توج) درقسمت شمال شرقی سعدآباد وآثار خانه هایی  از قدیم  بنام چهل خانه  در کنار رود خانه ی   شاپور  درمجاورت شهر سعدآباد  حکایت ازتمدن وآبادانی این منطقه دردوران  سلسله هخامنشینان وساسانیان می نماید .
خر ا به های    شهر  معروف  توز  (توج )   مربوط  به  دوره   ساسانیان درقسمت شمال  شرقی شهر سعدآباد ودرمحلی بنام زیراه بنا برقول مورخین  یکی  از  شهرهای  پررونق وآباد بوده واز نظرصنعت نساجی دربین شهر های جنوبی ایران دارای شهرتی خاص وپارچه های مرغوب آن به کشورهای اطراف خلیج فارس وسایر بلاد صادر می شده است .
این منطقه درزمان ساسانیان بنابرآثاروشواهد موجود ازرونقو ثروت سرشاری برخوردار بوده است . باظهوردین اسلام ودرزمان خلافت عمر شهر مذکور بتصرف سپاهیان اسلام درآمد ه ومردم این شهر به دین
اسلام   گرو  ید ه اند    مقبره ی   یکی  از   مسلمانان   آن زمان    بنام آقامیرهداف وهمچنین سکه های بدست آمده که جمله ی معروف  *لااله الی اله *  برروی آنهاحک شده است مبین تاثیر فرهنگ اسلامی در این  منطقه  بوده  است  متاسفانه  از نظر باستانشناسی  برروی این شهر مخروبه  قدیمی  به  جامانده  از عهد  ساسانیان  هیچگونه   کار کارشناسی  و   تحقیقی انجام نشده  درحا لیکه  این  شهر  دررده  آثار شهر  تاریخی    بیشابور  د رنزدیکی  شهر کازرون   می باشد .   از سایر دوران های تاریخی آثارمشهودی باقی نمانده است . آنچه مسلم است این  ناحیه جزیی ازا قطاعات حکام فارس بوده  و مالیات های دریافتی آن سرازیر حکومت مرکزی می شده است  .وجود  آثارگورهای جمعی حاکی از سا لهای  و یرانی  ناشی از سوانح طبیعی و امراض مسری نظیر طاعون و و با  در منطقه بوده است .   واما و جه تسمیه سعدآباد  بنا بر روایتی  بد ینگو نه  بوده است   ابتدا  به  محمد آباد  معروف  بوده  که درفارسنامه ناصری هم ازآن یاد شده است ودرمحلی که هم اکنون به خشم  کهنه مشهور استقرار داشته ا ست  ولی  بعدا درسال 1312هجری قمری  اسماعیل خان  شبا نکاره  ( جد خوانین بلوک زیرراه )   به این  منطقه آمده و سعد الملک  مافی  مالک بلوک  زیراه و محمدآباد و وزیر ناصرالدین  شاه مراتب خدمت  گذاری ولیا قت  اسماعیل خان  را نسبت  به حفظ طرق و  شوارع منطقه به ناصرالدین شاه گزارش وبه پاس قدردانی فرمانی بنام  سرتیپ اسماعیل خان  شبانکاره با  نشان  و حمایل مربوط به محمد آباد فرستاد  .اسماعیل خان  نیز به پاس محبت سعدالملک  نام  محمد آباد  راکه  خود  و بستگا نش  درآن زندگی می کردند به محل فعلی منتقل وبنام  سعدآباد نام گذاری کرد . باپیدایش نظام فئودالیته  منطقه ی سعدآباد نیز باتوجه به داشتن آب وخاک منا سب و  زمین  حاصلخیز جهت کشت محصولاتی نظیر خرما و گندم  بشدت  مورد طمع حکام فارس و خوا نین منطقه قرار گرفته بود  در دوران  قاجاریه وپهلوی  اوج تسلط  خوانین به  روستاها ومردم این بخش بوده و باگرفتن بهره مالکانه مردم را به   استضعاف شدید کشانده بودند  که منجر به قیامهای مردمی نظیر (( جر جا قاش )) و((جر گله میرو ))  و  سایر مبارزات  حق  طلبانه  گردید  که با قساوت هرچه  تمام  ژاندارم های   بی رحم و دست نشانده  خوانین  سرکوب  و باعث شهادت تنی چند ازمردم مظلوم این بخش گردید .
در جریان نهضت ها ومبارزات مردم ایران این شهر همگام باتهران مرکز ایران حرکت می کرد ه است ودرپیروزی انقلاب اسلامی نیزاولین شهیدان استان راداشته ودرجنگ تحمیلی عراق علیه ایران  شهدای زیادی را به میهن اسلامی تقدیم نموده است .

شبانکاره(بوشهر)

  • جمعیت :
    6983
  • کد تلفن :
    773

شَبانکاره شهری است در استان بوشهر ایران که بر اساس سرشماری رسمی سال 1385، تعداد 6,975 نفر جمعیت داشته‌است.شبانکاره مرکز بخش شبانکاره شهرستان دشتستان است.

شهر شبانکاره در فاصله ? 95?کیلومتری شمال خاوری بوشهر و در حوزه آبریز رودخانه حله قرار دارد.صحبت‌هایی در مورد ارتقاء بخش شبانکاره به شهرستان در جریان است که موجب تنش‌هایی میان مردم شهر آب‌پخش و مردم شبانکاره شده‌است.

جُرج لوریمر در کتاب راهنمای خلیج‌فارس...، شبانکاره را چنین معرفی می‌کند: «شبانکاره از مغرب به رود شور محدود است که آن را از حیات داوود جدا نموده و از شمال و مشرق به کوهستان خارج از مناطق ساحلی ایران محدود می‌گردد که این کوهسار در این قسمت موسوم به «طویسه» است و از جانب رودخانه حله آن را محدود می‌کند. بنابراین طول آن از شمال باختری ـ جنوب خاوری نزدیک به 20 میل و عرض آن 120 میل است.»
قلاسوز در 6 کیلومتری خاور شبانکاره از آثار دیدنی آن است.

پیشینه
شبانکاره از قدیم ده‌کهنه نام داشته و در دوران‌های باستان آن را بخشی از ایالت اَنشان در دولت ایلام دانسته‌اند و پس از آن جزئی از منطقه پارس. بهرام‌آباد که هم اکنون محله‌ای از شهر آبپخش می‌باشد در عهد باستان تا اواخر ساسانیان شهر بزرگی بوده است که از چهاربرج کنونی تا شبانکاره(دهکهنه) امتداد داشته و شبانکاره(دهکهنه) بازمانده‌ای از بهرام‌آباد بوده که در یک جنگ ویرانگر نابود شد و بعد از مدتها باقی‌مانده‌ای از شمالیترین نقطه شهر را دهکهنه نامیدند.

سده بیستم
حاکم شبانکاره در قدیم اسماعیل خان (درگذشته 1344 ق.) بود که منطقه را از سعدالملک اجاره کرده بود. اسماعیل خان آبادی سعدآباد را به افتخار سعدالملک در این منطقه بنا نمود.

پس از درگذشت اسماعیل خان، فرزندانش محمدعلی خان و لطفعلی خان و پس از آن فرزندان محمد علی خان یعنی ملک منصور خان و اردشیر خان شبانکاره‌ای بر مناطق سعدآباد و شبانکاره حکومت کردند.

طاهری(سیراف)(بوشهر)

  • جمعیت :
    3513
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.sh-siraf.ir

طاهری شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش مرکزی از توابع شهرستان کنگان قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 8781 نفر بوده است.

هویت شهری بندر باستانی سیراف
امواج زیبا ، همراه با نسیم ملایم وزش باد که قطرات ریز آب دریا را به صورت ساحل نشینان و مرزداران رشید خطه خلیج همیشه فارس می تراود ، طراوت وشادابی خاصی به این چهره های زیبا و نیم سوخته داده است .اینجا سیراف است، سیرافی که روزگاری ابهت وهیمنه اش تاریخ را درنوردیده بود ، بندری که نقش مهمی در تجارت ، دریانوردی ، صدور فرهنگ و هنر ایرانی و اسلام به جنوب شرق آسیا ، شرق آفریقا و کشورهای خاور دور داشته و مانند نگینی درخشان در ساحل سینوس پرسیکوس (خلیج فارس) متلألو بوده است .
این بندر کهن که در بین چهار مرکز صنعتی و گازی عسلویه،پارسیان،جم و کنگان قرار گرفته می رود تا با احیا مجدد خود همچون سرزمینی افسانه ای و اسطوره ای در ایران زمین فریاد بزند که پس از یک هزاره باز هم سیراف و هم اکنون چهار اثر تاریخی آن شامل قبور سنگی و چاهها ، گور سیبویه ، مسجد جامع و قلعه نصوری به ثبت ملی رسیده و با توجه تصویب هیأت دولت ، نام بندر طاهری به بندر سیراف تبدیل گردیده و این بندر واجد شرائط ثبت در فهرست آثار جهانی و یونسکو می باشد.این بندر در فاصله ٢۴۵کیلومتری جنوب شرقی بوشهر،در ۴٠ کیلومتری کنگان،در ٣۴کیلو متری پارس جنوبی (غرب عسلویه) و ٣١٠ کیلومتری فیروزآباد ودر کنار ساحل نیلگون خلیج فارس قرار گرفته است .خلیج فارس از روزگاران کهن تاریخ،به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجارت غرب و شرق و امکان رسیدن به مهد فرهنگ های بزرگ تاریخ نخستین ،یکی از حساس ترین مناطق و همیشه مطمع نظر فاتحان بزرگ تاریخ ، تجار و بازرگانان و حتی راهزنان بوده است تاریخ سیراف با اساطیر و باورهای ایرانی پیوند یافته و سیراف بر یک بنیان بازرگانی بنیاد گرفت ، هر چند گسترش تجارت و اقتصاد مستلزم امنیت است و سنگ بنای توسعه این بندر برای بسط و گسترش بازرگانی و دریانوردی توسط اردشیر بابکان نهاده شد.و به سبب ایجاد امنیت،تجارت و کشتیرانی آزاد،مورد توجه همه کشورها قرار گرفت ، کشورهایی مانند هند،چین،جنوب شرقی آفریقا و کشورهای حاشیه مدیترانه که سیرافی ها با آنها مبادلات تجاری در سطح وسیعی داشتند و آزادی تجارت بر قراری روابط آزادانه انسانها را فراهم ساخت و از این رو زرتشتیان،مسیحیان،یهودیان،چینی ها،رومی ها و سپس مسلمانان در کمال آزادی و انصاف به کار تجارت مشغول می شدند و با توجه به حضور تمدن ها ، ادیان و مذاهب مختلف و زندگی مسالمت آمیز در کنار یکدیگر،سیراف را شهر گفتگوی تمدن ها نیز می نامند . این بندر تاریخی که پس از ورود اسلام در سال ٢٩ ﻫ .ق مسیر تجارت و پیشرفت خود را با مدیریت فرمانداری ایرانی و به عنوان مبدأ راه آبی ابریشم استمرار بخشید.      و اوج شکوفایی و عظمت سیراف به قرون سوم و چهارم هجری مربوط و این بندر را با دریانوردان افسانه ای و ثروتمند به یکی از بزرگترین بنادر تجاری و بازرگانی جهان مبدل نمود.  و اغلب مورخین مانند استخری،ابن خلدون،ابن حوقل،مقدسی و... از زیبایی شهر،ثروت فراوان،دریانوردان شهیر و توجه به ساختمان سازی سیرافیان یاد می کنند.  مشاهیر و مفاخر سیراف :  ١- ابو سعید سیرافی از عالمان علم نحو و نخستین واسط گفتگو میان دستور زبان فارسی و عربی در قرون سوم و چهارم هجری.٢- ابو محمد یوسف سیرافی از عالمان علم نحو و استاد سید رضی گرد آورنده نهج البلاغه.  ٣- قطب الدین محمد سیرافی از عرفا و علمای بزرگ سده هفتم هجری.۴-سیبویه عالم بزرگ علم نحو جهان اسلام که کتاب الکتاب وی معروف می باشد.  ۵- سلیمان سیرافی اولین جهانگرد که چهارصد سال قبل از مارکوپولو مبادرت به سفر به چین کرد.  ۶- محمد ابن بابشاد سیرافی از دریانوردان بزرگ و شجاع سیرافی.٧- ابو زید حسن سیرافی،نگارنده خاطرات سلیمان سیرافی.  ضمناً طبق روایات و احادیث در بحارالانوار علامه مجلسی چهار تن از اصحاب امام زمان (ع) سیرافی می باشند.  علل افول سیراف
١- زلزله شدید سالهای ٣۶٧ و ٣٩٨ﻫ .ق
٢- زوال حکومت آل بویه 
٣- ظهور کیش و مهاجرت سیرافیان 
۴- جنگ های ملوک الطوایفی و قبیله ای در مسیر منتهی به سیراف 
۵- وارد شدن ضربه به روابط چین و سیراف به دلیل جنگ های داخلی چین  مهمترین آثار دیدنی بندر سیراف : 
1- قبور سنگی سیراف : جالبترین آثار تاریخی سیرا ف قبور سنگی قدیمی است که در دره ی لیرودی شیلو در صخره های کوه کنده شده و در دنیا بی نظیر می باشد و عده ای آنرا به مسلمانان و عده ای آنرا به زرتشت و یهودیان نسبت میدهند و در واقع می توان گفت که با توجه به وجود ادیان مختلف در سیراف،آن قبرستان را گور تمدنها نامید. 
2- چاههای آب (استودانها) : یکی از شگفتیهای بندرسیراف چاهای آب سنگی است که در صخرهای کوه به تعداد بیش از صد حلقه و به ارتفاع2۵ تا ١٣5 متر ساخته شده اند و در دره لیر واقع میباشد. 
3-گور دخمه ها: دخمه ها واقع در دره ی لیر که در زبان محلی به آنها خانه گوری «گبری» می گویند که پیران فاقد قدرت و یا بیمار درون این دخمه ها می گذاشته اند و هنوز استخوان های آنها در آن دخمه ها وجود دارد .  
4- مسجد امام حسن بصری : واقع بر تپه ای کوچک مشرف به گلزار شهدای شهرو دارای چشم انداز زیبایی است و از بناهای عهد ایلخانان است و دارای زیرزمین ، آب انبار،اصطبل و احتمالاً مدرسه علوم دینی بوده است. « به سال دوم ﻫ .ق» 
5- گورسیبویه:آرامگاه فاضل و عالم علم نحو، سیبویه و برادرش نور اوین از علمای اهل تسنن «وفات سال ٣۶٨ ﻫ .ق» واقع در دره لیر. 
6- آرامگاه قطب الدین سیرافی: و پسرش از علمای اهل تشیع که واقع در گلزار شهدا ی شهر می باشد.
7-سنـگ قبر های دوره اسلامی : که با خط کوفی نوشته شده اند و قدیمی ترین سنگ قبر به تاریخ ٣۶۴ ﻫ .ق می باشد. 
8- آتشکده : که اتاقی تقریباً مربعی شکل و دارای گچبری هایی است که بر روی تپه ای مشرف به دری لیر واقع است . 
9- امامزاده سید ابراهیم : از نوادگان امام هفتم حضرت موسی کاظم(ع) واقع در آبادی چاه مجنون می باشد. 
10- بنو : منطقه ای زیبا با درختان بسیار،چشمه آب و رودخانه ای با آب جاری واقع در پشت پمپ بنزین بندر سیراف . 
11- ساحل : با توجه به بیش از چهار کیلومتر ساحل ماسه ای ،سنگی و صخره ای،نقاط چهمین،باغ شیخ،بنگسار و چاه مجنون از زیبایی خاصی بر خوردار می باشد.
12-قلعه شیخ : این قلعه متعلق به خاندان نصوری و بر روی تپه ای مشرف به دریا بنا شده است و دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی و یک شاه نشین و بادگیر می باشد که توسط شیخ جبار دوم پدر بزرگ شیخ ناصر نصوری در سال 1224 ﻫ .ق ساخته شده است گچبریهای زیبا با قدمت حدود ٢٠٠ سال غالباً نقش درختان، شاخ وبرگ و گلدانهای زیبا و فرشتگان را نشان می دهد. همچنین هیجده تابلو بسیار زیبا از مجالس شاهنامه فردوسی در ایوان غربی قلعه نقش بسته است.و این قلعه را می توان سلطان قلعه های ساحلی ایران نامید که پس فوت شیخ ناصر نصوری در سال 1356 شمسی خالی از سکنه گردید و در سال 1378 توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری و سپس به ثبت ملی رسید . 
13- موزه مردم شناسی : واقع در خانه دکتر وایت هوس که با همکاری موسسه غیر دولتی سیراف پارس و سازمان میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر تشکیل گردیده است. 
14- پارک های ساحلی بنگسار ، غدیر و نگارستان   و دیگر آثار حفاری شده توسط هیأت مشترک ایران و انگلیس به سرپرستی دکتر وایت هوس بین سالهای ١٩۶۶ تا ١٩٧٣ میلادی شامل:
 1- مسجد جامع سیراف: مهمترین بنای عمومی سیراف مسجد جامع شهر می باشد که بر روی ویرانه های یک دژ ساسانی بنا شده است و از اولین مساجد ساخته شده دوره اسلامی می باشد و اغلب مورخین از زیبایی آن به نیکی یاد نموده اند. 
2- حمام:قدیمی ترین حمام های دوره ی اسلامی را می توان در سیراف مشاهده کرد .
3-بازار و نمونه شهر:بازار سیراف که شامل مغازه هایی کوچک و بزرگ می باشد که ردیفی و دنبال هم و در کنار یکدیگر ساخته شده اند که اندازه بزرگترین آنها به ٢×٣ متر می رسید.که این نشان دهنده تجمع جمعیت،شکوفایی و رونق اقتصادی این بندر می باشد و ساختمان های زیبا ، کوچه های باریک و خیابان های سنگفرش از ویژگیهای اماکن مسکونی سیراف بوده است. 
4- گمرک(بنگسار)      شهرداری شهر سیراف در سال 1384 هجری شمسی تاسیس گردید.

عسلویه(بوشهر)

عَسَلویه شهری از توابع شهرستان کنگان ویک منطقه عظیم صنعتی از توابع استان بوشهر در جنوب ایران است. این شهر در دوازه کیلومتری شرقی روستای نخل تقی و در هفت کیلومتری روستای بیدخون و در کرانه خلیج فارس واقع شده‌است.

موقعیت شهرعسلویه
 عرض جغرافیایی 27درجه 49 دقیقه و 94 ثانیه  طول جغرافیایی 52 درجه 62 دقیقه و 19 ثانیه  ارتفاع از سطح آب¬های آزاد 18 متر (62 فوت)تاریخچه شهر عسلویه  بندر عسلویه سابقه بسیار دیرینه ای دارد . بر اثر تنشها و حوادث و دشمنی ها آثار تاریخی آن مانند قلعه ها و مساجد متعدد ویران و نابود گردید بندر عسلویه از بنادر اولیه خلیج فارس به شمار می آید که آن زمان بیش از پنج بندر فعال نبوده است که عبارتند از : بوشهر ، بصره ، سیراف، عسلویه و کنگ حکایتگر آن است که در دوره ساسانیان قبل از آن این بندر بوده و بعضی ها قائل هستند 4000 سال قبل از اسلام بندر عسلویه بوجود آمده است و تاریخ ذکر می کند زمانی که می خواستند بغداد را بسازند از بندر عسلویه و سیراف مالیات دریافت می کردند .لازم به ذکر است عسلویه جای فعلی نبوده بلکه در دامنه کوه قرار گرفته و بین دریا و خود این بندر در خت حرا فاصله انداخته است .که به مرور زمان جنگل مورد نظر خشک و دریا عقب نشینی کرده و مردم به دنبال آن کم کم از جای خود هجرت و جای فعلی سکنا گزیدند.تاریخ غزالی در بغداد از زبان سند باد بحری می نویسد در سال 400 هجری قمری وقتی که از بندر لنگه بطرف بصره عزیمت می کردیم سکان کشتی به طرف عسلویه می بستیم و برای اینکه از نیروی دریایی عسلویه در امان باشیم شبانه از دماغه نایبند می گذشتیم یعنی هزار و چند سال پیش صاحب قدرتی بوده است .جمعیت این بندر در قدیم چندین برابر جمعیت فعلی استو آثار و مساجد بسیاری داشته است . دوطایفه بزرگ به نام حرمی ها و نصوری ها که در عسلویه بوده اند جنگ بزرگی به راه می اندازند و در روز عید فطر جنگ اتفاق می افتد و بسیار مردم شجاع و با غیرت داشته که جلو این در گیری سینه سپر می کنند و تعداد بسیار زیادی از مردم در این جنگ به شهادت می رسند. این بندر از قلعه های متعددی بر خوردار بوده و یکی از قلعه های بزرگ که دور تا دور آن بازارچه بوده که بوسیله انگلیسیها از طریق دریا به توپ بسته شده و تخریب گردید. و دومین قلعه و بسیاری از جاهای مهم این بندر توسط قشون رضاخان و خوانین تخریب شده و هرچه به عقب برگردیم بندر عسلویه از رونق و آبادانی بهتری برخوردار بوده است و از کلام سید احمد خمینی رضوان الله علیه که فرمودند: زمانی که بندر عسلویه آباد بوده است از بندر عباس خبری نبود.
بخش عسلویه:بخش عسلویه شرقی ترین بخش استان بوشهر می باشد. موقعیت ممتاز وجالب این بخش این است که در همجواری با استهای هرمزگان و فارس قرار گرفته است که این در نوع خود ویژگی های خاصی به این منطقه بخشیده است.بخش عسلویه از شمال به رشته کوههای سرافراز زاگرس، از شرق به شهرستان پارسیان (استان هرمزگان) ، از غرب به شهر کنگان(استان بوشهر) و از جنوب به خلیج نیلگون و همیشه فارس محدود می باشد.بخش عسلویه از دو شهر عسلویه و نخل تقی و 21 روستا از جمله بندو ، سهمو ، چاه مبارک، زبار، بیدخون، اخند، خره، خیارو، هاله ، بساتین، عسکری، صفیه، بستانو، کلات، کنارخیمه،دهنو، بزباز، مروع و سواحل تشکیل شده است. راههای دسترسی به این بخش از سه طریق هوایی، زمینی و دریایی امکان پذیر است.شهر عسلویه بین 51 درجه طول شرقی و 27 درجه عرض شمالی و در حاشیه شمالی خلیج همیشه فارس و در شهرستان کنگان استان بوشهر قرار دارد. این شهر از طرف شمال شرق به شهر نخل تقی، از طرف شرق به تأسیسات پارس جنوبی و از طرف مغرب به خلیج همیشه فارس محدود می شود. از شهر عسلویه تا مرکز شهر کنگان 70 کیلومتر فاصله است و تا منطقه زیبای نای بند 30 کیلومتر مسافت وجود دارد.ادارات بخش، نهادها، بانکها و موسسات مالی در این شهر رونق خاصی نسبت به بقیه شهر ها و روستاههای استان دارند.

منطقه صنعتی
این منطقه در شرق استان بوشهر در حاشیه خلیج فارس در 300 کیلومتری شرق بندر بوشهر و در 420 کیلومتری غرب شهرستان بندر لنگه و در 570 کیلومتری غرب بندر عباس واقع است(همجواری استان بوشهر با استان‌ها :از شمال به منطقه اسیر در فارس، از شرق به هرمزگان و از غرب به خوزستان کهگیلویه و بویراحمد) و حدود 100 کیلومتر باحوزه گاز پارس جنوبی که درمیان خلیج فارس واقع شده (دنباله حوزه گنبد شمالی قطر) فاصله دارد.


موقعیت مورد نظر برای منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس مزایای قابل توجهی دارد، از جمله کمترین فاصله ممکن با میدان گاز پارس جنوبی، وجود فرودگاهی که درزمان ساخت وساز می‌تواند سرویس مناسبی به عنوان فرودگاه بین المللی استقرار یابد، دسترسی مستقیم به آب دریا، عمق مناسب سواحل ازنظر بندری، برخوردار از شبکه‌های تأسیسات زیرساختی شریانهای ارتباطی فرامنطقه‌ای، وجود نیروی کار بالقوه در شهرها وروستاهای اطراف، طبیعت سرسبز وچشم اندازهای طبیعی زیبا وجود دارد.

محدوده و وسعت
محدوده منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس براساس مصوبه هیات وزیران وشورای عالی مناطق آزاد تجاری / صنعتی به این شرح تعیین گردیده‌است: ازغرب به روستای شیرینو، ازجنوب به خلیج فارس ، ازشمال به دامنه ادامه سلسه جبال زاگرس وازشرق به روستای چاه مبارک. این محدوده طبق مصوبه هیئت وزیران 10000 هکتار بوده که براساس استانداردها تفکیک می‌گردد.

توسعه منطقه ویژه
با توجه به پتانسیلهای این منطقه، کمبود اراضی مناسب و لزوم توسعه صنایع بالادست نفت وگاز(با دسترسی مناسب به دریا) درمحدوده منطقه ویژه وهمچنین قرار داشتن مکان فعلی شهرهای نخل تقی و عسلویه در محدوده‌ای با خطر سنجی بالا، عدم دسترسی مناسب به شریانهای پیرامون منطقه و نامناسب بودن مکان فرودگاه نظامی فعلی (خطر سنجی بالا در همجواری با صنایع بالا دست، عدم امکان استفاده بهینه اهالی منطقه از آن و…) درنظراست در آینده نزدیک نسبت به جابجایی فرودگاه وروستاهای نخل تقی وعسلویه سایت نیروهای نظامی به مکانهای مناسب واستفاده از اراضی فوق به عنوا ن توسعه صنایع بالا دست اقدام شود. ضمنا با توجه به لزوم استقرار واحدهای مایع سازی گاز(DME,GTL,LNG) درمنطقه وعطف به مسائل ایمنی و حریم و فاصله لازم این واحدها از دیگر واحدهای صنعتی، زمینی ساحلی به وسعت تقریبی 2000 هکتار واقع در 20 کیلو متری غرب منطقه جهت استقرار واحدهای فوق پیش بینی شده‌است.


عسلویه معروفترین بخش منطقه ویژه اقتصادی پارس است که هر ساله شاهد حضور تعداد قابل توجهی از افراد جویای کار است. جمعیت بومی منطقه عسلویه حدود 9000 نفر است که 80 درصد آنها اهل سنت هستند. با احداث پروژه‌های توسعه‌ای منطقه و تخمین‌های مقایسه‌ای رقم کل جمعیت شاغل در پایان دوره بهر‌ه‌برداری کامل به رقمی بالغ بر یک‌صد هزار نفر خواهد رسید. در سال 1387 مسئولان منطقه ویژه اقتصادی پارس به تمامی کارکنان خود مهلت دادند که تا اول آبان‌ماه همانسال یا ازدواج کنند یا از کار اخراج شوند.

منطقه صنعتی و فرودگاه
دارای واحدهای عظیم و پرشمار پتروشیمی و پالایشی. پیرو صحبتهای انجام شده در بالا فرودگاه قدیم تعطیل گردید و فرودگاه جدید با نام خلیج فارس در 35 کیلومتری شرق عسلویه احداث و مورد استفاده قرار گرفته‌است

کاکی(بوشهر)

  • جمعیت :
    9897
  • کد تلفن :
    772

شهر کاکی ، مرکز بخش کاکی ، در شهرستان دشتی قرار دارد و از گذشته‌های دور سکونت در آن ، به شکل های گوناگون وجود داشته است. این منطقه در سال 1371 به شهر تبدیل شد و امروزه نقش خدماتی و کشاورزی دارد . قرار گرفتن این شهر در مسیر ارتباطی بوشهر – کنگان به استقرار و توسعه این شهر کمک کرده است.این شهربه اتفاق خورموج که مرکز دشتی است، ازقدیم مرکز علمی -فرهنگی و حوزوی جنوب بوده وهم اکنون نیز سادات وعلمای بزرگی را در خود جای داده است.
این بخش یکی از مناطق آباد وقدیمی ومشهور دشتی است در قبل از اسلام جزء سرزمین پهناور ((ماندستان)) می گفتند وجایگاه دو طایفه مشهور بوده یکی طایفه شیخیان ودیگری حاجیانی درهمین عصروهنگامی که افغانها به ایران حمله کرده و بر آن استیلا پیدا می کنند رئیس جمال حاجیانی مالک ای ناحیه می گردد. خوانین حاجیانی همه منطقه را پایگاه اصلی خود قرار داده وبه مرور ایام از راه جنگ یا مسالحت آمیز نواحی اطراف یعنی سنا،طسوج،بلوک،بردستانوآخرالامر خورموج ضمیمه ماندستان کرده وبلوک دشتی را بوجود آوردند. سرزمینی که بسیار وسیع بود وجزگرمسیرات فارس در حقیقت شالوده واساس منطقه دشتی مندستان بوده است. و حاکم نشین نواحی دشتی قصبه کاکی یعنی مرکز ماندستان .درآن زمان ناحیه وسیع وآباد ماندستان دارای 40ده آباد بوده است. اکنون به بخش ماندستان ،بخش کاکی می گویند با مرکزیت شهری به همین نام یعنی شهر کاکی اما وسعتش نسبت به گذشته کمتر شده و برخی از روستاهای آباد گذشته اش یا ضمیمه مناطق اطراف گشته و یا در جریان سیل 1365 ویران و صاف گشته و تنها نامی و خاطره ای از آنها در ذهن ها و نقش ها باقی مانده است. در حال حاضر دارای 38 روستای دارای سکنه است که بزرگترین آن روستای بادوله واقع در شمال کاکی و کنار راه اصلی بوشهر- عسلویه است. از بنادر مهم آن می توان به لاور ساحلی ، کبگان و گلستان اشاره نمود. مرکز بخش کاکی همانطور که در سطور سابق الذکر گذشته ، در حال حاضر مرکز این بخش شهریست با جمعیت 12000 هزار نفری بنام کاکی. این شهر در فاصله 36 کیلومتری – خورموج- مرکز دشتی- وبر روی طول جغرافیایی 20 و 28 قرار دارد. ارتفاع متوسطش از سطح دریا 33 متر و در دامنه غربی کوه کاکی و بر کنار جاده آسفالت بوشهر – عسلویه واقع است. آب و هوایش گرم و خشک و حداکثر درجه حرارت آن در تابستان به 50 درجه بالای صفر رسیده و حداقل درجه حرارت در زمستان 15 درجه بالای صفر است. و میزان بارندگی سالیانه بین 180 تا 200 میلی متری مکعب است. در چگونگی نامگذاری آن قول واحد وجود ندارد. معروفترین قول آن است که چون در کنار کوهی بنام ( کوه کی ) بنا شده به آن کوکی می گفتند و بعدها بر اثر کثرت استعمال به کاکی مبدل گشته است. این شهر بنا به نوشته برخی کتب از جمله فارسنامه ناوی ج 2 س 1337 و جغرافیای تاریخی شهرها اثر عبدالحسین نهجیری ص 370 تا مدتها مذکر دشتی بود ، و تا سال 1365 میلادی بنا به نوشته راهنمای خلیج فارس ص 246 اثر ج.ج لوریمر از شهر خورموج بزرگتر بعد از تصرف خورموج توسط خوانین و روسای دشتی در زمان حاجی خان ، مرکزیت به این شهر تازه تصرف شده انتقال یافت. از اماکن و بافت های با ارزش تاریخی در شهر کاکی حالیه چیزی بجای نمانده و از قلعه حسین خان گپ فرزند حاجی خان و برادر مهتر محمد خان که یاد آور گذشته و سند زنده هویت تاریخی این شهر بوده اکنون اثری باقی نمانده است این قلعه که در جوار مسجد جامع فعلی بود زمانی هسته اصلی شهر را تشکیل می داده و خانه ها و اماکن بدور این قلعه تاریخی بوجود آمده بودند در آن زمان کاکی دارای سیصد درب بوده است.

کلمه(بوشهر)

  • جمعیت :
    1937
  • کد تلفن :
    773.

کلمه شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش بوشکان از توابع شهرستان دشتستان قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 1937 نفر بوده است.

کنگان(بوشهر)

  • جمعیت :
    24017
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.kangan.org

بندرکنگان مرکز شهرستان کنگان در استان بوشهر در جنوب ایران واقع شده‌است، و در 6 کیلومتری شمال شرقی روستای بنک قراردارد. ارتفاعش از سطح دریا در حدود 100 متر می‌باشد.

محدوده بندرکنگان
از شمال کوه و تپه کنگان، از جنوب خلیج فارس ، از غرب روستای بنک ، و از سمت شرق به طاهری محدود می‌گردد.

جمعیت
طبق آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن شهرستان کنگان 95000 نفر جمعیت داشته و از کمترین نرخ بیکاری در استان بوشهر برخوردار است. بزرگترین کارخانه سیمان کشور با نام ساروج کنگان با ظرفیت روزانه 6000 تن در کنگان و در حدود 12 کیلومتری شهر کنگان قرار دارد.

شهرستان کنگان محل اجرای پروژه‌های پارس جنوبی است و عسلویه در این شهرستان قرار دارد.سایت 2 پارس جنوبی (سایت کنگان)که بزرگی آن 2 برابر سایت عسلویه است در 10 کیلومتری بندر کنگان قرار دارد.

گناوه(بوشهر)

  • جمعیت :
    59583
  • کد تلفن :
    772

بندر گناوه یکی از شهرهای استان بوشهر ایران است.
این شهر با 72,331 نفر جمعیت (برآورد 1383 خ.) در بخش مرکزی شهرستان بندر گناوه واقع شده‌است.
این شهر از اقوام مختلفی تشکیل شده است. مهاجرینی که از روستاهای اطراف شهرستان به آن مراجعه کرده اند ریشه‌های لری دارند.

اعراب نیز محله مخصوص خود را دارند. همچنین از اقوام دشتی نیز در گناوه ساکن هستند.

نخل تقی(بوشهر)

  • جمعیت :
    7821
  • کد تلفن :
    772

نخل تقی شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش عسلویه از توابع شهرستان کنگان قرار دارد. جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 7821 نفر بوده‌است.

نخل تقی در گذشته روستایی از توابع بخش جم شهرستان کنگان بود. این شهر در 12 کیلومتری جنوب شرقی روستای شیرینوه و در 300 متری کرانه خلیج فارس قرار دارد و ارتفاعش از سطح دریا 6 متر می‌باشد.

محدوده نخل تقی
از شمال به دنباله کوههای زاگرس، از جنوب به خلیج فارس، از مغرب به شیرینو و از سمت مشرق به عسلویه محدود می‌گردد

وحدتیه(بوشهر)

  • جمعیت :
    11026
  • کد تلفن :
    773

تاریخچه:
وحدتیه شهری کوچک از توابع شهرستان دشتستان استان بوشهر در جنوب ایران است. که حدود 90 کیلومتر با شهر بوشهر-ایران) فاصله دارد. وحدتیه در بخش سعدآباد شهرستان دشتستان واقع است. که در فاصله 28 کیلومتری مرکز شهرستان دشتستان (برازجان) قرار دارد. این شهر از پیوستن دو روستا به نامهای ((مزارعی)) و ((بی براء)) در سال 1379 به شهری کوچک تبدیل شده ‌است. که دلیل نامگذاری آن نیز اتحاد و بهم چسبیدن این دو روستا است. در ضمن بزرگ‌ترین روستای استان نیز قبل از شهر شدن به‌شمار می‌رفته است. این شهر تا پیش از استقرار شهرداری تنها روستای ایران بود که دارای تاکسی تلفنی بوده است. قبل از انقلاب اسلامی ایران هر یک از روستاها که فاصله شاید یک یا دو کیلومتری با هم داشتند از هم تفکیک بودند که مرز ما بین آنها یک دره بود که هم اکنون به مهمترین مکان تجاری شهر تبدیل شده است. هم اکنون روستاهایی مثل سرقنات- تلسرکوب و اسلام آباد نیز از توابع این شهر به حساب می‌آید. این شهر ما بین راه شیراز و برازجان قرار دارد و از سراهی پمپ بنزین دالکی می‌توان به‌طرف آن شهر رفت.


جمعیت
جمعیت شهر در سرشماری 1385 بالغ بر 15000 نفر می‌بود. که هم اینک به حدود 20 هزار نفر نیز رسیده است."شاید بتوان گفت حدود 40 یا 60 درصد اهالی شهر را مهاجرین یعنی کسانی که از شهرها و روستاهای اطراف به این شهر نقل مکان کرده اند تشکیل داده اند. از نظر علمی می‌توان این شهر را یکی از غنی ترین شهرهای کشور نام برد.

محصولات
وَحدَتیه تنها‌ شهر نفت‌خیز در شهرستان دشتستان است و نفت بسیار مرغوبی دارد. که در کشور بی نظیر است و دارای منابع نفتی بسیار زیادی است. مهم‌ترین ‌پیشه مردمانش کشاورزی است. و فرآورده‌های آن خرما و گندم است که البته در چند سال اخیر با فراهم شدن امکانات کشت هندوانه و سایر فرآورده‌های جالیزی در آن رونق گرفته است. قبل از جنگ ایران و عراق کشور عراق بزرگترین صادر کننده خرما به دنیا بود که پس از جنگ، ایران جای آن کشور را گرفت. بیشتر نخل‌های ایران در استان بوشهر و در شهرستان دشتستان قرار دارند.که بیشترین نخل نیز در شهر وحدتیه واقع است. مردم این شهر ازتمام قسمتهای نخل استفاده می‌کنند.از جمله برگ‌های آن (پیش) زنبیل‌هایی درست می‌کنند که برای حمل خرما به کار می‌رود. شاخه‌های بالای نخل (گرز) برای ساختن خانه‌هایی موقتی (کپر). چوب نخل نیز در قدیم برای ساختن خانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت چون بسیار محکم بودند. و در ریشه آن چیزی بنام پنیز وجود دارد که سفید رنگ است و بسیار خوشمزه و مقوی است. طبق نظریه کارشناسان بهترین نوع خرما از نظر مرغوبیت و کیفیت رتبه نخست کشوری را دارا می‌باشد. سالانه چهار هزار تن خرما به کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌کند.

افتخارات
این شهر کوچک توانسته افراد صاحب نام زیادی را پرورش دهد از جمله آنها می‌توان آیت الله مجتهد سید حسن مزارعی را نام برد و نیز اهالی این شهر توانسته اند سه بار بر کرسیهای مجلس شورای اسلامی تکیه دهند . در سالهای اخیر نیز توانسته است پرشکان- دانشمندان و ... به جامعه تحویل دهد. و نیز در جنگ 8 ساله ایران و عراق جوانان زیادی از برای دفاع از کشور از دست داده است.

مکانهای تاریخی و دیدنی
از مهم‌ترین نقاط گردشگری این شهر می‌توان به آبشار شول که در فاصله 8 کیلومتری جنوب باختری آن قرار دارد،اشاره کرد که در کنار گورستان بور مجموعه باستانی تل خندق است البته اهالی شهر در زمینهای خارج از شهر آثار باستانی زیادی دیده اند که حاکی از تاریخ قدیمی این شهر است. تأسیسات شرکت نفت نیز ساعات دلنشینی را به‌ویژه در فصل زمستان نوید می‌دهند.
تصویر موجود در این صفحه نیز نمایی از سد باستانی سبا (گرگر) در کوه های اطراف وحدتیه می باشد که در زمان شاپور سوم ساخته شده که الان نیز در زیر همین سد باستانی و در فاصله چند کلیومتری سد بزرگ رئیس علی دلواری ساخته شده است از عجائب این سد استفاده از قیر در ساخت آن بوده است

 



تاريخ : شنبه ٢٧ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ۱٠:۱٩ ‎ق.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()
 

استان ایلام در جنوب غربی ایران، با مساحت ۲۰ هزار و ۱۳۳ کیلومتر مربع حدود ۱/۲ درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص داده است. این استان از غرب با کشور عراق، از جنوب با استان خوزستان، از شرق با استان لرستان و از شمال با استان کرمانشاه همسایه‌ است. مرکز استان ایلام، شهر ایلام است و شهرهای مهم آن عبارتند از: آبدانان، ایوان، دره شهر، دهلران، مهران

موقعیت جغرافیایی

استان ایلام در منطقه ای کوهستانی و در حاشیه جنوب غربی رشته کوه زاگرس قرار گرفته است. بخش عمده این استان را مناطق کوهستانی و یا تپه های ماهوری تشکیل داده که با شیب تندی به دشتهای کم ارتفاع منتهی می گردد.کبیر-کوه به عقیده زمین شناسان، هر چند ناهمواری های این منطقه متعلق به رسوبات دوران اول تا چهارم زمین شناسی است ولی زمان شکل گیری آن به دوران دوم و سوم زمین شناسی می رسد. از مهمترین کوه های این استان می توان به «رشته کوه کبیرکوه» در شمال غرب و جنوب شرق، «کوه های مانشت» در شمال ایلام و بالاخره «کوه های شهان و بانکول» در شمال استان اشاره کرد.
استان ایلام به دلیل امتداد دو «رشته کوه موازی کبیر کوه و پشتکوه» از شمال تا جنوب شرقی به دو نیمه شرقی و غربی تقسیم شده است. از لحاظ شرایط آب و هوایی باید گفت؛ با این که استان ایلام جزو مناطق گرم کشور محسوب می شود ولی به دلیل اختلاف ارتفاع ، اختلاف درجه حرارت و میزان بارندگی در بخش های شمالی، جنوبی و غربی از نظر آب و هوایی به سه منطقه تقسیم می شود: «منطقه سردسیری» شامل مناطق کوهستانی شمال و شمال غربی، «منطقه معتدل» و سومین منطقه، «منطقه گرمسیری» است که مشتمل بر مناطق غربی و جنوب غربی می شود .
در کل استان ایلام، دارای آب و هوای «بیابانی گرم»‌ در جنوب و «نیمه مرطوب سرد» در ناحیه شمالی است که علت آن کوهستانی بودن آن است.
 

پیشینه تاریخی

براساس منابع تاریخی موجود، اقوام ایلامی شاخه ای از اقوامی بودند که حدود پنج هزار سال قبل از میلاد از آسیای میانه به ایران وارد شده و در جنوب غرب ایران امروزی ساکن شدند و توانستند دولتی مقتدر با قدمت سه هزار ساله - یعنی از سال ۳۵۰۰ قبل از میلاد تا ۶۴۵ قبل از میلاد – تشکیل دهند.
ایلامیان دولت خود را که شامل: خوزستان، اطراف کوههای بختیار، لرستان، پشتکوه و انشان یا انزان فارس می شد همزمان با دولت سومری ها تشکیل دادند و شهر شوش را به عنوان پایتخت خود برگزیدند. در اوایل حکومت شهرهای اهواز و  « خایدالو» یا همان خرم آباد امروز جزو مهم ترین شهرهای آنان به حساب می آمد. اما بعدها، سرزمین تحت سلطه شان را تا نواحی مرکزی و شرقی ایران گسترش دادند.
ایلامیان کشور خود را «هلتمتو» ( Haltamtu ) یعنی «سرزمین خدا»، می نامیدند و در کتیبه های بابلی، عیلام را «آلامتو» یا «آلام » به معنای کوهستان یا «کشور طلوع خورشید» ذکر کرده اند. همچنین سومری های دشت نشین ناحیه بین النهرین، کشور ایلام را «ایلام »(Elam) به معنای «کشور کوهستانی» و اهالی آن را «ایلامی» یعنی «ساکنین مناطق کوهستانی» خطاب میکردند و اکدی ها هم نام ایلام را از سومری ها اخذ کردند .
دولت مقتدر ایلام، پس از ۳ هزار سال حکومت، بالاخره، در سال ۶۴۵ قبل از میلاد با حمله آشور بنی پال - پادشاه آشور - و دستگیری خوم بان کالداش - آخرین شاه ایلام - منقرض شد.
در دوران حکومت مادها، هخامنشیان، سلوکیان و اشکانیان، این سرزمین به جهت همسایگی باحوزه های همدان، کردستان، کرمانشاه، لرستان و از همه مهم تر قرار گرفتن در کنار شوش – خوزستان امروزی - دارای آثاری و تمدن مهمی است. در عهد ساسانیان سرزمین ایلام امروزی را ایالت های «مهرجانقذق» و «ماسبذان» تشکیل داده بود که پس از تصرف اعراب، مسلمانان آن را «سرزمین جبال یا کوهستان» نامیدند. ایالت جبال که مرکز آن «سیمره» بود در دوران حکومت اعراب جزو یکی از سرزمین های تحت حکومتی بغداد و بصره درآمد و تا نیمه اول قرن چهارم هجری به حیات خود ادامه داد. ولی با وقوع زلزله در سال ۳۳۴ ه.ق ، این منطقه برای همیشه از بین رفت و تا دوران قاجاریه اطلاعی از آن در دست نیست. اما در دوره قاجاریه با ورود «‌حسین قلی خان ابوقداره» به منطقه پشتکوه وپسرش «غلامرضاخان»‌ بعنوان والی، بار دیگراین منطقه رونق گرفت.
 

اقوام و زبان

وقوع حوادث طبیعی وغیر طبیعی نظیر مرگ ومیرهای ناشی از بیماریهای واگیر، خشکسالی، از بین رفتن مراتع، محصولات کشاورزی، تلف شدن دامها، جنگ ها وخونریزی های خارجی، داخلی وقومی و در نهایت سیاست های حکومتی طی چند قرن گذشته بیشترین تاثیر را در جابجایی گسترده گروهی جمعیت های انسانی در این منطقه داشته است. با این وجود استان ایلام محل زندگی اقوام مختلفی همچون؛ لر، لک، کرد و عرب است که توانسته اند سالیان متمادی در ۲۰ حوزه ی فعلی ایلام با تعامل فرهنگی وزندگی مسالمت آمیز بر همدیگر تاثیرات فراوانی بگذارند.

اقوام لر : لرهای ساکن استان ایلام، بیشتر در شهرستان دره شهر و یا به صورت پراکنده در بخش هایی از شهرهای آبدانان و دهلران زندگی می کنند. این اقوام خود را به واسطه ی همجواری با استان لرستان، از ایلات وطوایف مختلف لرستان می دانند.

اقوام لک : از گروههای بزرگ وکوچکی تشکیل شده اند که درنقاط مختلفی از استان کرمانشاه ولرستان به صورت پراکنده زندگی می کنند. با این وجود مراکز عمده ی محل سکونت آنها در ایلام، منطقه ی هلیلان وزردلان در شمال استان است. عده ای آنها را لر وبرخی از نژاد کردها می دانند.

اقوم کرد : جزو اقوام بسیار بزرگ ایرانی به شمار می آیند که در نواحی غرب و به ویژه استانهای کردستان، کرمانشاه وایلام ساکن هستند. شهرستانهای ایلام ، شیروان، چرداول، ایوان، قسمت هایی از دهلران، مهران و آبدانان، از مراکز عمده سکونت کردهای ایلامی است که به زبان کردی و گویش ایلامی سخن می گویند. آنها در گذشته مانند سایر گروه های استان زندگی کوچ نشینی داشتند، ولی امروزه به علت افزایش جمعیت، یکجا نشین شده اند و تعداد معدودی از آنان به شیوه گذشته زندگی می کنند. ایلام امروزی گرچه مدت ها جزوی از ولایت لرستان بود اما از دیرباز محل سکونت طوایف و قبایل کرد بوده است، به طوری که ۷۰ درصد از ساکنین آن را اقوام کرد تشکیل می دهند .

ساکنین استان ایلام به زبان کردی با دو لهجه «کردی فیلی» و «لک» صحبت می کنند که این زبان در شهرستان های استان به جهت وجود طوایف و ایلات مختلف با اندک تفاوتی در ادای الفاظ و کلمات تکلم می شود . لهجه ی «کردی فیلی» بیشتر در مرکز استان رایج می باشد و لهجه ی «کردی لک» اغلب در نواحی شرقی یعنی در شهرستانهای دره شهر، آبدانان و جنوبی در شیروان و چرداول مورد استفاده قرار می گیرد. واژه «فیلی» را کردهای ساکن عراق به مناسبت سلطه والیان لرستان موسوم به فیلی بر ایلام، رواج داده اند و دارای لهجه های گوناگونی هستند که مهمترین آنها عبارتند از :

ملکشاهی: در شهرستان‌های ایلام و مهران

خزلی: در بخش‌های از شهرستان شیروان چرداول

آبدانانی : در شهرستان‌های آبدانان، دهلران و دره شهر

ایلامی: در شهرستانهای ایلام، مهران، شیروان چرداول

بدره ای : در بخش بدره از شهرستان دره شهر

 

قوم عرب : ایلامی های عرب زبان جزو آن دسته از مهاجران عربی هستند که در قرون گذشته ودر پی تحولات سیاسی و عوامل مختلف دیگر به ایران وبه ویژه به نواحی جنوب غربی مهاجرت کرده اند و با عرب زبانان خوزستان نیز دارای رابطه ی خویشاوندی وقومی هستند. آنها هنوز به زبان عربی محلی سخن می گویند وعلیرغم تغییرات فراوان فرهنگی هنوز اکثر آنها سمبل های عمده فرهنگ خویش را مانند لباس، زبان، برخی رسوم حفظ کرده اند. این قوم به عنوان اقلیت در شهرستان های جنوبی و شرقی استان به صورت پراکنده ساکن هستند.

 

موقعیت اجتماعی و اقتصادی

بدلیل وجود چاه های نفتی، پالایشگاه های گاز، واحد پتروشیمی و شهرک های صنعتی در استان ایلام، ایلام جزو استان نفت خیز ایران محسوب می شود. این استان دارای ۱۱ درصد منابع گاز ایران است و روزانه ۱۵۴ هزار بشکه نفت خام از چاه های نفتی گلیمدهلران استخراج و از طریق لوله به پالایشگاه ها در جنوب ایران منتقل می کند.
اما با این وجود بیشتر فعالیت اقتصادی مردم این استان بر کشاورزی، دامداری و پروزش زنبور عسل متمرکز شده‌است. کشاورزی در اکثر نقاط استان به صورت سنتی انجام می‌شود. بدین صورت که مراحل مختلف آن از داشت، کاشت و برداشت با استفاده از اصول و روش‌های ابتدایی و سنتی صورت می‌گیرد و هم اکنون نیز بخش مهمی از درآمد و حتی اشتغال مردم استان در بخش کشاورزی متمرکز شده است. مهم‌ترین محصول کشاورزی استان،‌ گندم است.
همچنین وجود کوهستان‌ها، جنگل‌ها، مراتع نسبتاً سرسبز، انواع گل و گیاه در بهار و تابستان و نیز وجود مناطق گرمسیری و سردسیری در مجاورت یکدیگر، بهترین شرایط را برای پرورش زنبور عسل فراهم آورده است.
اما در بخش صنعت، استان ایلام یکی از محروم‌ترین استان‌های کشور محسوب می شود. در این استان به علت شرایط خاص اقتصادی و اجتماعی، از دیرباز، صنایع، به ویژه صنایع نوین کارگاهی، رونق چندانی نیافته است. بخش صنعت سهم بسیار ناچیزی از اشتغال را نسبت به بخش خدمات و کشاورزی به خود اختصاص داده است. صنعت استان ایلام عمدتاً در صنایع خانگی و کارگاهی خلاصه می‌شود و صنایع دستی آن عبارتند از: قالی و قالیچه،
جاجیم، خورجین، سیاه چادر، رسن، نمد، گیوه و گلیم که با توجه به فراوانی مواد اولیه مانند پشم و موی بز تولید آن‌ها از گذشته های دور رایج بوده است.
منابع معدنی استان نیز منحصر به منابع رسوبی است و به طور عمده شامل کانی‌های غیرفلزی می‌شود. تاکنون ذخایر مواد معدنی فلزی در استان شناخته نشده است ولی استان ایلام دارای ذخایر نفت و گاز غنی است.
البته در آخر باید این نکته را اضافه کنیم که؛ باتوجه به گشایش مرز عراق در شهرستان مهران امکان توسعه تجارت و توریسم بین‌المللی و ترانزیت کالا و مسافر بیشتر شده است.
 
 
سوغات  گیوه

بخش شیرینی : انواع شیرینی بژی بر ساق، شیرینی کله کنجی، شیرینی کاک، شیرینی گمگه، حلوای بگل که ترکیبی از پودر کشک و خرما است .

بخش کشاورزی : کنجد، گردو، سقز محلی از صمغ درخت بنه

بخش دامداری : روغن حیوانی معروف به روغن کرمانشاهی، کره محلی، کشک، عسل کوهی مربوط به مناطق سورگه و شلم

بخش صنایع دستی : جاجیم، نمد مالی، گیوه

 

 

جاذبه های طبیعی - گردشگری

غار زینه گان

 

 

ایلام : آبشار اما، آبشار چم آو، آبشار سرطاف، آبشار گچان، تالاب زمزم، تالاب چکر، دره ارغوان، دامنه های کوه قلاقیران، غار تایه گه، غار زینه گان

 

 

 

 

دریاچه دوقلوی آبدانان

 

 

آبدانان : دریاچه دوقلوی سیاه گاو آبدانان، دامنه کوه اناران، دامنه کوه کبیرکوه، دریاچه سیاه گاو، حاشیه رودخانه سیاه گاو، غار مراژه، مناظر طبیعی سراب آبدانان

 

 

 

 

آتشکده سیاهگل

 

 

ایوان : قنات سراب ایوان، غار طلسم ایوان، غار انفجاری

 

 

 

 

 

غار خفاش

 

 

دهلران : آبشار آب طاف، دامنه های دینار کوه، چشمه آب گرم، حاشیه رودخانه آب دره جکه، حاشیه رودخانه آب مورموری، حاشیه رودخانه آب سارکوه، چای قره تپه،  غار خفاش

 

 

 

 

آبشار دربند

 

 

دره شهر : آبشار آب آسیاب، آبشار ماربره، تنگ بهرام چوبین، تنگ ماژین، حوضچه آب زمزم، غار کول کنی در طبیعت کبیرکوه در کنار رود سیمره

 

 

 

 

قلعه‌کنجاچم

 

مهران :  دامنه کوه کلک، حاشیه رودخانه پالشک آب، غار زینه گان یا غار بهشت

 

 

 

 

 

جاذبه های تاریخی

کاخ فلاحتی

 

 

ایلام : تپه ورده کبود، تفرجگاه های جنگلی مله پنجاو، حاجی بختیار و آبزا، منجیل و میان تنگ، سنگ نبشته قلعه والی، قلعه والی در تپه چقامیرگ، قلعه قیران، قلعه اسماعیل خان، قلعه تاریخی چورا، قلعه کنجانچم، موزه مردم شناسی.

 

 

 

 

 

امامزاده-سید-صالح-الدین

 

 

آبدانان : انبارهای هزار در آبدانان، زیارتگاه سید صالح الدین، قلعه تاریخی پشت قلعه، قلعه هزارانی، مسجد جامع

 

 

 

 

امامزاده سید عبدالله

 

 

ایوان : آتشکده سه پا، مسجد جامع

 

 

 

 

 

امامزاده‌ابراهیم‌قتال

 

 

دهلران : آتشکده میمه، تپه علی کش، تپه موسیان، تپه محمد جعفر، تپه مراد آباد، سنگ نوشته میمه، شهر تارخی سمیره، قلعه شیاخ، قلعه پاقفله، قلعه کره چکا، قلعه انجیر، موزه حیات وحش و تاریخ طبیعی.

 

 

 

 

چهار-طاقی-ساسانی-دره-شهر

 

 

دره شهر : آسیاب آبی در روستای شیخ مکان، آثار خرابه های شهر سمیره، قصرها و بازارهای تاریخی، آثار تاریخی پل گاومیشان، تپه باستانی تیغن، زیارتگاه جابر انصاری، زیارتگاه بابا سیف الدین، زیارتگاه امام زاده صالح، چهار طاقی دوران ساسانی، قلعه و شهر تاریخی ماژین، قلعه پوراشرف، قلعه زینل یا زبیده، قلعه جهانگیرآباد، قلعه پنج برادر مورموری یا قلعه تاجمیر، قلعه ارمو، قلعه میرغلام هاشمی، موزه دره شهر.

 

 

 

 

امامزاده-علی-صالح.JPG

 

مهران : آتشکده متعلق به دوره ساسانیان، امام زاده علی صالح، امام زاده سید حسن، بقعه پیر قتال، تپه باستانی چغا آهوان و چغا گلان، زیارتگاه سید محمد عابد، سنگ نبشته دوره آشوری، کتیبه تخت خان، قلعه زمستانی والی معروف به کنجانجم، موزه دفاع مقدس. 

 

 

آبدانان(ایلام)

  • جمعیت :
    21934
  • کد تلفن :
    42

آبدانان شهری است در استان ایلام در غرب ایران. این شهر مرکز شهرستان آبدانان است.

آرکوآز (قلعه دره ملکشاهی)(ایلام)

ارکواز شهری است در استان ایلام ایران. ارکواز مرکز شهرستان ملکشاهی است.
پیشینه
حاکم ایلام در زمان سلطان ملکشاه سلجوقی در ناحیه ارکواز (ارک: پایتخت - واز: وسیع) قلعه و برج داشته‌است. طوایف ملکشاهی به دو دسته گرزینوند و هورده کو تقسیم می‌شوند که عبارتند از: نقی، خمیس، روسگه، خوادا، کاظم بگ، حسین بگ، شکر بگ، ملگه، کلوند، کناریوند، گراوندی، خیرشه، کوکی، اما، سیرانه، مهر، کل کل، رسولوند، کنیاینه، باولگ، قیطول، خرزینوند، گلان، خلیلوند، جمعه، علی نظر، کور، شره میر، سیه گه، باوه پیرمحمد و کلگه.

آثار تاریخی و باستانی
1- آرامگاه سید محمد عابد (گنبد پیرمحمد) واقع در 28 کیلومتری شهر ملکشاهی در مسیر ملکشاهی به مهران. سبک بنای آن مربوط به دوره صفویه‌است.
2- چهار تاقی آتشکده کوشک قینفر از آثار بجا مانده از دوران ساسانی با پنج متر ارتفاع و بیست و هفت متر مساحت که با گچ و سنگ احداث شده و روی چهار ستون از سنگ و گچ قرار دارد. در جوار این اثر تاریخی که در کوه پشمین ملکشاهی قرار دارد چشمه آب و درختان مورت و انجیر و زیتون قرار دارد.
3- در قسمت غربی شهر ارکواز آثار قلعه‌ای بجامانده از دوران کهن قرار دارد که مردم منطقه آنرا قلعه جوق می‌خوانند. بعضی معتقدند که این قلعه در اصل قلعه سلجوق نام داشته که در زمان سلجوقیان محل نگهداری اسیران بوده‌است.
4- در سیصد متری روستای گل گل ملکشاهی و سر چشمه رودخانه‌ای به همین نام نیز کتیبه‌ای به خط میخی آشوری وجود دارد که مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می‌باشد. در قسمت بالای این کتیبه که در فاصله 3 متری از سطح زمین بر روی تخته سنگی حجاری شده تصویر صورت مردی با ریش بلند که به جانب شمال شرق منطقه می‌نگرد و چند ستاره در مقابل پیشانی و کلاهش واقع شده‌است قرار دارد که عموما اعتقاد بر این است که تصویری از آشور بانی پال می‌باشد که تمدن ایلام را مورد یورش وسیع قرار داد و فتح کرد.
5- آبشار اما در 15 کیلومتری شهر ملکشاهی.

آسمان آباد(ایلام)

شهری است در استان ایلام در غرب ایران. این شهر در بخش مرکزی شهرستان شیروان و چرداول قرار دارد. فاصله شهر آسمان آباد تا سرابله 15 کیلومتر است .جمعیت "آسمان‌ آباد" درسال ۱۳۸۵، برابر با ۵۹۰۸ نفر بوده است    
شهرستان شیروان و چرداول یکی از شهرستانهای استان ایلام است که مرکز آن شهر سرابله می‌باشد. شیروان و چرداول در سال ۱۳۶۰ ازاین شهرستان دارای سه بخش و هشت دهستان است:    دهستانهای بخش مرکزی:   دهستان آسمان‌آباد   دهستان شباب   دهستان بیجنوند   نقاط شهری: سرابله    دهستانهای بخش شیروان:   دهستان کارزان   دهستان زنگوان   دهستان لومار   نقاط شهری: لومار.    دهستانهای بخش هلیلان:   دهستان زردلان   دهستان هلیلان   نقاط شهری: توحید.     شهرستان ایلام جدا شسرابله مرکز شهرستان شیروان و چرداول است. این شهر پس از جدا شدن توابع شهرستان شیروان و چرداول به عنوان مرکز شهرستان انتخاب گردید و تا قبل از یکی از روستاهای شهرستان ایلام به حساب می‌آمد. قبل از تبدیل شدن سرابله به مرکز شهرستان، روستای شباب(شواو) از اهمیت بیشتری برخوردار بود. اکثر جمعیت شهر سرابله را روستائیان مهاجر شهرستان تشکیل می‌دهد.د و در تقسیمات کشوری قبل از ۱۳۶۰ از بخش‌های آن محسوب می‌شد  
زبان
 کردی کلهری:که در کرمانشاه و مناطق از استان ایلام،از جمله شهرستانهای ایوان و شیروان چرداول و بخش چوار رایج است و با گویش کردی ایلامی اندکی تفاوت دارد.

کردی ایلامی:گویش عمده مردم استان ایلام از جمله طوایف عمده و قدیمی آن است که با اندک اختلافاتی در شهرهای ایلام،مهران،سرابله،بدره،بخش های عمده‌ای از نواحی جنوبی استان مانند دهلران،دره شهر،آبدانان و مناطقی از کشور عراق نظیر مندلی و خانقین بدان تکلم می‌شود.
 جمعیت
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان شیروان و چرداول در سال ۱۳۸۵ برابر با ۷۳۹۷۳ نفر بوده‌است     

بخش شیروان    شیروان یکی از بخش‌های شهرستان شیروان و چرداول است. این منطقه که در شمال شرق استان ایلام و در حدود ۱۰۰ کیلومتری شهر ایلام قرار دارد یکی از حاصلخیزترین مناطق این استان است و مرکز ان نیز شهر لومار است. از عواملی که به حاصلخیزی این منطقه کمک کرده عبور رودخانه سیمره از شرق این منطقه‌است که در تمام فصول سال دارای اب فراوانی است. این منطقه در فصل بهار به یکی از زیباترین مناطق استان تبدیل می‌شود ودر این فصل پذیرای مسافران زیادی از گوشه و کنار استان است.   
بخش چرداول   
چرداول منطقه‌ای از شهرستان شیروان و چرداول است. بخش چرداول در دامنه جنوبی رشته کوههای زاگرس قرار دارد و دارای آب و هوایی کوهستانی است. این منطقه از دو ناحیه کوهستانی و دشت نسبتاٌ هموار تشکیل شده‌است. در بخش کوهستانی، انبوه درختان بلوط و بادام کوهی، بنه(ون)، کیکم، ارجن و گون دیده می‌شود. مراتع بخش چرداول هم در بخش کوهستانی قرار دارد و زمینه مناسبی برای دامپروری سنتی فراهم کرده‌است و به هم دلیل شغل اصلی ساکنان بخش کوهستانی دام پروری است.

ایلام(ایلام)

  • جمعیت :
    160355
  • کد تلفن :
    41
  • سایت شهرداری :
    www.e-ilam.ir

ایلام (به کردی: ئیلام) یکی از شهرهای غربی ایران و مرکز استان ایلام است. جمعیت این شهر برپایه سرشماری سال 1385 خورشیدی برابر با 155,289 نفر بوده‌است.نام ایلام در قدیم «ده‌بالا» بوده‌است و مردمان طایفه ده‌بالایی در آن ساکن بوده‌اند. پس از آن نیز «حسین‌آباد» نامیده شد.

اکثر ساکنان ایلام مسلمان بوده و پیرو مذهب شیعه دوازده‌امامی هستند. در شهر ایلام زبان اکثر قریب به اتفاق مردم کردی است. البته گویش‌های لکی، لری و عربی نیز وجود دارد. ایلام از مناطق مرزی کشور است که امروزه با راه‌اندازی صنایع پتروشیمی و گاز در اطراف آن و پیشرفت‌های به‌دست‌آمده در دانشگاه ایلام -که دارای حدود 7000 دانشجو است- و راه‌اندازی رشته‌های مهندسی مانند برق، مکانیک، کامپیوتر، عمران، معماری و ... باعث افزایش قابلیت این استان در انجام پروژه‌های تحقبقاتی و صنعتی شده‌است.

ایوان(ایلام)

  • جمعیت :
    27883
  • کد تلفن :
    42

ایوان شهری است در بخش مرکزی شهرستان ایوان استان ایلام ایران.

طبق آخرین سرشماری جمعیت این شهر سرد سیری حدود 27883 نفر تخمین زده شده است . این شهر در شمالی ترین نقطه استان ایلام واقع شده است و اسم قبلی آن جویزر بوده است و دارای اثار دیدنی می‌باشدازجمله طاق شیرین و فرهاد و غار طلسم و سانری ومنطقه تفریحی خوران از مناطق دیدنی این شهرستان می‌باشد.

تاریخچه
شهر قدیمی ماسبذان در این شهرستان قرار دارد. شهر تاریخی زرنه از توابع این شهرستان است.

در این شهر تپه‌های باستانی مربوط به دوره ساسانی، قبرستان هلوچ، طاق شیرین و فرهاد، آتشکده سیا هگل و ... در این شهر واقع است. این شهر دارای آب و هوایی معتدل است ودر کنار جنگلهایی زاگرس مابین دو کوه بانکول و شیرازول قرار دارد. این شهرستان در 130 کیلومتری کرمانشاه و 45 کیلومتری ایلام قرار دارد. این شهر دارای دانشگاه آزاد اسلامی و پیام نور است.

بدره(ایلام)

  • جمعیت :
    3784
  • کد تلفن :
    42

بدره شهری است در بخش بدره شهرستان دره‌شهر استان ایلام ایران

پهله زرین آباد(ایلام)

  • جمعیت :
    4426
  • کد تلفن :
    42

پَهله شهری است در استان ایلام. این شهر مرکز بخش زرین آباد شهرستان دهلران در این استان است. پهله در 122 کیلومتری جنوب خاوری شهر ایلام واقع شده است.

بیشینه دمای این شهر 40 و کمینه آن 5- درجه سانتیگراد است.در سال 1386 شهر پهله مدتی به دلیل پایین آمدن سطح آب چشمه با مشکل کمبود آب روبرو شد و از طریق تانکرهای سیار به این شهر آبرسانی می‌شد تا این‌که در همان سال با طرح آبرسانی لوله‌ای این مشکل شهر حل شد.

پیشینه
ظاهراً نام این شهر هم‌ریشه با پَهلَوْ و پارت است که یکی از معانی آن شهر می‌باشد. شهر امروزی پهله در قدیم جزئی بود از سرزمین پهله (جبال، کوهستان زاگرس) و احتمالاً به همین خاطر نام پهله بر روی آن مانده است.

در جنگ عراق با ایران شهر پهله آسیب فراوان دید و پس از بازسازی نام آن که پس از انقلاب اسلامی به زرین‌آباد تغییر یافته بود مجدداً پهله شد.

دیدنی‌ها
شهر پهله در دشتی با شیب ملایم به سوی رود دجله قرار دارد.

دیدنی‌های شهر و پیرامون آن
رود میمه که در شهر جریان دارد.
رشته کوه کبیرکوه (در پانزده کیلومتری شمال پهله)
قله کلاوندی (1716 متر) در ده کیلومتری شمال خاوری شهر
امامزاده سیدفخرالدین
امازاده سیدنصرالدین
امامزاده سید ابراهیم (فرزند امام محمد باقر) که در 7 کیلومتری پهله و در مسیر قلعه شیاخ قرار دارد.
ساختمان این امامزاده که شکل مخروطی ویژه‌ای دارد مربوط به دوران سلجوقی است.

 

دره شهر(ایلام)

  • جمعیت :
    18400
  • کد تلفن :
    42

دَرّه‌شهر در زمان‌های مختلف تاریخی به علل متعدد بارها ویران و آباد گشته، از جمله عوامل موثر در ویرانی آن می‌توان لشگر کشی سپاهیان آشور و اعراب را نام برد. بنا به نظری، دره شهر محل شهر باستانی ماداکتو پایتخت عیلامی بوده‌است.به نظر می‌رسد که دره شهر اولین شهر عیلامی بوده‌است که در حمله آشور بانی پال ویران شده و در زمان حکومت هخامنشیان یا اهمیت گذشته را نداشته و یا همچنان در ویرانی به سر می‌برده‌است، ولی در زمان اشکانیان دوره تجدید حیات آن بوده و در عهد ساسانیان نیز مجدداً آباد گردیده و رونق یافته‌است.

در ویرانه‌های به جای مانده از یک شهر در زمان ساسانیان، آثار شهرسازی که در آن دوره معمول بوده به چشم می‌خورد. سکه‌های یافت شده در خرابه‌های دره شهر به خسرو سوم و جانشینان او متعلق است.در میان ویرانه‌های آن اثری از مکانی که شاید زمانی مسجد و یا عبادتگاه دوره اسلامی بوده باشد، یافت نشده‌است. در حال حاضر این شهر که در دامنه کوه خرابه‌های شهر باستانی دوره ساسانی و رودخانه سیمره قرار دارد، و از استعداد کشاورزی، منابع آب غنی، مراتع سبز و جنگل‌های انبوهی برخوردار است.

مناطق‌ دیدنی
تنگ بهرام چوبین
رودخانه سیمره
بقایای شهرتاریخی‌ ماداکتو
آتشکده‌ روستای سرخ‌آباد
قلعه شیخمکان
امامزاده‌ باباسیف‌الدین
پل تاریخی سیمره مربوط‌ به‌ دوره‌ ساسانیان‌ در مسیر پلدختر
قلعه‌ هاشم‌آباد
ارتفاعات‌ زیبای‌ کبیرکوه
قلعه هزار در

دهلران(ایلام)

  • جمعیت :
    28320
  • کد تلفن :
    42

دِهلُران(به کردی: د?لو?ان، Dêluran) دومین شهر استان ایلام به لحاظ جمعیت و اولین شهرستان استان به لحاظ وسعت می‌باشد که بیشترین مرز مشترک با کشور عراق را در استان داراست زبانهای لری و کردی از زبانهای متداول این شهرستان می‌باشد که عربی و اندکی زبان لکی نیز در بین مردم این شهرستان رواج دارد 100 درصد مردم این شهرستان شیعه مذهب هستند. طوایف ساداتجایروند و باپیروند و کایدخورده و مموس از طوایف عمده این شهرستان‌اند.
چشمه آب گرم دهلران دارای خواص درمانی خصوصا برای بیماران پوستی می باشد این چشمه آبگرم یکی از مناطق توریستی شهرستان دهلران می باشد که همه ساله پذیرای قشر عظیمی از مردم سراسر کشور می باشد.
دیدنی‌ها
دهلران دارای اماکن مذهبی و تاریخی و گردشگری فراوانی است که برخی از آنها بدین شرح است:
امامزاده ابراهیم قتال
امامزاده سید اکبر
امامزاده سید ابراهیم
امامزاده سید ناصرالدین
امامزاده سیدفخرالدین
امامزاده عباس
مقبره سید یوسف
شهرمیر (جابر انصار)
قلاع شواخ
قلعه انجیر
چشمه آبگرم
چشمه قیر
غار هویر (چاه شوره)
غار خفاش
منطقه تفریحی هویر(از منابع طبیعی ملی)
تپه تاریخی علی کش
شهربه خواب رفته اوارا درنزدیکی بخش موسیان
غارها وچشمه‌های طبیعی درروستای بیشه دراز واقع در30کیلومتری دهلران
تپه عقرب دارای سمی ترین عقربهای منطقه
سد مخزنی دویرج
مناطق خوش آب و هوای نصریان که متعلق به سادات بزرگوار ابراهیم قتال می‌باشند.
قلعه سکه‌سان در روستای بردی
هفت آبشار متوالی روستای خربزان که در بیست کیلومتری بخش زرین آباد قرار دارد

اثر طبیعی و ملی دهلران
اثرطبیعی در شهرستان دهلران بین 20/47 الی 17/37 طول شرقی و 43/32 الی 41/32 عرض شمالی واقع شده‌است . مساحت آن در حدود 1483 هکتار است. اثر طبیعی ملی دهلران به دلیل خصوصیات ویژه و منحصر بفرد ( چشمه قیر , آب گرم , غار خفاش ) و همچنین زیستگاه منحصر بفرد گونه حمایت شده خفاش مورد حفاظت و کنترل اداره کل حفاظت محیط زیست ایلام قرار گرفته‌است.

چشمه قیر، خون اژدها
این اثرطبیعی در منطقه حفاظت شده بوستان جنگلی آبگرم شهرستان دهلران قرار گرفته ‌است. بر پایه گفته‌های مردم محلی، این چشمه، خون اژدهایی بوده که در جنگ با پهلوانی اساتیری، اسفندیار رویین‌تن، به هلاکت رسیده است.

زرنه(ایلام)

  • جمعیت :
    8926
  • کد تلفن :
    42

شهر زرنه با جمعیتی در حدود ده هزار نفر در 15 کیلومتری ایوان غرب واقع شده‌است. شهر مرزی (سومار در غرب این شهر و شهر نفت شهر(استان کرمانشاه)) هم در 70 کیلومتری این شهر واقع شده‌است.

سد گنگیر که در حال احداث است در چند کیلومتری این شهر واقع شده‌است. وزمینهای حاصل خیز و هموار دشت زرنه را در آینده زیر پوشش آبگیری قرار می‌دهد عمده درآمد مردم از راه کشاورزی و دامداری است. و بالغ بر 500 نفر از جوانان این شهر در شهرهای بزرگ و صنعتی مانند بندر عباس واهواز و...(ابوذر)مشغول کسب و کار هستند که امید می‌رود در آینده با به وجود آمدن فرصتهای شغلی که از سد و کارخانه جدید سیمان و شهرک صنعتی به وجود می‌آید آنها به محل زیست وزندگی خود برگردند. حاکم زرنه در دوره زندیه والی پشتکوه بوده‌است که هم اکنون اصلیت مردم زرنه را فیلی‌ها تشکیل می‌دهند

سرآبله(ایلام)

  • جمعیت :
    9804
  • کد تلفن :
    42

سَرابله (به کردی: سه‌رابله‌، Serable) شهری است در استان ایلام در غرب کشور ایران. این شهر مرکز بخش چرداول در شهرستان شیروان و چرداول است.سرابله به دلیل داشتن سرابی (چشمه آب ) در وسط شهر به سرابله یعنی دارای آب نام گرفت عمده کار مردم این شهر کشاورزی است و بیشترین کشاورزی آنان را کشت گندم جو نخود عدس و کشت برنج که از شهرهای عراق به ایران وارد گردیده و به برنج عنبر بو (خوش بو) معروف است مشغول می‌باشند

 

صالح آباد(ایلام)

  • جمعیت :
    1956
  • کد تلفن :
    42

صالح‌آباد شهری است در استان ایلام ایران. صالح‌آباد مرکز بخش صالح‌آباد شهرستان مهران است.
جاده ایلام، صالح‌آباد به شهر مرزی مهران با طول 80 کیلومتر مهمترین محور ارتباطی ایران برای انتقال زائران به عتبات عالیات و ارسال کالا به کشور عراق است.

در سال 1378 خورشیدی روزانه به طور میانگین یک هزار و 500 دستگاه کامیون کالا، 40 کاروان زیارتی و صدها دستگاه وسایل نقلیه دیگر در این محور ارتباطی رفت و آمد می‌کنند

 

لومار(ایلام)

  • جمعیت :
    2714
  • کد تلفن :
    42

لومار شهری است در استان ایلام ایران. لومار مرکز بخش شیروان در شهرستان شیروان و چرداول است.
مردم لومار شیعه دوازده‌امامی هستند.

مورموری(ایلام)

  • جمعیت :
    3523
  • کد تلفن :
    42

مورموری یکی از شهرهای استان ایلام در غرب ایران است. این شهر در بخش کلات شهرستان آبدانان قرار دارد. جمعیت مورموری درسال 1385، برابر با 3,491 نفر (684 خانوار) بوده است.

این شهر دارای آب و هوایی نیمه خشک با متوسط بارندگی 350 میلیمتر در سال می‌باشد. نزدیکی به خطوط ریلی و هوایی استان خوزستان و وجود منابع گاز، نفت، گوگرد و آب دریاچه سد کرخه را می‌توان به عنوان قابلیت‌های بالقوه برای توسعه این شهر دانست. شهرداری در این شهر در سال 1384 تاسیس گردید.

موسیان(ایلام)

  • جمعیت :
    3089
  • کد تلفن :
    42

موسیان نام شهری است در شهرستان دهلران استان ایلام کشور ایران.

این شهر در منطقه باستانی موسیان در کنار مرز عراق جای دارد و فاصله آن از شهر دهلران کمتر از 22 کیلومتر است. آثار باستانی بسیاری از دوران تمدن‌های ایلام، ماد ،هخامنشی و ساسانی در این منطقه وجود دارد که تاکنون مورد توجه قرار نگرفته‌اند.

رودخانه‌ای به نام دویرج از کنار این شهر می‌گذرد و آب‌و‌هوای آن در زمستانها معتدل و در تابستانها بسیار گرم است.

از روستاهای مهم پیرامون آن می‌توان از پتک، بیات، بربیجه، فربه ،دشت عباس و عین‌خوش نام برد.

اغلب مردم موسیان به گویش لری تکلم می‌کنند ولی برخی از مردم ساکن روستاهای حاشیه مرز عراق، عرب‌زبانند. مردم موسیان از طایفه‌های لر کاوسی و دیناروند هستند.

منطقه موسیان دارای منابع عظیم نفت و گاز است. بسیاری از این حوزه‌های نفتی با کشور عراق مشترک هستند. هم اکنون عملیات استخراج نفت در شماری از این حوزه‌ها از جمله حوزه‌های نفتی بیات، دالپری ،دانان و چشمه‌خوش انجام می‌گیرد.

منطقه موسیان همچنین منطقه‌ای حاصلخیز از حیث کشاورزی است. آب و هوای گرم منطقه و وجود منابع آب سطحی و زیر زمینی ،امکان کاشت بسیاری از فراورده‌ها را فراهم آورده است .از مهم‌ترین فراورده‌های این منطقه می‌توان گندم، جو، ذرت، کنجد، صیفی جات، دانه‌های روغنی، سیب زمینی، پیاز،انواع سبزیجات، خرما و مرکبات را نام برد.
شهرداری موسیان در تاریخ 1345 خورشیدی تأسیس گردید.
مردم منطقه در قدیم کوچ‌نشین بودند و در سال‌های 1351 و 1352 مسئولان وقت در محل فعلی شهر ساختمان‌سازی کردند و با این کار هسته شهرنشینی تشکیل شد.
این منطقه در سال 1359 و در جریان جنگ ایران و عراق به اشغال متجاوزان در آمد که در نتیجه شهر موسیان و روستاهای اطراف آن به کلی ویران شدند. در سال‌های جنگ، استانداری یزد بیشتر شهر موسیان را بازسازی کرد که با تصرف دوباره از سوی عراق تمامی بازسازی به طور 100 درصد تخریب شد.پس از پایان جنگ منطقه بازسازی شده و از نو رونق گرفته است.

 

مهران(ایلام)

  • جمعیت :
    13276
  • کد تلفن :
    42

مِهران شهری است در استان ایلام ایران. مهران مرکز بخش مرکزی شهرستان مهران است.

خروجی مهران از فعالترین مرزهای رسمی ایران است که نزدیکی به شهرهای مذهبی کشور عراق این مرز را به یکی از مهمترین کانون‌های تردد زوار و صدور کالا به کشور عراق تبدیل کرده‌است.

شهر مهران یکی از شهرهای مرزی مذهبی ایران است این شهر نزدیکترین مرز زمینی بین ایران و عراق است روزانه تقریباً دو هزار زائر برای زیارت عتبات عالیات از ایران به عراق و همچنین از عراق به ایران برای زیات امام رضا و حضرت معصومه می‌آیند شهر مهران در جنوب استان ایلام قرار دارد و به 4 بخش فرخ آباد، هرمز آباد، رستم آباد، و بخش مرکزی تقسیم می‌شود امام زاده سید حسن ابن موسی کاظم برادر امام رضا در 5 کیلومتری شهر مهران و یکی از قطب‌های زیارت این شهر محسوب می‌گردد امام زاده علی صالح دربخش صالح آباد و 45 کیلومتری شهر مهران و در جاده ایلام مهران قرار دارد.

میمه زرین آباد(ایلام)

  • جمعیت :
    2288
  • کد تلفن :
    42

مِیمه شهری است در استان ایلام ایران. میمه در بخش زرین‌آباد شهرستان دهلران قرار دارد.
شهر میمه هوایی معتدل دارد.آبشار آبتاف در مسیر میمه به پهله زرین آباد در زمره مکان‌های گردشگری استان ایلام است.

تاریخچه
تپه میمه با دیرینگی 4500 تا 4100 سال پیش از میلاد از مکان‌های باستانی منطقه است

چوار(ایلام)

  • جمعیت :
    5669
  • کد تلفن :
    42

چوار شهری است در استان ایلام ایران. چوار مرکز بخش چوار شهرستان ایلام است

 



تاريخ : یکشنبه ٢۱ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ٩:٥٦ ‎ق.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()
 

 

استان آذربایجان غربی در شمال غرب ایران، با گستردگی ۳۷ هزار و ۵۹ کیلومتر مربع، حدود ۲/۲۵  درصد مساحت کل کشور را تشکیل می‌دهد که از این حیث در رتبه سیزدهم قرار دارد. این استان از شمال به جمهوری آذربایجان و ترکیه، از غرب به کشورهای ترکیه و عراق، از شرق به استان آذربایجان شرقی و استان زنجان و از جنوب به استان کردستان محدود می شود. مرکز آن شهر تاریخی ارومیه است و از شهرهای مهم آن می توان: بوکان، پیرانشهر، تکاب، خوی، سردشت، سلماس، ماکو، میاندوآب، مهاباد  و نقده را نام برد.

 موقعیت جغرافیایی

وجود رشته‌کوه‌های مرکزی ترکیه و عراق، «ارتفاعات گردنه قوشچی»، کوه‌های باستان، ارتفاع مور شهیدان، ارتفاعات گردنه کله شین،  کوه بینار ارومیه، کوه قندیل، دره حاجی ابراهیم و کوه ترغه بوکان باعث شده این استان به یکی از مناطق کوهستانی کشور با آب و هوای سرد کوهستانی تبدیل شوددریاچه ارومیه. آب و هوای استان آذربایجان غربی تحت تأثیر جریان  هوای مرطوب اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه است. با این وجود، ورود توده هوای سرد از شمال در برخی از ماههای زمستان، هوای مدیترانه‌ای این استان را متأثر و موجب کاهش قابل توجه دما در آن و بارش برف در ارتفاعات و نواحی کوهستانی می‌شود.
در فصل گرما و طی جاری شدن آب های حاصل از ذوب برف کوهستان های مرتفع این استان، رودخانه های متعدد در دره های منطقه جریان می یابند. رودخانه هایی که در پی این تحولات جوی بوجود آمده اند، عبارتند از: آق چای، آجرلوچای، آواچار چای، ارس، باراندوزچای، روضه چای، زاب گرژال، زولاچای، زرینه رود- جغاتو-، سیمینه رود – تاتائو-، ساروق چای، ساری چای، شهر چای، گدار چای، قادر رود -قادار -، مهاباد رود، لاوین چای، نازلوچای. 
دریاچه ارومیه به عنوان بزرگترین دریاچه ایران و همچنین مهمترین حوزه آبریز کشور، در این استان قرار دارد. محل تامین آب این حوزه آبریز، رودخانه های زرینه رود، سیمینه رود، گدار، باراندوز، شهرچای و نازلو چای است. این دریاچه بعد از بحرالمیت، دومین دریاچه آب شور در دنیا به شمار می آید .

 

پیشینه تاریخی

آثار به دست آمده از تپه های باستانی مانند: تپه حسنلو، تپه حاجی فیروز، تپه جلبر و غیره گواه بر قدمت هزارساله این سرزمین است. آنچه مسلم است، این است که این سرزمین قبل از ورود مادها محل سکونت انسان های نخستین و غارنشین بوده است. چراکه غیر از آثار بدست آمده از تپه های باستانی، اشیای به جای مانده در غارها چون: غار تمتمه و  غار آزبخ، شاهد بر این امر است. قبل از ورود مادها به ایران و استتپه حسنلوقرار آنان در منطقه آذربایجان دولت های مختلفی حکومت می کردند که از آن جمله می توان به دولت آشور، دولت اورارتو، دولت هوریان کادوسی، دولت کاسی ها اشاره کرد. سرزمین آذربایجان پس از تصرف مادها به ماد کوچک شهرت یافت. ماد بزرگ شامل ری، عراق عجم تا کردستان و کوه های زاگرس بود. با روی کار آمدن دولت هخامنشیان، ماد کوچک به عنوان یکی از ساتراپ ها دولت تعیین شد.

به عقیده برخی از باستان شناسان در زمان حمله اسکندر مقدونی سرداری به نام  «آتورپات» توانست این سرزمین را از تهاجم سربازان یونانی حفظ نماید که بعد از این واقعه به پاس قدردانی از زحمات وی ماد کوچک را «آتورپاتن» یا «آتورپاتگان» نامیدند. آذربایجان در زمان سلوکیان و اشکانیان نیز دارای خودمختاری نسبی بود.
برخی از آنان معتقدند: از آن جا که حوادث متناوب یکی بعد از دیگری آذربایجان را آماج تهاجمات پیاپی قرار داد. بعد از سلجوقیان، دورِ سلسله جنبانی ترکان آتابای یا اتابکان آغاز و با نفوذ این اقوام و گسترش زبان ترکی، سیطره ی زبان آذری، محدود و رفته رفته رو به کاهش نهاد.
حکومت ترکمانان «آق قویونلو » و  «قراقویونلو » و اسکان آن ها در آذربایجان بیش از پیش موجب رونق ترکی و تضعیف زبان آذری شد. جنگ ها و عصیان هایی که در فاصله ی برافتادن و برخاستن صفویان، پیش آمد، سربازان ترک بیشتری را به این سرزمین سرازیر کرد همچنین وجود قزلباش های ترک نیز مزید بر علت شد و زبان ترکی را در منطقه رونق داد.

اقوام و زبان

اقوام ساکن در استان آذربایجان غربی به طور عمده به دو گروه تقسیم می شوند. گروه اول؛ ترک های آذری زبان ساکن در دشت‌های پیرامون دریاچه ارومیه، دشت‌های شمال و جنوب شرقی استان. گروه دوم شامل کردهایی هستند که در بخشهای مرتفع غربی و جنوبی استان ساکن و به زبان کردی تکلم می نمایند .
باید اضافه کرد کنار این دوگروه، اقلیت های دیگری نیز زندگی می کنند. اقلیتی از کردهای اهل تسنن که بیشتر در شهرهای مهاباد، سردشت، پیرانشهر متمرکز هستند، و اقلیتی از مسیحیان، آشوریان، ارامنه که در مرکز استان - شهر ارومیه – سکونت دارند.

 

موقعیت اجتماعی و اقتصادی

خصوصیات و ویژگی های طبیعی و اقلیمی آذربایجان غربی باعث رونق این استان در بخش های کشاورزی و دامپروری و شیلات شده است. بارش کافی نزولات جوی ، وجود حوزه های آبریزی، جریان رودخانه های فصلی و دائمی، کوهستانی بودن منطقه که خود در وسعت مراتع استان نقش مهمی دارد، این منطقه را به یکی از مناطق مستعد کشاورزی و دامداری تبدیل کرده است.
اما با وجود زمینه های مستعد ذکر شده، بررسی ترکیب کارگاه های موجود در استان نشان می دهد دو گروه صنعتی کانی های غیرفلزی و غذایی – دارویی بالاترین و بیشترین تعداد اشتغال را دارد.
مطالعات انجام شده در استان آذربایجان غربی نشان می دهد که این منطقه دارای معاون و منابع زیرزمینی غنی است که هنوز مورد بهره برداری قرار نگرفته است. معادنی که هم اکنون فعال است بیشتر شامل معادن مصالح و سنگهای ساختمانی است. علاوه بر این معادن، می توان به معادنی چون گرانیت، میکا، زرنیخ، تالک، تراورتن، طلا، خاک نسوز و پوکه معدنی اشاره کرد.

سوغات 

مهمترین سوغاتی این استان در بخش های مختلف به قرار زیر است:

بخش شیرینی و کشاورزی: قرابیه، بستنی خشک یا سوت شیرینی، نقل بید مشک، حلوای گردو، عسل، لبنیات، کشمش، سیب، انگور، عرق گیاهان دارویی.

بخش صنایع دستی: قالی، گلیم، جاجیم، رودوزی، سوزن دوزی، پولک دوری، برک، شال و کمر پشمی، باشلوق.

از دیگر سوغاتی این استان نباید صنعت چرم و معرق چوب و رنگرزی و چاپ های سنتی را فراموش کرد.

 

جاذبه های طبیعی -  گردشگری 


کاظم-داشی

 

ارومیه : آبشار سولوک، پارک جنگلی ارومیه، دامنه کوه سیرداغ، ساحل دریاچه ارومیه، ساحل دریاچه مارمیشو، کاظم داشی یا صخره کاظم واقع در دریاچه ارومیه، طبیعت دره قاسملو

 

 

 

 

 

 پارک-ساحلی-بوکان

 

بوکان : پارک ساحلی بوکان، جلگه سردرآباد، حاشیه رودخانه زرینه رود، حوض گوره، غار روستای قلعه چی، غار کول آباد، غار مکران قران، غار کونه کوتر در روستای ینگیجه، غار کونه کوتر روستای سهولان، غار روستای اشکوتان معروف به غار سید جمال الدین، طبیعت دره کوسه.

 

  

 

 

 

پیرانشهر : آبشار دلاوان، آبشار خرپاپ، آبشار هنگ آباد، تفریح گاه دره آب خوره، دامنه کوه قندیل، دامنه کوه کلات شاه، دامنه کوه بادین آباد، دامنه کوه حاجی ابراهیم، جنگل های سرسبز پردانان، جنگل خدرآباد، جنگل قبر حسین، حاشیه رودخانه زاب کوچک، حاشیه رودخانه بادین آباد، قله کوه مرتفع قندیل، طبیعت منطقه کوهستانی دوله نی، طبیعت دشت پیران، طبیعت دره سیاه، طبیعت منطقه کانی خدا، طبیعت دره کهنه لاهیجان، طبیعت دره نه.

 

 

 

تکاب : آب سرد معدنی روستای اغول بیک، آب گرم تخت سلیمان یا ایستی سو، آب گرم و آبشار قینرجه، دامنه کوه چهل چشمه، دامنه کوه زندان سلیمان، چمن متحرک چملی که به صورت جزیره ای متحرک در داخل آب دریاچه چملی واقع در روستای بدرلو تکاب واقع شده است، غار کرفتو.

 

 

 

 

خوی : دامنه کوه چله خانه، دامنه کوه اورین، چشمه آب رازی، چشمه آب کلوانس، چشمه آب دسته دره، چشمه آب زارعان، حاشیه رودخانه قوتور، حاشیه رودخانه آغ چای، حاشیه قودوق بوغان، غار علی شیخ، طبیعت ییلاق حاجی بیگ، طبیعت قره دره، طبیعت منطقه جهنم دره یا دره قیریس

 

 

روستای-بیوران

 

 

سردشت : آبشار شلماش، آبشار رزگه، آبشار چکوو، دامنه کوه باژار، سرچشمه روستای بیوران، چشمه گراوان، چشمه کانی خاتون، چشمه کانی بیریان، چشمه کانی شاخه، چشمه کانی ریحان، حاشیه رودخانه زاب، طبیعت تنگه گرژال، طبیعت دشت کلوی، طبیعت روستای بیوران.

 

 

 

 

زولاچای

 

 

سلماس : آبشار خورخورا، دامنه و قله کوه هراویل، دامنه و قله کوه پیر چوپان، دامنه و قله کوه آق داغ ، دامنه و قله کوه پونجالیق، دامنه و قله کوه قارنی یاریخ ، چشمه آب گرم ایستی سو، چشمه آب گرم دریک، چشمه آب معدنی سرد میناس یا چشمه دام داما، حاشیه رودخانه زولاچای، ساحل تفریحی دریاچه ارومیه، غار قارنی یاریخ، غار دریک، غار قرنلیق آغل، طبیعت تالاب آق زیارت، طبیعت دره دریک، طبیعت دره تمر، طبیعت دره زولا چای.

 

 

 

 

کلاهک سنگی

 

 

ماکو : آبشار دیزج، تالاب بورالان، تالاب قره بلاغ، تالاب کتیکور، تالاب یاریم قیه، چشمه ثریا، دره سو دره سی، دره باغین یا دره زنگمار، دریاچه بارون کلاهک سنگی، رودخانه ساری سو، رودخانه قره سو، رودخانه زنگبار یا زنگمار، رودخانه ارس، روستای طهماسب کندی، چشمه آب گرم باش کند، چشمه آب گرم چالدران، چشمه آب گرم شوط، چشمه آب معدنی گازدار، قلعه جوق، کوخ چرگین، کوه تیکمه غار سومه دارن، منطقه ییلاقی قره خاچ.

 

 

زرینه رود

 

 

میاندوآب :  جنگل آیدشه، جنگل باداملو، چشمه زندان سلیمان، حاشیه رودخانه زرینه رود، حاشیه رودخانه سیمینه رود، حاشیه تالاب چنگیز گولی، غار بورینگ، طبیعت دره دلمه، طبیعت دره علی یار، طبیعت دشت باروق، طبیعت دشت میاندو آب شرقی، طبیعت دشت میاندو آب غربی

 

 

 

 

رودخانه-ی-مهاباد

 

 

مهاباد :  حاشیه رودخانه مهاباد، حاشیه رودخانه بیطاس، حاشیه رودخانه کانی سیب در بخش خلفیان، حاشیه تلاب قوپی باباعلی، حاشیه تالاب برازان، حاشیه تالاب گروس، حاشیه تالاب داشخانه، حاشیه تالاب قره قشلاق، حاشیه تالاب چنگیز گلی، حاشیه دریاچه مهاباد، چشمه آب معدنی گراوان، غار آهکی برده بور، غار آب رفته منطقه منگور، غار سهولان، غار قلعه شاه، غار کارگی، غار مام قوچان، غار اشکوتان، غار شوران

 

 

 

 

سلطان-یعقوب

 

 

نقده : تالاب بین المللی یادگارلو، تالاب حسنلو، دامنه کوه قره داغ، دامنه سلطان یعقوب، دامنه کوه بابا حسن، دامنه کوه خرنگ، چشمه رش سرشاخان، چشمه آب معدنی روستای شیخ معروف، حاشیه رودخانه گدار، غار اژدها، غار سولدوز، طبیعت دشت نقده، طبیعت دره گدار، طبیعت دره سلطان یعقوب، طبیعت بال دره سی 

 

 

 

جاذبه های تاریخی

 

مسجد-جامع-ارومیه

 

 

ارومیه : ۹ پله بنای یخچال، بازار قدیم، بقعه دیزج تکیه، بنای سه گنبد ،حمام های قراچه، حمام آخوند، حمام علی شهید، حمام قوشالار، مسجد جامع، مقبره های روستای تمتمان، موزه ارومیه، موزه تاریخ طبیعی ارومیه.

 

 

 

 

 

تپه-قالایچی

 

بوکان : اطاق های سنگی روستای بی بی کند،  ایوان سنگی روستای آغجیوان، تپه باستانی روستای احمد آباد، تپه آسیاب کهنه روستای احمدآباد، تپه کلک آبی، تپه سیخان بزرگ، تپه سیخان کوچک، تپه مورچه روستای تکان تپه، تپه کلتپه، تپه قره کند، تپه روژبیانی، تپه داربسر، تپه گرده خزبنه، تپه گرده شین، تپه آشی، تپه محمود روستای ارمنی بلاغی، تپه کانی کوزه له، تپه قلایچی، قلعه ناچیت، قلعه تپی، قلعه سردار بوکان، قلعه قالایچی یا قلعه چین، قلعه سنگی روستای سماقان فرهاد تراش، مسجد جامع حمامیان.


 

پل قالاتاسیان

 

 

پیرانشهر : قلعه شین آوا، قلعه موت آوا، قلعه شای، قلعه جلدیان، قلعه پسوه، کتیبه برده مافوره، داشان قلعه روستای تاریخی خورنج، پل قالاتاسیان، گورستان پیرانشهر، قبر حسین قاضی، گورستان محمود آباد، تپه سلوه، تپه گردکان، تپه خالدار، تپه لیک بن، تپه گردکشانه، تپه پسوه، تپه گرد گرد کسبیان، تپه سروکانی، تپه خورنج، تپه مهنگ آباد، تپه بهنجی، تپه اشکوات، تپه یادنیاوه، تپه گردترکس

 

 

 

مسجد-جامع--تکاب

 

 

تکاب : آتشکده آذرگشسپ، بقعه ایوب انصاری، تخت سلیمان، زندان تخت سلیمان، زندان برنجه، زندان نبی کندی، چهارستون تاریخی معروف به چهارطاق یا کلیسای چهار طاق، مسجد جامع روستای اوغول بیگ، قلعه بلقیس، مسجد جامع تکاب، قلعه ساری قورخان، قلعه اربابی بزرگ، کوره خانه قدیمی، نور تپه روستای اوغول بیگ

 

 

 

دروازه-سنگی

 

خوی : امام زاده سید بهلول، بازار قدیم، بقعه ذهیبه، بقعه شیخ نوایی، بقعه پیر ولی یا پوریای ولی، پل خاتون، پل کیسان، دروازه سنگی، حمام خان بیگ، خانه کبیری، سنگ نبشته بسطام، قیز قلعه سی یا قلعه دختر، قلعه بسطام، کاروانسرای خان، کاروانسرای میرزا هاشم، کلیسای مهلذان، کلیسای وانگ خسروآباد، کلیسای ماریوخنه یا گولان، مسجد داش آغلیان، مسجد ملاحسن، مقبره آقا میر یعقوب، مقبره میرهادی، مقبره میربهلول، مناره شمس  تبریزی، موزه خوی

 

 

 

سردشت : بازارچه های مرزی کیله و بیژوه در منطقه آلان، پل قلا تاسی، تپه تاریخی رَبَط، حمام قدیمی سردشت، شهر تاریخی موسی سیر رَبَط، قلعه رش، غار تاریخی قلاتاسیان، قلعه باستانی رَبَط، محوطه تاریخی ساوان

کلیسای-هفت-وان

 

 

سلماس : امام زاده برگشاد، امام زاده کهنه شهر، برج کهنه شهر، تپه باستانی هفت وان معروف به تپه تبان، تپه باستانی درشک، تپه باستانی پکاجیک، تپه دیمان، تپه گرده سرده، دریاچه مصنوعی و باستانی کهنه شهر، زیارتگاه گوزلی دره، زیارتگاه قلباق، سد قدیم خاندام، سنگ نگاره خان تختی، مسجد امام حسن شهر دیلمقان، قلعه قارنی یاریخ، قلعه هدر، قلعه چهریق، قلعه دریک، قلعه میناس در کوه پیر چاوش، کافیر قلعه سی، قلعه قارچی بیع، کلیسای هفت وان، مقبره مار یعقوب.

 

 

پل-تاریخی-میرزا-رسول

 

 

میاندوآب : آتشکده آذرگشسب، پل میرزا رسول، داش تپه، قلعه بختک،  قلعه هلاکوخان، گوی تپه ، لیلان ، مسجد طاق ، موزه میاندوآب.

 

 

 

 

آرامگاه-بداق-سلطان

 

 

مهاباد : باغ مکائیل یا پارک ملت، تپه باستانی کانی سیب، تپه ماهوری آزاد و باجه وند، دخمه فقرگاه،حمام تاریخی میرزا رسول، حمام لج، مسجد جامع، مقبره بداق سلطان،  میدان استر، موزه مردم شناسی مهاباد.

 

 

 

 

دژ-بسطام

 

ماکو : اجاق حضرت ابوالفضل، بقایای شهر تاریخی بسطام، بیمارستان قدیمی ارتش، پل تاریخی بشگوز یا پنج چشم، پل قدیمی کشمش تپه، تپه باستانی کشمش تپه، دخمه سنگر ایوان فرهاد یا فرهاد دامی، عمارت کلاه فرنگی کلیسای ننه مریم، کاخ موزه ماکو، کلیسای تاتاووس، مسجد حضرت ابوالفضل مشهور به گوی مسجد.

 

 

 

 

تپه-حسنلو

 

 

نقده : تپه حسنلو، تپه محمدیار، تپه نظام‌آباد، تپه گرد دینخواه، تپه دلینجی ارخی، تپه کویک، تپه مملو، تپه محمدشاه، تپه میرآباد، ساخسی تپه، تپه گرد قورخ، تپه شیخ معروف، تپه حاجی فیروز، تپه تادر، تپه کهریزه عجم، تپه ورزنه، تپه شیخ احمد، تپه بارانی عجم، تپه امینلو، تپه اسلام آباد، تپه تابیه، تپه قلات، تپه حسینعلی خان، تپه قارنا، تپه آقابیگلو، تپه عجملو، عقرب تپه، تپه دالما، تپه پیزدلی، تپه قبرستان آغ جزوه، سلمان تپه، تپه ماواران، پل میمند، موزه نقده.

آواجیق(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    1692
  • کد تلفن :
    462

آواجیق یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر کوچک و مرزی در بخش دشتک شهرستان چالدران قرار دارد.
آواجیق از نظر جغرافیایی، غربی‌ترین شهر ایران است.بر پایه نتایج سرشماری سال 1385، جمعیت این شهر برابر 1,649 نفر بوده‌است.گورستان تاریخی پیر احمد کندی آواجیق از آثار قدیمی آن است.

ارومیه(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    583255
  • کد تلفن :
    441
  • سایت شهرداری :
    www.urmia.ir

ارومیه یکی از شهرهای ایران و مرکز استان آذربایجان غربی و نیز مرکز شهرستان ارومیه است. این شهر طبق سرشماری سال 1385 با 577,307 نفر جمعیت، دهمین شهر پرجمعیت ایران محسوب می‌گردد.

وجه تسمیه
واژه ارومیه از ترکیب دو واژه آشوری اور (شهر) + میه (آب) تشکیل شده‌است. ارومیه به صورت اورمو، اورومیه و اورمیه تلفظ می‌شود.

جغرافیا
ارومیه در جلگه گسترده و سرسبزی به درازای 70 کیلومتر و به پهنای 30 کیلومتر واقع شده که اطراف آن تا کیلومترها پوشیده از باغات انگور و سیب و کشتزار است. دریاچه ارومیه در شرق و دریاچه مارمیشو در غرب این شهر قرار دارد. این شهر به علت آب و هوای معتدل و داشتن مناظر زیبا، یکی از شهرهای گردشگری ایران محسوب می‌شود. جمعیت این شهر 577,307 نفر می‌باشد و نیز جمعیت شهر در سال 2005 میلادی، 787,254 نفر پیش‌بینی شده‌است. بلندی ارومیه از سطح دریا 1332 متر است.

مردم
ساکنین شهر ارومیه را آذربایجانی‌ها، کردها، آشوری‌ها و ارمنی‌ها تشکیل می‌دهند که اغلب در یک محله در کنار هم زندگی می‌کنند.
طبق یک مطالعه دیگر از ترکیب قومی خانوارهای نمونه و مورد بررسی در سطح شهر ارومیه که حدود سال 1379 انجام گرفت نشان می‌دهد که ترک‌زبانان 85,7? درصد خانوارهای نمونه را به خود اختصاص داده و کردزبان‌ها حدود 10,5? بوده‌اند. در این آمارگیری نمونه‌ای درصد آشوری‌ها، فارس‌زبان‌ها و ارمنی‌ها در شهر ارومیه به ترتیب 1,7، 1,6 و 0,5 بود.

اکثر ترک‌های ارومیه شیعه مذهب می‌باشند ولی تعداد زیادی ترک‌های سنی حنفی و شافعی مذهب نیز در داخل شهر و در بیش از 25 روستا از جمله، بالو، قولنجی، کهریز، گل‏تپه، گجین و ولینده زندگی می‌کنند. در ارومیه تعدادی ترکهای اهل حق نیز زندگی می‌کنند.مذهب کردهای ساکن ارومیه نیز اکثرا سنی است.

تاریخچه

پارسیان در مهاجرت خود از ایران‌ویج نخست در غرب و جنوب دریاچه ارومیه ساکن شدند ولی پس از آن به مهاجرت خود ادامه دادند و تا سرزمین پارس (استان فارس) پیش رفتند. جلگه ارومیه در دوران باستان در قلمرو مادها، آشوریان، و دیگر اقوام نیز قرار داشته‌است.

شاه عباس بزرگ پس از بیرون راندن عثمانی‌ها از خاک ایران در صدد برآمد طوایفی را برای مرزداری قدرتمند در بخش غربی کشور مستقر سازد. شاه عباس برای این منظور ایل افشار ساکن ابیورد خراسان و دیگر نقاط را در نظر گرفت.او کلبعلی سلطان ایمانلوی افشار را احضار نموده به لقب خانی و ریاست کل ایل افشار منصوب نمود. سپس دستور داد که ایل افشار که شمار زیادی داشتند و در ولایات عراق، فارس، کرمان و خراسان سکنی داشتند، با تمام امکانات خود حرکت کرده در جلگه ارومیه ساکن شوند.

در این جابجایی هشت هزار خانوار از شش ایل بزرگ این طایفه در جلگه ارومیه استقرار یافتند و حکومت این ناحیه در اختیار کلب علی خان قرار گرفت.متن فرمان شاه عباس یکم خطاب به کلب‌علی خان که سبب این جابجایی ایلی شد در دست است.

همین پیشینه سبب شد تا شماری از سران این طایفه به‌ویژه پس از تأسیس ارتش جدید در ایران، در مناصب فرماندهی حضور داشته باشند.

حمل‌ونقل
فاصله ارومیه تا تهران در صورت عبور از پل شهید کلانتری (پل میان‌گذر دریاچه ارومیه) 780کیلومتر است. همچنین فاصله ارومیه تا تبریز 135 کیلومتر می‌باشد.
شهر ارومیه دارای فرودگاه فعال بین‌المللی است. پروازهای داخلی فرودگاه ارومیه به تهران و مشهد و پرواز خارجی به ترکیه، عربستان و دبی دایر می‌باشد. استان آذربایجان غربی با سه کشور ترکیه،عراق و آذربایجان همسایه می‌باشد و کنسولگری ترکیه در این شهر مشغول فعالیت می‌باشد.
تعداد خودرو در ارومیه به ازای هر هزار نفر 80 دستگاه است و این رقم در تهران 60 دستگاه می‌باشد.

مناطق دیدنی
مجتمع تفریحی چی‌چست، پارک جنگلی ارومیه، بند، کوه «سیرداغ»، دریاچه ارومیه، دریاچه مارمیشو، دره قاسملو، مجتمع تجاری تفریحی باری، مسجد جامع، بنای سه گنبد، پل شهید کلانتری، آبشار سولوک ,جاده امامزاده.خیابان استادان.خیابان شیخ تپه و ...

سوغات
حلواگردویی - نقل - عرق بیدمشک

محصولات کشاورزی
انگور و سیب از عمده محصولات کشاورزی شهر ارومیه می‌باشد.
سایر محصولات کشاورزی: گردو، تخمه آفتابگردان و کدو، هلو، زردآلو ، شلیل ،سیب ، گیلاس

اهالی سرشناس
غلامرضا حسنی امام جمعه ارومیه و نماینده ولی فقیه در استان
سید پرویز فتاح وزیر نیرو در دولت نهم
صادق محصولی وزیر کشور در دولت نهم
علی عبدالعلی زاده وزیر مسکن و شهر سازی در دولت آقای خاتمی
مسعود پزشکیان وزیر بهداشت و درمان و آموزش پزشکی
اسکندر نعمتی که در به پیروزی رساندن انقلاب جمهوری اسلامی ایران و جنگ نقش داشت و شاگردان زیادی را پرورش داد.

اشنویه(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    30632
  • کد تلفن :
    444

اْشنَویه (به کردی: شنو= ?ino) یکی از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر مرکز شهرستان اشنویه است که در قسمت غربی این استان جای گرفته است. بر پایه سرشماری سال 1385، جمعیت این شهر برابر با 29,896 نفر بوده است.
شیخ عبدالعزیز (برادر شیخ عبدالعظیم) از بزرگان آن است. محمد امین زاده بلدی ملقب به امین اشنوویی از شاعران سرشناس اشنویه است.

ایواغلی(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    3488
  • کد تلفن :
    462

ایواوغلی یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. ایت شهر مرکز بخش ایواوغلی در شهرستان خوی است. بر پایه سرشماری سال 1385، جمعیت این شهر برابر با 3,282 نفر بوده است.

این شهر در نزدیکی سه‌راهی به همین نام قراردارد. در ایواوغلی تاکستان‌های فراوانی وجود دارد. در حال حاضر جاده ترانزیتی ایران اروپا از کنار این شهر می‌گذرد.

باروق(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    4050
  • کد تلفن :
    482

باروق یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است. این شهر در بخش باروق شهرستان میاندوآب قرار دارد.
روستای باروق در تاریخ 28 تیر 1383 تبدیل به شهر شد.

بازرگان(اذربایجان غربی)

بازرگان یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر در بخش مرکزی شهرستان ماکو جای دارد.

شهر مرزی بازرگان در شمالغربی ایران و شمالی ترین نقطه آذریایجان غربی قرار گرفته و ازنظر موقعیت جغرافیایی واقتصادی از اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا از طرف شمال در یک کیلومتری کشور ترکیه و از طرف شمال شرقی باجمهوری خود مختار نخجوان هم مرز است و نکته دیگری که حائز اهمیت است این است که مهمترین گمرک زمینی کشور در این شهر قرار دارد و بعنوان دروازه اروپا یا پیشانی ایران بشمار می رود که روزانه صدها مسافر داخلی و خارجی ( توریست و گردشگر ) و صدها کامیون ترانزیتی و سواری از این شهر مرزی و قدیمی دیدن و تردد می نمایند.

از جمله افرادی که به این شهر وارد شده ودرسفر نامه خود از شهر بازرگان نام برده اوژل فلاندل سیاح معروف فرانسوی است که در زمان قاجاریه و در زمان حیات علی خان سردار ماکو به ایران سفر کرده و از بازرگان در کتاب خود یاد کرده است.

بازرگان که از سال 1365 از طریق نمایندگی شهرداری و زیر نظر شهرداری شهر ماکو اداره می شد. با توجه به موقعیت حساس مرزی بودنش و گسترش عمران در این محل نمایندگی تکافوی نیاز منطقه نبود، بهمین علت به جهت دارا بودن ظرفیت های بالقوه و قرار گرفتن مهمترین گمرک زمینی کشور در این منطقه و عبور جاده ترانزیت از وسط بازرگان و همچنین مکاتبات مکرر از سوی اهالی شریف منطقه، نمایندگی شهرداری بازرگان در نیمه دوم سال 1375 با مجوز رسمی وزارت کشور ایران به شهرداری مستقل با درجه 2 شهرداری فعالیت خود را رسماً آغاز نمود و در سال 1378 بدلیل گسترش فعالیتها و حجم زیاد پروژه های عمرانی از درجه 2 به درجه 5 ارتقاء یافت.

بر پایه سرشماری سال 1385، جمعیت این شهر برابر با 9,047 نفر بوده است.گمرک بازرگان منبع اصلی درآمد مردم این منطقه بحساب می‌آید.

زبان گفتاری در این شهر مرزی ترکی آذربایجانی است .مردم آذری بازرگان شیعه مذهب هستند

بوکان(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    150703
  • کد تلفن :
    482
  • سایت شهرداری :
    www.boukan.ir

شهر بوکان مرکز شهرستان بوکان در استان آذربایجان غربی ایران است. زبان مردم این شهر کردی سورانی است.

نام شهر
روایات زیادی در مورد ریشه نام این شهر وجود دارد از مشهورترین آنها این است که در قدیم مردم این شهر در هنگام مراسم عروسی به چشمه آب بزرگ و مشهور این شهر که کردها آن را «حه‌وزه گه‌وره» (Hewze Gewre) به معنی «آبگیر بزرگ» می‌نامند، (و این چشمه‌ به‌ صورت چشمه‌ای جوشان است که آب آن از سفره‌های زیرزمینی تأمین می‌شود؛) می‌آمدند و از آنجا که به کردی واژه «بوک»، به معنی عروس است این منطقه را که بعدها به شهر تبدیل شد «بوکان» (جمع بوک = عروس‌ها) نامیدند.

اما این نظریه تنها در صورتی درست است که ما این اسم را با لهجه فارسی تلفظ کنیم یعنی «بوکان Bookan»، این در حالی است که ساکنین این شهر و اکثر مردم کردزبان آن را بصورت «بوکان Bokan» ادا می‌نمایند.

در نظریه‌ای دیگر، گفته می‌شود که به هنگام حمله سپاه مغول به این مناطق، یکی از فرماندهان سپاه چنگیز، نام خود (بوکان) را بر روی این روستای کوچک (در آن زمان) نهاد. گفته می‌شود کوهی در مغولستان به نام بوکان وجود دارد که از همین فرمانده چشمه می‌گیرد.

نظریه‌ دیگر در مورد وجه‌ تسمیه شهر چنین است: شهر بوکان به دور چشمه‌ بزرگ حه‌وزه‌ گه‌وره‌ شکل گرفته‌است و به چنین چشمه‌هایی در زبان کُردی «کانی Kani» گفته می‌شود. همچنین واژه «بو Bo» در زبان کردی کاربردهای مختلفی دارد که اغلب در شکل ترکیبی به‌ کار برده می‌شود؛ مانند بو کوی؟(کجا؟)

اما چگونگی ترکیب این کلمات و شکل گیری واژه بوکان بر اساس این نظریه چنین است: در زمانهای قدیم هنگامیکه زنان قصد شستن وسایل خانه را داشتند آنها را با خود برداشته و به سمت رود یا چشمه‌ای در نزدیکی محل اقامتشان بوده می‌بردند و در آنجا کارشان را انجام می‌دادند. به همین ترتیب اهالی ساکن اطراف بوکان، جهت شستن و نظافت ظروف و وسایل خود به طرف این کانی یا حوض می‌رفتند و هنگامی که کسی سراغ نفری را که جهت انجام این امور به «کانی» رفته بود، می‌گرفت، نزدیکان وی در پاسخ می‌گفتند: «او به کانی رفته‌است» و به زبان کردی «چوه بوکانی» یعنی به «چشمه‌» رفته‌است. بدین ترتیب واژه «بوکانی» به افرادی گفته می‌شد که رفت و آمد زیادی را به «کانی» مزبور انجام می‌دادند و سپس کم کم در آنجا ساکن شدند.

امروز حوض گوره (حه‌وزه گه‌وره)، در مرکز شهر واقع است و با آب گوارا و بی پایان خود آب نیمی از شهر را تأمین می‌کند. و نزد اهالی شهر از نوعی دلبستگی و جایگاه خاصی برخوردار است.


آثار باستانی
بوکانتپه تابانی در روستای احمد آباد محال فیض الله بیگی مربوط به دوره پارتی و ساسانی
تپه آسیاب کهنه روستای احمد آباد محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
تپه کلک آبی در روستای باغچه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
تپه سیخان کوچک در روستای ساریقامیش محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول پیش از میلاد
تپه سیخان بزرگ در روستای باغچه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
تپه موچه در روستای تکان‌تپه محال فیض الله بیگی مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
تپه کلتپه در روستای کلتپه بوکان مربوط به اقوام هزاره اول قبل از میلاد
قلعه تپی در روستای تپی مربوط به دوره نیریزد و هزاره و پانصد سال پیش از میلاد
تپه قره کند در روستای قره‌کند محال آختاچی مربوط به هزاره اول پیش از میلاد
تپه روژبیانی در روستای عزیزکند مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
تپه داربسر در روستای داربسر در محال آختاچی مربوط به دوره اشکانیان
زمینهای جره واقع در روستای شیخلر محال آختاچی مربوط به دوره اشکانیان و ساسانی
گردی خلیسکه واقع در روستای سراب محال مربوط به دوران اقوام پارینه‌سنگی
تپه گرده‌خزینه در روستای سراب مربوط به دوران کالکوتیک
تپه گرده‌شین در روستای سراب مربوط به اقوام دوران کالکوتیک
تپه آشی در روستای قره‌موسالو مربوط به اقوام برنز پیش از اسلام
گوک‌تپه در روستای گوکتپه مربوط به نیمه دوم هزاره اول قبل از میلاد
تپه گرده‌شین در روستای رحیم خان محال مربوط به دوره برنز قبل از میلاد
تپه محمود در روستای ارمنی بلاغی مربوط به اقوام اواخر دوره نوسنگی
گرد عثمان قلعه در قلعه در روستای ساریقامیش مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
تپه کانی‌کوزه له در روستای کانی کوزه‌له مربوط به دوره کالکوتیک پیش از میلاد
قلعه ناچیت در روستای ناچیت بوکان مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
تپه مقصود در روستای ملالر بوکان مربوط به دوره کالکوتیک
تپه عبدالله تپی سی در روستای عبدالله تپی سی مربوط به دوره برنز پیش از میلاد
تپه گرده‌مالان در روستای کهنه‌ملالر مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
تپه گرد عربلو در روستای علی‌کند مربوط به هزاره یکم پیش از میلاد
تپه سردارآباد در روستای سردارآباد مربوط به اقوام پارتی و ساسانی پیش از میلاد
قلعه سردار بوکان در بوکان
قلعه قالای چی (قلعه چین)در روستا قلایچی بوکان 800 ق م و مربوط به حکومت ماناها


اماکن دیدنی
غار روستای قلعه‌چی نزدیک بوکان
غار کول‌آباد میان بوکان و میاندوآب
غار مکری قران در روستای خراسانه
غار کونه‌کوتر در روستای ینگیجه بوکان
غار کونه‌کوتر در روستای سهولان
ایوان سنگی روستای آغجیوان
قلعه سنگی روستای سماقان فرهادتراش دارای نه اتاق سنگی
جلگه سردرآباد
حوض گوره چشمه‌ بزرگ آب و استخر دیدنی بوکان
مسجد جامع حمامیان
اطاقهای سنگی روستای بی‌بی‌کند
پارک ساحلی بوکان
پارک کوی محمدیه (معروف به پارک حسن زیرک)

نامداران بوکان
حسن زیرک خواننده نامی کرد
سردار عزیز خان مکری وزیر جنگ آقا ناصر الدین شاه قاجار
مقبل هنر پژوه کوهنورد معروف و یار اوراز
محمد و یاسین قریشی کاریکاتوریستان و نویسندگان معروف بوکان
قاله مه ره موسیقیدان محلی! و محبوب

 

پلدشت(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    8672
  • کد تلفن :
    462

پلدشت یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است. این شهر مرکز شهرستان پلدشت است. بر پایه سرشماری سال 1385، جمعیت این شهر برابر با 8,584 نفر بوده است که به زبان ترکی آذربایجانی و کردی تکلم می‌کنند.

جغرافیا
پلدشت در کناره رود ارس واقع شده‌است. رود زنگبار نیز دقیقا از مرکز شهر می‌گذرد و به ارس می‌ریزد. بر خلاف ماکو که دارای طبیعتی کوهستانی است، پلدشت دارای آب و هوای نیمه خشک است. زمستان بسیار سرد و تابستان نیز گرم است. این شهر در یک دشت مسطح مابین دو دشت شیبلو و زنگنه واقع شده‌است. نام این شهر هم از این مورد نشات گرفته‌است. البته آن سوی رود ارس، کاملاً کوهستانی است که این خود یکی از موارد جالب و دیدنی این منطقه به حساب می‌آید. حاشیه رود ارس در اطراف این شهر پوشیده از جنگل است که زیبایی خاصی به آن داده‌است. ضمنا محیط مناسبی برای چرای حیوانات به حساب می‌آید.

اقتصاد
کار اصلی مردم این شهر کشاورزی و دامداری است. اما در چند سال گذشته و بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تشکیل جمهوری آذربایجان، پلدشت از نظر تجاری اهمیت پیدا کرد و اکثر مردم به کار تجارت روی آوردند. یک بازارچه مشترک مرزی نیز در این شهر ایجاد شده‌است . البته در چندین سال گذشته به دلیل رفع مشکل کم آبی که با احداث سد ماکو و انتقال آب آن به اراضی پلدشت و روستاهای اطراف حاصل شده‌است، کشاورزی دوباره رونق پیدا کرده‌است.

پیرانشهر(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    58177
  • کد تلفن :
    444
  • سایت شهرداری :
    www.picity.ir

پیرانشهر(خانا)(به کردی پیران شئر به ترکی آذربایجانی Xana یا خانا) یکی از شهرهای با اکثریت کردنشین استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان پیرانشهر در شمالغربی ایران است. موقعیت جغرافیایی این شهر در ناحیه کوهپایه‌ای‌ قرار دارد که تپه‌ماهورهای آن را بوته‌های همیشه سبز چای در ردیف‌کاری‌های منظم هندسی پوشاندهاسد.

شهر پیرانشهر در جنوب غربی استان آذربایجان غربی و در کنار مرزهای جمهوری اسلامی با عراق واقع شده و به دلیل داشتن ?600?میلی متر بارندگی در سال از زیباترین و سرسبزترین شهرهای کشور بشمار می‌رود.این شهر بدلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت جمهوری اسلامی با کشور عراق و دیگر کشورهای حوزه دریای مدیترانه، یکی از بزرگ‌ترین مراکز تجارت خارجی در جمهوری اسلامی است.

وجهه تسمیه
نام شهر خانای آذربایجان، کلمه ای با منشا ترکی-آلتائی است. سبب این نامگذاری، بافت معماری شهر مرکب از ساختمانهای گلی و خشتی، ردیفکاریهای منظم خانه های گلی و یا بوته های چای در تپه ماهورهای آن و وجود دیواره ای کوهستانی در غرب آن است

ریشه شناسی
نام شهر خانا(قانا، کانا) کلمه ای ترکی-آلتائی است. در ریشه شناسی آن چند نظریه مطرح شده است:

1-"خانا" در زبان ترکی معاصر آذربایجان به معنی تل خاک در تاکستانها، هر یک از کرتهای بزرگ در تاکستان که به صورت تلی از خاک بوده و شاخه های تاک به ردیف روی آنها کاشته می شوند، ردیف تل خاک و کرت و ..... است. از همین ریشه است کلمه "قانالیق" در زبان ترکی به معنی تاکستان. در ترانه مردمی ترکی "ائوله ری وار، آی آمان خانا خانا"، کلمه خانا به معنی ردیف بکار برده شده است (خانه هایی دارد، ردیف ردیف). "قانا" در زبان مغولی، به معنی دیوار شبکه ای شکل گئرها است. قاناها از به هم متصل شدن قطعات حصاری شبکه ای ایجاد می شوند. هر قطعه حصاری از میله های چوبی که در نقاط تقاطع با شبکه های چرمی به هم بافته شده اند تشکیل می گردد. (گئر Ger، که ریشه کلمه خره گه ترکی نیز می باشد، به معنی چادر نمدی موغولی و معادل یورت ترکی است. مغولهای کوچرو سراسر سال را در گئر می گذرانند و آنرا بر انواع دیگر مسکن ترجیح می دهند. گئر در قطب شمال گرم و در تابستانها خنک است، پس از جمع شدن می تواند در پشت یک حیوان حمل شود و دوباره در عرض نیم ساعت برپا شود. خرگهX?rg? -خره¬گهX?r?g? کلمه ای ترکی به معنی چهارچوب شبکه ای شکل پوشش چادرها، و خانه و چادرهائی که از این چهارچوبها ساخته می شوند است. این کلمه ترکی به صورت خرگاه به زبان فارسی وارد شده است).

2-در زبان ترکی پسوند-کلمه ای ترکی (اورال آلتائی) به شکل قانqan که دلالت بر جای و مکان دارد موجود است. این پسوند-کلمه و مشتقات آن (کانkan ، گانgan ، جانcan ، وانvan ، غان?an ، انan ، ...) به حد وفور در ترکیب نامهای اماکن جغرافیائی سراسر آذربایجان و ایران و مناطقی که روزگاری تحت حاکمیت ترکان بوده بکار رفته است. یکی از فرمهای این پسوند، به شکل قاناqana و -خانا است. هرچند نام شهر "خانا" از این پسوند مشتق نشده است، اما بسیاری از دیگر اماکن جغرافیائی آذربایجان و مناطق پیرامونی آن، دارای پسوند –خانای مذکور در نام مرکب خود می باشند.

3-در زبان سومری که از سوی برخی از صاحبنظران زبانی پروتوتورک شمرده می شود، کلمه ای با فرمهای قانا Qana، قانQan و کانKan به معنی محل، موضع، مکان، جا؛ جایگاه، چهارچوب، تکیه گاه، گنجه؛ ناحیه، قلمرو، عرصه، منطقه؛ بسته، دسته، قوطی و .... وجود دارد. در این زبان همچنین کلمه دیگری به شکل قانا Qâna، قانQân و به معنی بخشی از مزرعه، قسمتی از خاک، کشتزار، سطح مسطح، واحد سطح، .... موجود است.

4-در زبانهای سامی به ریشه ای مشابه قانا برخورد می شود. از آن جمله است کلمه "کانو" در زبان آکادی، "کانا" در زبان عبری و "کانیا" در زبان آرامی به معنای "نی". کلمه "قنات" و مشتقات آن در زبان عربی (مانند مقنی) نیز گرفته شده از همین کلمه سامی است. (معادل قنات عربی در زبان ترکی آستارخAstarx =آستAst +آرخArx و در فارسی کاریز است). برخی، واژه کانا و کانال-کانالیس لاتینی را نیز مشتق از همین کلمه سامی دانسته اند. هرچند به نظر نمی رسد که نام شهر خانا در ارتباط با این ریشه سامی بوده باشد، اما بین کارکرد قنات و معانی خانای ترکی-آلتائی (تل خاک، پشته و دیوار) ارتباطی جالب توجه موجود است: "از مهمترین مشکلات در هنگام حفر قنات، مواجه شدن با زمین های ریزشی و ماسه ای و سست است که مبارزه با ان از جمله با کول بست کردن دیواره ها می باشد. برخورد به دیواره هائی از سنگ های بزرگ در هنگام حفر قنات نیز از دیگر مشکلات است. قنات پس از حفاری، همواره نیاز به مراقبت، و لایروبی و تعمیر دارد، ریزش دیواره ها و سقف دیواره ها و دهلیز، جلوی جریان طبیعی آب را می گیرد و با انباشته شدن این مواد در دهلیز، دیواره ی چاه ها خیس خورده و ریزش را تشدید می کند. در مواردی که ریزش زیاد باشد مجرا بسته شده و آب از چاه ها بالا می آید و این امر سبب ریزش چندین پشته می گردد که در چنین شرایطی خسارت فوق العاده ای به قنات وارد می آید".

5-برخی منابع نام شهر "خانا" را بر گرفته شده از کلمه "خانXan " ترکی به معنی ارباب دانسته اند. در واقع نیز یکی از قدیمیترین فرمهای کلمه "خان" در ترکی باستان، "قانا-خانا" است. چنانچه خانا-قانا در میان ترکان بولقار، در القابی چون "خانا سو بیگی"، "خانا بویلا قولوب" (نک. بیله سوار)، ... به معنی عالیرتبه ترین خانهااست.

6-عده ای مکانی در آذربایجان ذکر شده در متون تاریخی به شکل "خان خاصبک" را مطابق با خانای امروزی دانسته اند. ظاهرا نام این مکان برگرفته شده از اسم امیری ترک بنام "خان خاصبک" است: "مکانی که یاقوت حموی (ج 1، ص 626) در قرن هفتم آن را شهری از آذربایجان به نام «خان خاصبک» در کنار بَسْوَی ضبط کرده، می تواند اشاره به خانه (پیرانشهر امروزی) باشد". در این نام، "خان" همان کلمه ترکی ذکر شده در بند 5 و "خاصبک" به معنی شخص نیک و درستکار است. در تاریخ ترک و آذربایجان شخصیتهای چندی با نام خاصبک وجود داشته اند. یکی از اینها، نصرت الدین ارسلان آبه (آبا) خاصبک پسر آق سنقر (1174-1135)، از سرشناسان سلاله ترکی-آذربایجانی احمد یلیان (آغ سونقوریان) و از مشهورترین چهره‏های این خاندان است که بیش از چهل سال فرمانروایی کرده است. دیگری امیر اسفهسالار فخرالدین اینانج بلکا (بیلگه) خاصبک است که انوری قصیده ای در مدح وی سروده است:

شیر چرخ از بیم شیر رایتت افغان‌کنان
کالامان ای فخر دین اینانج بلکا خاصبک

تازه شهر(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    8275
  • کد تلفن :
    443

تازه‌شهر(با نام قدیم کهنه شهر) یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است. این شهر در بخش مرکزی شهرستان سلماس جای دارد.

تکاب(اذربایجان غربی)

تکاب یکی از شهرهای‌ استان آذربایجان غربی در است.

اقتصاد و صنایع
بیشتر در آمد مردم این شهر از کشاورزی و دامپروری است و کمتر واحد صنعتی در شهر تکاب به چشم می‌‌خورد. بزرگ‌ترین معدن طلای خاورمیانه با ذخیره 80 تن طلای خالص در روستاهای آقدره و زره‌شوران تکاب قرار دارد. از صنایع دستی این شهر می‌‌توان به فرش افشار اشاره کرد که شهرت جهانی دارد و به فرش آهنین معروف است و خانواده‌های بسیاری از بافت این فرشهای دستباف امرار معاش می‌‌کنند. در زمانی که بازار فرش دستباف رونق خوبی دااشت بیش از 18 هزار نفر به طور مستقیم به کار فرش بافی اشتغال داشتند[نیازمند منبع]. فرش دستباف افشار تکاب به نوعی سوغات این شهر هم محسوب می‌‌شود.

وضعیت سیاسی
تکاب نماینده مستقلی در مجلس شورای اسلامی ندارد و نمایندگان این شهر به طور مشترک با شهرهای میاندوآب و شاهین‌دژ انتخاب می‌‌شود.

سرشناسان
از سرشناسان بنام شهر می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:
سید ایوب انصار ( روحانی ، وفات 850 هجری قمری )
میرزا محمد حسین نجات ( روحانی ادیب و شاعر)
حجت الاسلام آقاشیخ محمد باقر احسانی چهارطاق ( روحانی مبارز)
سید کاظم رشتی ملقب به نجیب الاشراف ( ادیب و عالم)
شهریار صدیق افشار ( دانشمند و فیزیکدان برجسته )
حسن انوری (محقق و ادیب بنام جزو چهره‌های ماندگار سال87 )
میرزا عبدالحسین خان صدیق افشار ( خوشنویس)
اباصلت صادقی (خوشنویس)
حسین معصومی اغولبیک (شاعر)
میرزا حبیب افشار (شاعر)
میرزا عباسعلی خان افشار ( شاعر )
طاهر توکلی افشار (شاعر) علی امینی (خوشنویس)
فتحعلی تحسینی(ادیب)
حسینعلی قادری ( شاعر )
یدالله مدنی ( شاعر )
اسماعیل فرج اللهی ( شاعر )
عبدالعلی قدمی ( شاعر )
یدالله صبوری ( شاعر )
علی آقا اسلامی ( شاعر )
سید ابوالحسن هاشمی ( شاعر )
پروفسور ذبیح الله قاسملوی
افبال افلاکی کوهنورد صعود کننده به قلل 8000 متری و دبیر فدراسیون
حاج شیخ مهدی واعظ (امام جماعت فقید مسجد جامع تکاب)
حاج شیخ عزیزالله خسروی(امام جماعت فقیدمسجدجامع تکاب)
حاج حسام الدین نظریان(استادخوشنویس)
استادعلی نقی محمدی(استادخوشنویس)

مناطق گردشگری
از مناطق دیدنی و گردشی این شهر می‌‌توان به موارد زیر اشاره کرد:تخت سلیمان و آتشکده آذرگشسپ که به عنوان چهارمین اثر باستانی ایران در فهرست جهانی آثار فرهنگی یونسکو ثبت شده است. این محوطه باستانی با قدمت 3500 ساله جزو ده اثر بزرگ ملی در دست بازسازی می‌باشد.
کوه زندان سلیمان : کوهی استوانه‌ای شکل تو خالی که در زبان مردم محلی زندان سلیمان نامیده می‌شود
آبگرم تخت سلیمان(ایسدی سو) : با چشمه‌های آب گرم که برای درمان بیماریهای روماتیسمی بسیار مفید است
چمن متحرک چملی : جزیره‌ای متحرک در داخل آب دریاچه چملی واقع در روستای بدرلو تکاب که از مناطق بسیار زیبا ولی در عین حال گمنام و ناشناخته می‌باشد
قلعه بلقیس که بر روی کوه مرتفع بلقیس قرار دارد (ارتفاع 3335)
مسجد جامع تکاب با قدمت بیش از صد سال با معماری زیبا ثبت شده در آثار لیست آثار ملی
بنای ساختمانی معروف به قلعه که در داخل شهر قرار دارد و به یکی از اربابان قدیم شهر تعلق داشته است.
بقعه ایوب انصاری
قلعه ساری قورخان
همچنین غار کرفتو که متعلق به شهر سقز است فاصله نزدیکی با شهر تکاب دارد.
آبگرم و آبشار قینرجه در روستایی به همین نام واقع در جاده تخت سلیمان.
چهار ستون تاریخی معروف به چهار طاق(کلیسای چهار طاقی) در روستای چهارطاق.
زندان تخت سلیمان
زندان برنجه
زندان نبی کندی
کوه چهل چشمه (وجود آثار تاریخی کشف نشده در آن)
غار جدید الکشف در 35 کیلومتری تکاب
غار کرفتو


ازآثار باستانی و دیدنیهای شهرستان تکاب مسجد جامع تاریخی روستای اغولبیک که در 5 کیلومتری شهرستان تکاب واقع گشته ، که 7سال زودتر از مسجدجامع تکاب بنا شده و همچنین یخچال طبیعی بی نظیر قدیمی که قدمت آن به بیش از یک قرن می‌رسد می‌توان اشاره نمود.و آثار تاریخی زیادی که متاسفانه با بی توجهی مسئولین ازبین رفته و یا نیز در حال از بین رفتن است که از جمله آن می‌توان به حمام قدیمی که در روبروی مسجد جامع بنا شده بود و قلعه اربابی بزرگ و بی نظیر و کوره خانه قدیمی و ... می‌توان اشاره نمود. آب سرد معدنی روستای اغولبیک که در دربند واقع گشته خواص درمانی بسیار مفید دارد و سالانه مردم زیادی از روستا های اطراف و شهرستان تکاب به آنجا می‌آیند. نور تپه که یکی از آثار قدیمی و تاریخی روستای اغولبیک که هم زیارتگاه و هم کوره آجر پزی ، که آجر مسجد جامع اغولبیک در آنجا تولید می‌شده است و یکی از آثار ثبت شده میراث فرهنگی می‌باشد.

چهاربرج(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    7955
  • کد تلفن :
    482

چهاربرج شهری است در بخش مرحمت‌آباد شهرستان میاندوآب استان آذربایجان غربی ایران. بر پایه سرشماری سال 1385، جمعیت این شهر برابر با 7,940 نفر بوده است.

خوی(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    181465
  • کد تلفن :
    461
  • سایت شهرداری :
    www.khoycity.ir

خوی یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر مرکز شهرستان خوی است.
خوی دومین شهر بزرگ استان پس از ارومیه است. جمعیت این شهر بر پایه سرشماری سال 1385 برابر با 178,708 نفر بوده و نرخ باسوادی این شهرستان هفتاد درصد می‌باشد.

خوی یکی از کهن‌ترین مراکز تمدن در شمال غرب ایران و کانون حوادث تاریخی بسیاری بوده که توسط دکتر محمدامین ریاحی به‌تفصیل در کتاب تاریخ خوی مورد تحقیق قرار گرفته است. خوی به‌دلیل واقع شدن در مسیر جاده ابریشم و جاده تجارتی شرق و غرب، مورد بازدید بسیاری از جهانگردان و ایرانشناسان واقع شده‌است. از منابع تاریخی و سفرنامه‌ها از جمله سفرنامه ناصرخسرو مطالب قابل توجهی درباره خوی بدست می‌آید.

وجه تسمیه
نام قبلی شهر هوی ذکر شده‌است.کتاب تأملی بر نام شهر‌های آذربایجان خوی را تغییریافته کلمه قویون (گوسفند) به قوی و بعد به خوی دانسته است.نیاز به نقل قول دقیق از کتاب نظریه‌ای است که خوی کلمه‌ای ارمنی و به معنی قوچ آمده است. اما کسروی معتقد است نام شهر خوی به معنی قوچ نیست زیرا در کتب ارمنی خوی را هیر نامیده‌اند.

آثار تاریخی و مذهبی
آثار تاریخی زیادی در منطقه خوی قرار دارد از جمله دروازه سنگی، مسجد مطلب خان، برج شمس تبریز، پل خاتون، بازار خوی، کارونسراهای خوی اطراف آن، پل قطور، ساختمان شهرداری پیشین، کلیسای‌ مهلزان‌، کلیساهای‌ مارخنه‌ و سورپ‌ نشان‌، کلیسای‌ سورپ‌ سرکیس‌، مسجد شاه «سید الشهداء» خوی، مسجد ملاحسن‌ و...
شهرستان خوی دارای اماکن متبرکه زیادی است که می‌توان به امامزاده سید بهلول واقع در محله امامزاده، بقعه مبارک شیخ نوائی و بقعه متبرک میر فتاح اشاره کرد.

شکارگاه‌های تاریخی
خوی به خاطر دارا بودن شکارگاه‌های زیاد مورد توجه شاه اسماعیل صفوی بود. شاه اسماعیل به خاطر آب و هوای خوش خوی زیاد به این شهر سفر می‌کرد و نقل است که جمجمه قوچ‌هایی که در عمارت برج شمس تبریزی مشاهده می‌شود توسط شاه اسماعیل شکار شده‌اند. شاه اسماعیل با الهام از طبیعت زیبای خوی شعر می‌سرود

طبیعت
خوی در میان کوه‌های بلند واقع شده‌است به همین دلیل آب و هوای آن در تابستان گرم و در زمستان بسیار سرد است. آب و هوای این شهرستان در فصل بهار بسیار دلچسب است. کوه چله‌خانه در مجاورت این شهرستان قرار دارد و نیز کوه اورین که برای مردم این شهر کوهی با ارزش و تاریخی است. منطقه بکر جهنم دره یا به قولی دره قیریس که یک دره کاملاً بکر با کوه‌ها و صخره‌هایی است که از وسط شان راه عبوری دارند و ارتفاع آنها گاهی به ارتفاع یک برج ده طبقه می‌رسد که در بالا به همدیگر چسبیده‌اند. در این دره سر سبز جانورانی مانند خرس قهوه‌ای، آهو، و گوزن وجود دارند.

محصولات
سال‌ها پیش به دلیل نوع خاک مزارع خوی پنبه در آن کاشته و بهره برداری می‌شد. و این مزارع سبب به وجود آمدن نساجی در خوی شد.ولی کم کم مزارع پنبه جای خود را با آفتاب گردان(گونه باخان)داد.
تخمه آفتابگردان از محصولات اصلی این شهرستان است و همچنین عسل مرغوب این شهرستان از دیگر محصولات غذایی می‌باشد.فرشهای نفیس دستباف از دیگر تولیدات این شهر می‌باشد.یکی از نقشهای ماندگار فرش ایرانی «نقش ماهی» است.

سرشناسان
از خاندانهای معروف این شهرستان خاندان دنبلی را می‌توان نام برد سالیان متوالی در آذربایجان حکومت داشته‌اند.
از شخصیتهای معروف این شهرستان می‌توان به آیت‌الله خویی، عباس زریاب خویی و محمدامین ریاحی اشاره کرد.

ربط(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    8229
  • کد تلفن :
    444
  • سایت شهرداری :
    www.rabatcity.ir

ربط شهری است در بخش مرکزی شهرستان سردشت استان آذربایجان غربی ایران.
شهر ربط با جمعیت 4615 نفر در استان آذربایجان غربی در شهرستان سردشت واقع شده است.این شهر محل سکونت ایل گورک مکری می‌باشد. شهرربط دارای فواصل زیر با شهرهای ذیل می‌باشد:
ربط-سردشت 16 کیلومتر ربط-بوکان 85 کیلومتر ربط-مهاباد 105 کیلومتر ربط- ارومیه 210کیلومتر ربط-پیرانشهر 95 کیلومتر ربط-بانه 62 کیلومتر ربط-سقز 130 کیلومتر

سردشت(اذربایجان غربی)

سردشت (یا به‌ لفظ محلی: زردشت)، از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان سردشت است. بر پایه سرشماری سال 1385، جمعیت این شهر برابر با 37,115 نفر بوده

سرو(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    1700
  • کد تلفن :
    443

سِرو یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است. این شهر در بخش صومای برادوست شهرستان ارومیه جای دارد.

سلماس(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    81342
  • کد تلفن :
    443
  • سایت شهرداری :
    www.salmas.ir

سلماس یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است. این شهر مرکز شهرستان سلماس است. این شهر در زمان دودمان پهلوی «شاپور» نامیده می‌شد.

پیشینه تاریخی
از دیدگاه تاریخی، دیرینگی این شهر به دوران اورارتویی (هزاره پیش از میلاد) باز می‌گردد. سلماس پایتخت دوم حکومت اورارتوییان بود که نام باستانی آن اولهو (=اولخو) بود. در سال 1309 خورشیدی زمین‌لرزه‌ای به مقیاس 7 ریشتر این شهر را که دیلمقان نامیده می‌شد ویران می‌کند. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاپور به خود می‌گیرد. پس از انقلاب نام این شهر به سلماس برگشت پیدا می‌کند.

تاریخ سیاسی
این شهر در دوران مشروطه یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان بوده‌است و شخصیت‌هایی چون حیدر خان عمواوغلی(کمونیست) طراح اقدامات راهگشا درانقلاب مشروطیت در تهران و تبریز ازجمله طراح ترورهای امین السلطان و محمدعلی شاه و شجاع الدوله مراغه‌ای، سعید سلماسی و... از مشروطه خواهان بنام کشور از این شهرستان بودند. سلماسی ها از دیرباز نقش عمده‌ای در تحولات کشور داشته‌اند، سلماس یکی از معدود شهرهای آذربایجان بود که همه ساکنان آن مشروطیت را قبول داشته و شهیدانی همچون حیدرخان عمواوغلی(کمونیست) و سعید سلماسی از پیشتازان جنبش مشروطه ایران بوده‌اند.

اقتصاد شهر
سلماس شهر باغات سیب است و سیب گلعذان آن یکی از مرغوب‌ترین سیب‌های جهان در نوع خود می‌باشد و نیز سلماس یکی از قطبهای تولید عسل طبیعی در کشور بوده و گردوی ایسی‌سو نیز خالی از لطف نیست. قریه سوره در قسمت غربی شهرستان سلماس نیز دارای باغات سیب است و در اقتصاد این شهر موثر بوده‌است. شغل اکثریت ساکنان سلماس باغداری، تجارت، ایجاد صنایع تبدیلی و تولیدی، مشاغل اداری، کشوری و لشکری است. از طرف دیگر هویچ از محصولات عمده سلماس است که در روستای صدقیان به فراوانی تولید می‌شود.

جاذبه‌های گردشگری
مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان سلماس؛ساحل تفریحی و گردشی دریاچه ارومیه
آبشار خورخورا
کلیساهای هفتوان
خسروا
قلعه چهریق
قلعه قارنی‌یاریق
آب گرم ایسی‌سو
سنک نگاره خان‌تختی
تپه اهرنجان که قدمت نه هزار ساله دارد
قلعه کوراوغلو هدر
تپه مغانجوق

 

سیلوانه(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    1378
  • کد تلفن :
    443

سیلوانه (سیلوانا هم می‌نویسند) شهری است در بخش سیلوانه شهرستان ارومیه استان آذربایجان غربی
چنین آمده است که سیلوانه (سیلوانا) کلمه ای با ریشه ای ایتالیایی و به معنی جنگل و بیشه سبز و نیز به معنی مکانی از بهشت است . آری بی گمان این تعبیر چندان به دور از واقعیت نبوده است. از هر زاویه ای که نگاه کنیم سیلوانه شهر شهید پرور، شهر مومنان با مردمی غیور و مهمان نواز و جاذبه های گیرا و چشم انداز های چشم نواز است که دیدگان را به خود خیره و خرد را از این همه زیبایی و قدرت لایزال حضرت دوست به ستایش وا می دارد .آری سیلوانه همان سرزمین چشمه های جوشان رودها و جویباران روان و سرزمین آبهای زلال و گوارای معدنی است که کوههای سر به فلک کشیده و بلند و دره های سرسبز و عمیقش نه تنها محل گردش و تفریح بلکه تامین کننده روزی ساکنان کوهپایه نیزاست . چهار فصل سال با زیبایی ها طبیعتش کاملا محسوس است . آبشار های خروشان و چشمه های آبگرم و دره های عمیق و باغات میوه و... با این همه زیبایها که از خالق یکتاست ساخته بشر نیز مزیدی بر سایر زیباییهایش گشته که می توان به سد شهر چای اشاره نمود که جایگاه سیلوانه را از بسیاری از جهات دگرگون و در تمامی روزهای هفته گردشگران بسیاری را به خود جذب می نماید. مشخصات شهر: سیلوانه یکی از شهر های زیبای استان آذربایجان غربی است.در جنوب غربی استان و در فاصله 30 کیلومتری غرب شهرستان ارومیه و در دامنه ارتفاعات بلند مشرف بر خط مرزی ایران و ترکیه و در قسمت میانی ان واقع شده است. در سال 1327 به عنوان مرکز بخش رسمیت پیدا کرد و در سال 1367 توسط رژیم بعث عراق مورد بمباران قرار گرفت و شهدای و مجروحان زیادی تقدیم انقلاب نمود . در سال 1379 طی مصوبه هیات محترم وزیران به عنوان شهر شناخته شد و در اردیبهشت 1380 شهرداری آن به طور رسمی شروع به فعالیت نمود شهرها و کشورهای همسایه: از شرق به شهر ارومیه و با دهستان باراندوز از توابع بخش مرکزی ارومیه و از غرب با شهر شمزینان ترکیه و از شمال با شهر سرو و دهستان برادوست از بخش صومای برادوست از سمت جنوب در داخل کشور با منطقه ی دشتبیل شهرستان اشنویه نیز با منطقه خاکورک کردستان عراق

 

سیمینه(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    986
  • کد تلفن :
    482

سیمینه شهری است در بخش سیمینه شهرستان بوکان استان آذربایجان غربی
سیمینه در گذشته روستایی بود با نام قره‌موسالو. سیمینه بین شهرهای بوکان و میاندوآب قرار گرفته است.
در سال ۱۳۸۵ خورشیدی شهر سیمینه با جمعیت حدود1000 هزار نفر کم‌جمعیت‌ترین شهر استان آذربایجان غربی بود. روستای رحیم خان بوکان بااینکه یک روستاتلقی می‌شود ازسیمینه پرجمعیت تر است وبه عنوان بزرگترین روستای شهرستان بوکان تلقی می شود.سیمینه کم جمعیت ترین شهرایران است.

شاهین دژ(اذربایجان غربی)

شهر شاهین‌دِژ واقع در بخش مرکزی شهرستان شاهین‌دژ در استان آذربایجان غربی است. این شهر در 72 کیلو متری شمال غرب شهر تکاب و در 60 کیلو متری جنوب شرق شهر میاندوآب قرار دارد.
این شهر بین 36 درجه و40 دقیقه عرض شمالی و46 درجه و34 دقیقه طول شرقی در ارتفاع 1406 متری از سطح دریا واقع شده‌است.
جمعیت این شهر در سال 1385، برابر با 34204 نفر و 8671 خانوار بوده است

محلات شهر
خرمده, قزلناو, کشتارگاه, شهرک آزادگان, شهرک جانبازان, شهرک فرهنگیان

شوط(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    19787
  • کد تلفن :
    462

شوط یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر در مرکز شهرستان شوط و در 4 کیلومتری کناره جنوبی رودخانه زنگبار جای دارد. جمعیت شهر شوط در سال 1385 برابر با 19,759 نفر بوده‌است.

شوط از سوی شمال غربی با ماکو، از شمال شرقی با پلدشت از طرف جنوب غربی با چالدران و از سوی جنوب شرقی با قره‌ضیاءالدین همسایه‌است.

نامگذاری
وجه تسمیه شهر برگرفته از کلمه «آشوط» ارمنی است. با این حال امروزه هیچ ارمنی زبانی در این شهر ساکن نیست.این ناحیه در ادوار طولانی ساکنان ارمنی زبان داشته‌است که هنوز نام‌های شهرها و آبادی‌های بسیاری دراطراف شوط و ماکو می‌توان پیدا کرد که ریشه ارمنی دارند. مثل تمام روستاهایی که به «جوق» ختم می‌شوند: باغچه جوق، آوا جوق، قلاع جوق. در زمان حاکمیت پهلوی نام شهر در اسناد دولتی به شاه آباد تغییر یافت.اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 بار دیگر شهر به همان نام سابق خود نامیده شد. با توجه به اینکه از خروج ارامنه از این منطقه قرن‌ها می‌گذرد ولی این نام بی تردید خود نشان از قدمت و سابقه دیرین سکونتی شهر دارد.

از بناهای تاریخی و فرهنگی شهر در دوره‌های گذشته چیز مهمی برجای نمانده‌است. شاید تنها بنای قابل ذکر «بنای عمارت خان» در روستای خوک (آخرین آبادی خان نشین منطقه) واقع در 5 کیلومتری شوط می‌باشد که نمونه بارزی از بناهای عمارتی اواخر قاجار و اوایل پهلوی است که بعلت استفاده شخصی و مسکونی در حال تخریب است.

جاذبه‌های طبیعی
از جاهای دیدنی این شهر، آبگرم معدنی ایسی سو می‌باشد. این آبگرم در بالای تپه‌ای قرار گرفته که از دو جای تپه، آبگرم و از وسط آن آب سردی از دل خاک بیرون می‌آید

فیرورق(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    8260
  • کد تلفن :
    462

فیرورق شهری است در بخش مرکزی شهرستان خوی در استان آذربایجان غربی ایران.
جمعیت این شهر در سال 1375 خورشیدی 8050 نفر سرشماری شد.و در سال 1386 در حدود 11 هزار نفر برآورد می‌شود.
فیرورق در حدود 8-10 کیلومتری شمال غرب شهر خوی قرار گرفته و باغ های انبوه و طبیعتی سرسبز دارد. نام محلی این شهر «پره» می‌‌باشد. در آنجا آب فراوان است و باغداری رونق بسیار دارد. دره فیرورق (پره) که در آن پارک هایی نیز ساخته شده از دره‌های سرسبز شهرستان و تفرج‌گاه مردم در روزهای تعطیل است. پارک جنگلی داغلارباغی (باغ کوهستان) نیز از اماکن دیدنی این شهر است.
این شهر دارای دانشگاه پیام نور است که از سال 1386 آغاز به پذیرش دانشجو کرده است. برای این دانشگاه 12 رشته به تصویب رسیده است.

تاریخچه
وجود ویرانه‌های یک کاروانسرای قدیمی در نزدیکی فیرورق نشان می‌دهد که این منطقه در مسیر کاروانرو قدیمی قرار داشته است.
امیران دُنبُلی که مدتی در این منطقه حکومت راندند باغی به نام باغ هفت‌طبقه نیز در فیرورق ساختند. این باغ که توسط محمدبیگ دنبلی پسر کوچک شهبازخان ساخته شده یکی از سکونت‌گاه‌های امیران دنبلی به‌شمار می‌آمد.
سکونت‌گاه مرتضی‌قلی خان دنبلی نیز مدتی در فیرورق بود. نادرشاه افشار پس از شکست دادن عثمانیان و بیرون راندن ایشان از تبریز در سال 1109 حکومت خوی را به مرتضی‌قلی خان که پسر بزرگ شهبازخان دنبلی واگذار نمود.
حاج میرزا محمدعلی موحد (1272 تبریز-1344 خوی، مدفون در بقعه شیخ نوایی) از فرهنگیان معروف منطقه، چند سال بعد از تاسیس مکتب‌خانه در زاویه مسجد شهانق به استخدام وزارت معارف درآمد و در سال 1305 روانه فیرورق گردید و در آن‌جا مدرسه چهارکلاسه حکیم قطران را ایجاد نمود.
 

گذرى بر تاریخچه شهر فیرورق فیرورق از سه محله معروف و قدیمی.پیره-ینگجه-تپه باشی که هر کدام دارای کوچه ها و میادین و محلاتی کوچک مانند.میدان.سقاواباشی. حامام آلتی.یوخاری محله. آشاقی محله. ناخیر کوچه سی محمد بیگ کوچه سی. نماز گاه.دانیخ قا پوسی و... تشکیل گردیده اند. در زمان شاه اسماعیل صفوی،میان ایران وعثمانی در منطقه چالدران در چند کیلومتری غرب فیرورق جنگ سختی در گرفت.سپاهیان شاه اسماعیل برای رسیدن به منطقه چالدران از جاده ابریشم که ازفیرورق عبور می کرد در حرکت بودند. فرماندهی طلایه داران سپاه(پیره محمد استاجلو)سردار معروف شاه اسماعیل بودند که در فیرورق و در کنار دو چشمه معروف و پرآب درمان بولاغی وشاه بولاغی که معروف به <قلعه چه رضا>بود اردو زدند ومدت زیادی در آنجا ساکن شدند وجهت آبادانی فیرورق خدمات زیادی انجام دادند که از جمله آنها می توان احداث حمام(محمد بیگ) که بعدها به (حمام سید)معروف شد را نام برد که این حمام در خیابان انقلاب فیرورق روبروی طاباغاباغی وجود دارد که چند پله از سطح خیابان پایین تر و به سبک قدیم و در زیر زمین ساخته شده وهنوز نیز باقی وتا چند سال پیش قابل استفاده عموم بوده و اکنون بعلت امنیت جانی ودیگر عوامل بسته شده و انتظار دارد مسولین محترم نسبت به مرمت این بنای باستانی اقدام لازم انجام دهند. وهمچنین وجود ویرانه های یک کاروانسرای قدیمی در نزدیکی فیرورق نشان می دهد که این شهر در مسیر کاروان رو قدیمی قرار داشته است،شهباز خان دنبلی پیش از عهده داری دفاع خوبی در برابر هجوم عثمانی ها و کشته شدن در جنگ با آنها در سال۱۱۳۶هجری قمری مقیم انجا بود.محمد بیگ پسر کوچک شهباز خان دوم پسر عموی احمد خان دنبلی حکمران لایق وشایسته خوی باغ هفت طبقه ای در (پره) احداث کرده است واین شهر یکی از سکونتگاه های امیران دنبلی به شمار می آید.به نقل از کتاب های تاریخی محمد بیگ معادل بیست هزار تومان خرج خاکریزی طبقات وساختمان دیوار پیرامون طاباغا باغی کرد اما فرصت اتمام آن را نیافت در دو قسمت دیوار جنوبی دو قلعه کوچک جهت دیده بانی ونگهبانی ساخته سده بود این باغ با اینکه مالک خصوصی داشته ودارد هم اکنون نیز در اختیار خانواده فروتن است از گردشگاه های شهر فیرورق می باشد ودریاچه ای کوچک یا استخری در وسط آن قرار داشت که متاسفانه از بین رفته وهم اکنون با اینکه در آن تغییراتی بوجود آورده اند ولی آثار دیوار در بسیاری از نقاط وطبقات آن باقی مانده است.خلاصه با توجه به شخصیت والا وبه احترام آن سردار شجاع ودلاور یعنی پیره محمد استاجلو نام محله بزرگ فیرورق به (پیره)مشهور ونامگذاری گردید.پیره یعنی پیر دانا،سخن دان وعالم وفیرورق در اصل(پیره لیق)یعنی مکان دانایان بوده وبه مرور زمان به فیرورق تبدیل ومعروف شده است وچون اهلی این شهر از زمانهای قدیم به ریش سفیدان وعالمان که با توجه به دایر بودن مکتب خانه ها وداشتن عالمان و مردان خدا و احترام آنان(پیره لیق)را یعنی اهمیت به علم ودانش ودیانت وایمان وتقوی را پیشه خود ساخته و در زمینهای زر خیز خود به امر کشاورزی وباغداری و دامپروی و کسب وتجارت ودیگر مشاغل مورد نیاز جامعه همچون زنجیری نا گسستنی و در کنار هم فعالیت ودر آبادانی شهر فیرورق،شهر فرزانگان وپیران ودانایان کوشا هستند. در زمان سردار ماکو ،بعلت طرافداری مردم فیرورق از نهضت مشروطه،حکومت وقت به سردار ماکو دستور حمله به فیرورق را داد تا زهر چشمی از مردم گرفته و طرفداران نهضت مشروطه را قلع وقمع نمایند،لشکر اعزامی سردار ماکو که از راه علمدار بدل آباد راهی فیرورق بودند با موانع زیاد از جمله پر بودن راهها از درختان تبریزی که جهت ایجاد مانع بریده ودر راههای ورودی ریخته بودند ودفاع مردم مسلح به رهبری میر اسماعیل کو کمری و اسد اله خان نتوانستند کاری از پیش ببرند وپس از شکستی سخت،پشیمان و سر افکنده به مقر خود باز گشتند

 

 

قره ضیاالدین(اذربایجان غربی)

 

 

قره‌ضیاءالدین شهری است در شهرستان چایپاره استان آذربایجان غربی

وجه تسمیه ی قره ضیاء الدین
1-چایپاره : نام اولیه این منطقه ، چورس بوده که بعداً به چایپاره تغییر نام یافته است در مورد وجه چایپاره دو نظر وجود دارد:عده‌ای بر آنند که نام اصلی بخش چایپاره همان « چهار »‌ « پاره » است ، و آن به این دلیل است که در قدیم این منطقه از چهارقسمت تشکیل یافته بود ، ولی عده‌ای نیز بر این عقیده هستند که همان چایپاره درست است و دلیل آن این که رودخانه ( آغچای ) با مسیر حرکت غرب به شرق ، این بخش را به دو قسمت مساوی تقسیم می‌کند ( چای ، به معنای رودخانه و پاره به معنای تکه و قسمت می‌باشد )

2- قره ضیاءالدین : این وجه از دو قسمت مجزا تشکیل یافته است ، یک قسمت آن « قره » که در اصل « قرا » بوده است و معنای لغوی « قرا ء » روستا های می‌باشد که کلمه قرا با گذشت زمان و به جهت سهولت تلفظ به قره تبدیل شده است و بخش دوم آن بوده است . حال عده‌ای نیز بر این عقیده اند که همان « قره ضیاءالدین » صحیح است . قسمت های قره ضیاءالدین امروزی ترکیبی از روستا های « میرز ا کندی » « آوک » و « حاچا » می‌باشد که در حال حاضر اراضی مربوطه به آوک به « آوک یرلری » و مزارع مربوط به حاچا به « حاچا یرلری » معروف هستند .

مناطق گردشگری منطقه چایپاره
قلعه اوراتوئی روستاهای بسطام:
قلعه مذکور متعلق به تمدن اوراتویی سده 800 ق . م واقع در غرب شهر قره ضیاءالدین به مسافت 7 کیلومتر از شهر قره ضیا ءالدین به مسافت 7 کیلومتر از شهر فاصله دارد . برابر سنگ نوشته‌ای که در بالای درب قلعه مخروجه دژ بسطام به طول 72 و به عرض 16 سانتی متر به خط میخی بدست آمده چگونگی احداث قلعه مذکور چنین توصیف شده است.« روسا پسر ارگشتی این معبد را برای خالدی خدا بر پا کرد به نیروی خدا روسا پسر ارگشتی سخن می‌گوید : این سرزمین خالی بود و چیزی در اینجا بر پا نشده بود و همانطوری که خدای به من فرمان داده است من در اینجا بنا ساختم و این جا را شهر روسا نامیدم روسا پسر ارگشتی می‌گوید هر کس که این نبشته را منهدم کند و به آن زیان رساند یا آن را بشکند خالدی خدای او را به وسیله خدای هوا و خدای آفتاب و خدایان دیگر بر خواهد انداخت و در زیر آفتاب نامی از خود نگاه نتواند داشت منم رو سا پسر ارگشتی شاه نیرومند شاه کشور ها سرور شهر توشیا . هر چند سنگ نوشته‌های دیگری از تمدن اوراتویی از منطقه بدست آمده اما از متن سنگ نوشته مذکور چنین بر می‌آید که روسا پسر ارگشتی قلعه بسطام را معبدی برای خالدی بنا کرده است که نام اولیه آن روزاهلنی بوده است ولی از آنجا که زیر بنای این شهر را روسا پسر ارگشتی گذارده است در منابع ارمنی این قلعه بنام شهر روسا معروف گردیده است که پروفسور هینتس هم برابر این اطلاعات شهر مزبور را روسا نامیده است .

علاوه بر موارد فوق در قلعه بسطام آثار مربوط به ارمنیان نیز موجود می‌باشد که در نظر عام آنها بنام اوراتویی معروف است ولی واقعیت چنین نیست زیرا در حفاریهای محوطه قلعه قرون وسطی در ارتفاعات قلعهبسطام سنگی با لبه‌های نامنظم به دست آمده که نقش صلیب ارمنی بر روی آن حک شده است . با انحلال و شکست اوراتوها از دولت های همسایه ، ارمنیان تازه وارد تمدن اوراتوی در منطقه شدند و در ول اقامت طولانی خود در منطقه آثار تاریخی چندی از خود بجا گذاشته اند که نمونه‌هایی از آن تا بحال باقی است که از جمله آنها یک قلعه و یک اطاق به نام بوزخانه در قسمت جنوبی شرقی روستای مذکور می‌باشد .قسمتی از روستای بسطام که چینه‌های قلعه اوراتوی بسطام مشاهده می‌شود .

قرمزی مسجد چورس :
در دوره صفویه شهر های مرزی ایران به دلیل حمله‌های مکرر نظامیان عثمانی ارزش و اعتبار خود را از دست دادند و از آنجا شهر خوی نیز در منطقه مرزی دو کشور واقع بود ویران و مرکزیت آن به روستا ی چورس انتقال یافت .با رونق روستای چورسکه امنیت و آبادی آ ن از زمان سلطان خان سوء باشی آغاز و تا دوره ایوب خان و پسرش مرتضی قلی خان بزرگ ادامه یافت و با انعقاد معاهده قصر شیرین ( ذهاب ) در سال 1049 ه ق ، با صلح نسبی که میان دو کشور ایجاد شد با رونق راههای تجاری قدیم ( جاده خوی ، طرابوزان شاخه‌ای از جاده ابریشم ) چورساز این رونق اقصادی بهره‌ها برده و بنا هایی در آن روستا ساخته شد که از بنا های زیبای آن دوره می‌توان به مسجد اقعی ( قرمزی مسجد ) چورس اشاره نمود . تارونیه ، بازرگانی و جهانگرد مشهور فرانزوی در دوره صفویه با مشاهده چورس درباره عظمت آن می‌نویسد : ( از کوتیکار می‌رود به خلوت به کوجیا به دارکاون به سلیمان سرا این چهار مکان آخری عبارت است از 4 کاروانسرا که بالنسبه راحت هزتند از سلمان سرا می‌روند به کورس و بیگ آن خراج گذار شاه ایران است و در قلعه‌ای کهنه در دو کیلومتری آن اقامت دارد و در آنجا باید برای هر مال التجاره 9 عباسی حق گمرگ ادا کرد و بعلاوه سوغات برای بیگ عبارت است از چند کله قند و جعبه‌های شیرینی و کوزه‌های مربا ، زیرا که تعارف نقدی خلاف احترام است و بشرافت بیگ بر می‌خورد در کورسشراب خوب یافت می‌شود و ازآنجا به دو هاقلی ( اوغلی ) .... ( 2 ) ( 3 ) صلح قصر شیرین با دولت عثمانی آرامش نسبی در ایران برقرار کرد و کاروانهای تجاری از راه عثمانی نوید رونق اقتصادی را برای چورس داده و باعث عمران و آبادی منطقه گردید.

مشخصات مسجد مرتضی قلی خان معروف به ( قرمزی مسجد ) در روستای چورس :
مسجد بنایی است به طول و عرض 19 * 91 متر و با زیر بنایی به مساحت تقریبی 360 متر مربع دارای چهار ستون سنگی در داخل مسجد که طاقها و گنبد های مسجد بر روی این ستونها استوار است تماماً سنگی و به صورت هشت بعدی و در بالای ستونها چهار بعدی و بزرگتر می‌باشد ارتفاع هر ستون 2 متر و محیط ستونها در پایین 60/2 و در بالای ستون 33/3 متر می‌باشد ارتفاع سقف ازکف مسجد در محل قوس هر ستون و دیوار 4 متر و در وسط گنبد ها حدود 6 متر می‌باشد کنده کاری مختصری نیز که به ستونها شکل یک گل را می‌دهد دیده می‌شود طاق مقرنس مسجد از آجر پخته ساخته شده و دیوار های ضخیم آن از درون مسجد از سنگ به « قرمزی مسجد » ناشی از همین قرمز رنگ بودن تمام آجرها می‌باشد .

زیارتگاه حضرت ابوالفضل العباس :
مهمترین زیارتگاه منطقه چایپاره ، زیارتگاه حضرت ابو الفضل واقع در روستای حمزیان می‌باشد . در مورد تاریخچه این زیارتگاه نقل است : دو نفر مالک ملک فعلی این مکان بودند که در مورد چگونگی تقسیم آن با یکدیگر اختلاف پیدا کرده و به همین خاطر یکی از آن دو نفر سهم خود را وقف حضرت عباس می نماید ولی شریک دوم ، سهم خود را جدا نموده و شروع به به حصار کشی می‌کند در حین حصار کشی این شخص متوجه می‌شود سنگی که قبلاً در دیوار نهاده رها نموده و به محل اصلیش برگشته است این واقعه سه روز متوالی اتفاق می افتد که سر انجام این شخص از عمل سنگ متحیر گشته و سهم خود را وقف حضرت عباس می‌کند . در حال حاضر در این زیارتگاه تقدس یافته است.علاوه بر مناطق تاریخی فوق قسمت شمالی بزطام با مناظر زیبای طبیعی با جریان رودخانه آغ چای منظره بسیار دلربایی بوجود آورده است که در نهایت منتهی به پروژه سد آغچای می‌گردد.

پل دوقوز گوز ( نه دهنه کسیان ) :
این پل مهمترین پل ارتباطی در محور جاده حمزیان بوده که این جادهمنطقه چایپاره ، ماکو ، شوط و پلدشت را با شهرستان خوی و سایر شهرستانها در دوران پیشین بخصوص در زمان رضا شاه و اوایل دوره پهلوی دوم وصل می‌کرد این پل در دوره رضا شاه توسط مهندسین خارجی بطول 50 متر و به ارتفاعغ 7 متر بر روی رودخانه آغ چای احداث و در اوایل دوره محمد رضا شاه توسط احمد خان بیات ماکد مرمت گردید ولی با احداث جاده ترانزیتی ایران – اروپا ، جاده حمزیان و به تبع آن پل مزبور ارزش و اهمیت خود را از دست داد ولی بخاطر سبک معماری خاص خویش به یکی از آثار تاریخی منطقه تبدیل گردید . ( مطالبی برگرفته از کتالب چایپاره درگذر تاریخ نوشته عادل باقری )

 

 

 

قوشچی(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    3020
  • کد تلفن :
    443

قوشچی یکی از شهرهای بخش انزل شهرستان ارومیه در استان آذربایجان غربی ایران است.

قوشچی در فاصله حدود 52 کیلومتری شمال غربی ارومیه واقع شده‌است. قوشچی مرکز بخش انزل بوده و جمعیت آن بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 حدود 2943 نفر با 832 خانوار می‌باشد. جمعیت این شهر در سال 1375 برابر با 3093 نفر بوده‌است. از کل جمعیت شهر در سال 1385 تعداد 1593 نفر مرد و 1350 نفر زن می‌ باشند.

تا حدود 2 دهه پیش بیشتر درآمد مردم ان از محل زراعت و دامداری بوده و عمده محصول آنها بادام گردو و انگور و غلات بود. اما بدلیل خشکسالی‌های متوالی که باعث خشک شدن قناتهای پر اب و جاههای عمیق آن شد در حال حاضر کشاورزی در منطقه در حال از دست دادن رونق خود است. بیشتر درآمد و اشتغال مردم که زبانزد همگان است از محل کامیون‌داری می‌باشد.

در حال حاضر بسیاری از جوانان این شهر مراحل خوبی از سطح سواد آکادمیک را گذرانده و مشغول بکارهای مختلف می‌باشند. این شهر در کنار ساحل دریاچه ارومیه واقع شده و مجتمع تفریحی و توریستی باری در مجاورت این شهر یکی از زیباترین و مدرنترین مجموعه در نوع خود در کشور است.

علاوه بر آنکه قوشچی نام شهری در استان آذربایجان غربی می‌باشد، در لغتنامه دهخدا نیز در سرواژه «قوشچی» چنین آمده‌است:«قوشچی. (اِخ) نام یکی از دههای بارفروش مازندران. (ترجمه ? مازندران و استرآباد رابینو ص 159).»

کشاورز(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    3554
  • کد تلفن :
    482

شهر کشاورز شهری است در بخش کشاورز شهرستان شاهین‌دژ استان آذربایجان غربی که در 30 کیلومتری شمال غرب شاهین دژ قرار دارد.
جمعیت این شهر در سال 1385، برابر با 3538 نفر و 940 خانوار بوده است

گردکشانه(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    1544
  • کد تلفن :
    444

گِردَکْشانه شهری است در بخش لاجان شهرستان پیرانشهر استان آذربایجان غربی ایران.
این شهر در میان شهرهای نقده و پیرانشهر واقع شده و جاده ارومیه به مهاباد از آن می‌گذرد.
شهر گردکشانه با ادغام سه روستای گردکشانه، اندیزه و سروکانی تأسیس شده است.گِردَک و گرده در گویش محلی به معنی تپه است و در نامگذاری روستاهای منطقه زیاد به‌چشم می‌خورد.مردم گردکشانه کردزبان و از ایل‌های ملکاری و مامش هستند.

در قدیم
فرهنگ جغرافیایی ایران در جلد چهارم خود می‌نویسد: گِردَکشانه دهی است از دهستان لاهیجان بخش حومه شهرستان مهاباد، واقع در 50 هزار گزی جنوب باختری مهاباد و 10 هزار گزی شمال باختری راه شوسه خانه به نقده. هوای آن معتدل و دارای 135 تن جمعیت است. آب آنجا از رودخانه آواجیر تامین می‌شود. محصول آنجا غلات، توتون و حبوبات و شغل اهالی زراعت و گله‌داری و صنایع دستی آنان جاجیم بافی و راه آن ارابه‌رو است

ماکو(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    42560
  • کد تلفن :
    462
  • سایت شهرداری :
    www.maku.ir

ماکو یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی در شمال غربی ایران است. این شهر در نزدیکی مرز ایران و ترکیه قرار دارد. شهر ماکو مرکز شهرستان ماکو است.

تاریخ
نام ماکو نامی باستانی است و به دوران ماد می‌رسد. ایرانیان ماد از زمان پادشاهی ایشتوویگو در این منطقه ساکن شدند و آن را مادکوه (کوه مادها) نامیدند. این نام بعداً به صورت ماکو درآمد.
در منطقه ماکو بازمانده‌های یک شهر بزرگ قدیمی که دامبات و خاورزمین نام داشت دیده می‌شود.
گله‌داران ساسانی از ساکنان این منطقه بودند و عشایر کنونی منطقه که ساکان نامیده می‌شوند این شهر ویرانه را هنوز خاورزمین می‌نامند.
در دوره‌های بعدی ماکو بخشی از ایالت واسپورکان ارمنستان شد گروهی محل شهر کنونی ماکو را محل قبلی دژ قابان دانسته‌اند. در جلد ششم فرهنگ معین (به تالیف جعفر شهیدی) ‌آمده است: "ماکو در قدیم قلعه‌ای بود به نام قابان که چون محل دزدان بود شاه عباس آن را خراب کرد. بنای شهر ماکوی امروزی را می‌توان از سال 1012 ه.ش. دانست.". در دوره‌های بعد، اعراب و ترکان سلجوقی بر منطقه چیره شدند.

به هنگام انعقاد عهدنامه گلستان، در مورد ماکو میان روس و عثمانی رقابت بود. در پی آن به مردم و خان‌های ماکو اختیار داده شد تا به هر سو که مایلند ملحق شوند و آنان الحاق به ایران را انتخاب کردند. از این حیث خوانین ماکو به‌ویژه تیمورپاشا و اقبال‌السلطنه طرف رعایت و ملاحظه قاجاریه بودند.

محمدیار(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    8036
  • کد تلفن :
    443

محمدیار یکی از شهرهای شهرستان نقده در استان آذربایجان غربی ایران است. مردم این شهر به ترکی آذربایجانی  و کردی سخن می‌گویند

محمودآباد(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    6033
  • کد تلفن :
    482

هر محمودآباد از شهرهای ایران در استان آذربایجان غربی در 5 کیلومتری شمال غرب شاهین دژ قرار دارد. این شهر جزء بخش مرکزی شهرستان شاهین‌دژ است.
جمعیت این شهر در سال 1385، برابر با 5817 نفر و 1507 خانوار بوده است

 

 

 

مهاباد(اذربایجان غربی)

 

 

مَهاباد یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است. این شهر سرسبز است و در میان چندین کوه واقع شده‌است.
جمعیت این شهر طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران در سال 1385 برابر با 133,154 نفر می‌باشد.

زبان گفتاری مردم شهر مهاباد گویش سورانی کردی با لهجه، مُکریانی است. از بزرگان مهاباد می‌شود به ماملی خواننده شهیر کرد و هژار و هیمن از شاعران معروف اشاره کرد.
از جمله آثار تاریخی این شهر می‌شود به فقرگاه و غار آبی سهولان اشاره کرد. فاصله این شهر با پیرانشهر 60 کیلومتر می‌باشد. تا سال 1338 پیرانشهر از شهرهای تابع شهرستان مهاباد بود.

پیشینه
دیرینگی این شهر دست کم به دوران صفوی بازمی‌گردد. شهر مهاباد در کالبد فعلی توسط صارم‌بگ از ملوک کُرد ساوجبلاغ مکری در اوایل سده‌ 11 هجری در بخش شمال نزدیک به خم رودخانه مهاباد (محلات باغ سیسه و دباغیان) فعلی بنا گردید.

قدیمی‌ترین منطقه مهاباد «باغ سیسه» نام دارد که یکبار هم بر اثر سیلاب ویران شده‌است و امروزه دارای معماری قدیمی و بافت آن رو به فرسایش است.
سیل و آسیب‌های دیگر باعث انتقال خانه‌ها به قسمتهای جنوبی و ایجاد محلات تازه در حوالی میدان چهارچراغ (شهرداری فعلی) گردیده‌است.

شهر مهاباد به حالت متروکه درآمده بود تا این‌که بداق‌سلطان حکمران مهاباد دوباره به آبادانی آن پرداخت. بازرگانی در این شهر در دوره قاجار گسترش یافت و مبادله کالا با شام و بیروت انجام می‌شد که بیشتر در سراهای موصلیان، کریمخان و کاشی‌ها در بازار مهاباد و کاروانسرای سیمون، همدانی‌ها، تاجرباشی و کوسه صورت می‌گرفت.

مهاجرت به شهر در طول دهه 55-1345 خورشیدی افزایش چشمگیر داشت و تراکم جمعیتی آن را بالا برد. بیشتر این مهاجرت‌ها از دیگر شهرهای کردنشین منطقه بوده‌اند. پس از گسترش شهر بسیاری از باغ‌های پیرامون مهاباد مسکونی شدند که امروزه این امر در نام تعدادی از محلات این شهر که با واژه باغ همراه است دیده می‌شود.
امروزه تمرکز ادارات، بانک‌ها و سازمانهای دولتی و مغازه‌ها و فروشگاه‌ها بیشتر در امتداد خیابان‌های جمهوری اسلامی، سید نظام، طالقانی، بلوار توحید و جام جم است. محلات کارمندی شهر بیشتر در نیمه شمالی و مناطقی که ورود و خروج کالاها در آن بیشتر صورت می‌گیرد در نیمه جنوبی شهر قرار دارد.

نخستین لوله‌کشی آب در سال 1340 خورشیدی در شهر مهاباد آغاز به کار کرد و تصفیه‌خانه آب مهاباد نیز در سال 1353 به راه افتاد. پیش از آن در اغلب منازل و مساجد قنات و چاه شخصی وجود داشت.

امروزه تمامی معابر شهر آسفالت است و شهرک صنعتی که در کیلومتر 18 جاده مهاباد-میاندوآب قرار دارد و 9 واحد آن به بهره‌برداری رسیده‌است برای 184 نفر ایجاد اشتغال کرده‌است.

چهره‌های معروف محمد قاضی، مترجم 65 اثر ادبی به فارسی
عبدالرحمن شرفکندی (هَژار)، نویسنده و مترجم به زبان‌های فارسی و کردی سورانی
هیمن مکریانی، شاعر به زبان کردی سورانی
معروف کوکه‌ای شاعر پارسی‌گو و کردی‌گو (گویش مکری سورانی)
ملا غفور دباغی شاعر و مثل سرای مشهور

دانشگاه‌ها
1. دانشگاه آزاد اسلامی با مدیریت دکتر صلواتی 2. دانشگاه پیام نور با مدیریت دکتر عیسوی 3. دانشکده بازرگانی ( با مدیریت دکتر مولوی) 4. دانشگاه جامع علمی و کاربردی ( در حال تاسیس - با مدیریت آقایان مصطفی نژاد و داوودی)

آثار دیدنی و جاذبه‌های گردشگری
دریاچه سد مهاباد، مسجد جامع، آرامگاه بداق سلطان، آب معدنی گراوان، شهر بازی، پارکهای ملت-سید قطب-استاد مجدی-اقاقیا-میخک و از همه دیدنی تر پارک مکائیل و غار سهولان می‌باشد.

ایل‌های منطقه
مهمترین ایل این شهر منگور می‌باشد.اکثریت جمعیت این ایل در دو دهستان منگور غربی و منگور شرقی سکونت دارد. دهستان منگور غربی تابع پیرانشهر و دهستان منگور شرقی از توابع مهاباد می‌باشد.

آب و هوای مهاباد
شهر مهاباد با قرار گرفتن در شمال غربی جمهوری اسلامی ایران دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است. تابستان‌ها گرم و زمستان‌ها بسیار سرد می‌باشد. بهار قشنگ ترین فصل دراین منطقه‌است. در پاییز بیشتر شاهد هوای بادی همراه با گرد و غبار هستیم. گرمای تابستان باعث علاقه شدید مردم به ورزش شنا شده‌است

 

 

میاندوآب(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    ۱۳۵،۸۸۰
  • کد تلفن :
    481
  • سایت شهرداری :
    www.miandoabcity.ir

شهری است که در استان آذربایجان غربی که از طرف جنوب به بوکان همکنار بوده و از طرف غرب رو مهاباد است ساکنان ترک هستند.

ساکنین شهر ترک زبان و روستاهای شمالی و شرقی آن نیز ترک زبانند و در برخی از روستاهای غربی و جنوبی را مردمان کرد ساکنند.در جنوب دریاچه ارومیه و جنوب شرقی استان آذربایجان غربی واقع شده.میاندوآب به ترکی , قوشا چای نامیده می‌شود. این شهر بین دورود زرینه رود و سیمینه رود واقع است.شهر میاندواب بعد از ارومیه وخوی سومین شهر پرجمعیت و بزرگ میاندوآب می‌باشد

میرآباد(اذربایجان غربی)

میرآباد یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است. میرآباد در بخش وزینه در شهرستان سردشت جای دارد. بر پایه سرشماری سال 1385، جمعیت این شهر برابر با 4,502 نفر بوده.
موسس میراباد ملا خلیل کو ره عومری است که در سال 1259به دنیا امده است اودر خانواده ای دین دار وتحصیل کرده به دنیا امد اودرتمام عمرخویش مشغول نوشتن وخواندن کتاب بوده است ودرسال1307 علیه رزیم طاغوت به مبارزه برمیخیزد وبعد از اعلام جنگ با رضاشاه مدتی از ایران فرار میکند اما رضا شاه به دنبال وی میفرست ومیگوید که باید به میهن خویش بازگزدی اما ملاخلیل دوشرط را برای بازگشت را میگوید و به رضا شما میگوید اگر برگردم باید دوشرط مرا بپذیری یک این است که که نباید در حجاب زنان اجباری درکار باشد و باید زنان حجاب را رعایت کنندو دومین درخواستش این بود که باید زندانیان سیاسی را ازاد کنند رضاشاه ان دو شرط راپذیرفت وملاخلیل به میراباد بازگشت و....وملاخلیل توانست توطئه ی انگلیسی ها را برای کنارگذاشتن حجاب زنان باطل کندو... وسرانجام ملاخلیل در سال1334هجری شمسی در سن 75 سالگی جان به جان افرین تسلیم کرد ودرروستایی در نزدیکی میراباد به خاک سپرده شد همچنین میراباد دارای جاذبه های طبیعی زیاد میباشد که عبارت اند از: پل قلعه تاسیان در نزدیکی شهر میراباد دشت وزینه تفرجگاه خضراباد وهمچنین رودخانه ی زاب کوچک از ان شهر میگذرد لازم به ذکراست که جنگلهای سرسبزمیراباد دارای آوازه ی ایرانیست که جز چهار مناطق حفاظت شده ی استان میباشد

نالوس(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    2488
  • کد تلفن :
    444

نالوس شهری است در بخش نالوس شهرستان اشنویه استان آذربایجان غربی ایران.
شهر نالوس در 10 کیلومتری جنوب شهر اشنویه قرار دارد.
روستاهای پـِیروت‌آباد، چپرآباد، سوجه، دِه گرجی، دِنْخِه، سردره و حسن‌آباد در پیرامون نالوس قرار گرفته‌اند.

درگذشته‌، مسیحیان‌ و به‌ ویژه‌ نسطوریان‌ در این‌ منطقه‌ نفوذ داشته‌اند.گورستان ویرانی به نام قبرستان بدرالدین در شرق نالوس وجود دارد که ویژه مسیحیان بوده است. جنگلی نیز به نام جنگل شخال در پیرامون شهر واقع شده است.

چپرآباد واقع در یک کیلومتری شهر نالوس از نقاط دیدنی است که در دو سوی رودخانه‌ای قرار دارد. آب این رودخانه از کوه‌های روستای کانی‌رش سرچشمه می‌گیرد.

منطقه میرآباد با 190 هکتار جنگل طبیعی با آبشار شطره و آب معدنی و چشمه هلوچه از دیگر دیدنی‌های پیرامون نالوس هستند.

در قدیم
فرهنگ جغرافیایی ایران در جلد چهارم خود می‌نویسد: نالوس دهی است از دهستان حومه بخش اشنویه شهرستان ارومیه ، در 9 هزارگزی جنوب شرقی اشنویه بر سر راه ارابه رو اشنویه . در دره سردسیر با هوایی سالم واقع است و 649 تن سکنه دارد. آبش از چشمه است . محصولش غلات ، حبوبات و توتون ، شغل اهالی زراعت و گله داری و صنعت دستی آنان جاجیم بافی است . راه ارابه رو دارد و در تابستان از راه اشنویه با ماشین می‌توان رفت

نقده(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    73438
  • کد تلفن :
    443

شهر نَقَده در شهرستان نقده در جنوب استان آذربایجان غربی ایران واقع است.
فاصله این شهر از مرکز استان یعنی ارومیه 95 کیلومتر است. به استناد آمار سرشماری نفوس ومسکن سال 1375 جمعیت شهرستان 110257 نفر و 20781خانوار بوده و در مجموع 65 درصد جمعیت شهری و 28 درصد جمعیت روستایی و 7 درصد جمعیت عشایری هستند. برآورد جمعیت شهرستان درحال حاضر111357 نفراست.در دهه 1350 خورشیدی، از جمعیت آن زمان این شهر، 12 هزار نفر آذری شیعه و 8 هزار نفر کرد و اهل تسنن بودند.

نوشین(اذربایجان غربی)

  • جمعیت :
    6764
  • کد تلفن :
    443

نوشین‌شهر شهری است در بخش نازلو شهرستان ارومیه استان آذربایجان غربی ایران.

نوشین‌شهر در 25 کیلومتری شهر ارومیه در جاده ارومیه به سلماس قرار دارد. این شهر تا پیش از سال 1375 محل کارخانه قند اورمیه بود و به همین نام شناخته می‌شد.این کارخانه در سال 1328 ساخته شده بود.

صنایع
چندین گاوداری و مرغداری، کارخانجات تولیدی تصفیه روغن، پنیرسازی، معادن سیمان سفید، سنگ گچ و سیلوی 500 هزار تنی گندم و طرح شهرک صنعتی شماره 3 در کنار دریاچه اورمیه از امکانات صنعتی این شهر است.
این شهر از شمال به مزارع گندم (که به صورت دیم و آبی آبیاری می‌شوند) از جنوب به جلگه رود نازلوچای (که عمدتاً کشاورزی آبی داشته وچغندر، آفتابگردان، کدو و ... می‌کارند) ختم می‌شود.باغ‌های سیب، انگور، گیلاس، هلو،زرد آلو و ... در دو سمت شرقی و غربی این شهر وجود دارد که تامین کننده نیاز کارخانجات موادغذایی آن است. تعداد زیادی کارخانه فراورده‌های دامی، غذایی وانواع کمپوت و کنسروسازی در حومه این شهر وجود دارد



تاريخ : یکشنبه ٢۱ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ٩:٥۳ ‎ق.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()

استان البرز با مساحت ۱۶۲کیلومتر مربع در غرب تهران و جنوب دامنه رشته کوه البرز واقع شده است. این استان از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان مرکزی، از غرب به استان قزوین و از شرق به شهرستان تهران همسایه است. باید اضافه کرد که این استان در تقسیمات کشوری جزو سی و یکمین استان‌ ایران به شمارمی رود .
استان البرز هم‌اکنون مشتمل بر دو بخش است: بخش مرکزی که خود شامل ۶ دهستان به نام‌های: نسا، آسارا، آدران، کمال آباد، گرمدره که از تونل کندوان تا ماهدشت را شامل می شود . بخش اشتهارد که از احمدآباد شروع شده و تا مرادتپه ادامه دارد، اشتهارد دارای یک دهستان به نام پلنگ آباد یا رحمانیه است .

  

 

کرج(تهران)

 

 

کرج یکی از شهرهای بزرگ ایران است که در غرب استان تهران واقع شده‌است. جمعیت این شهر برپایه سرشماری سال 1385 خورشیدی برابر با 1,377,450 نفر بوده‌است که از این جهت پس از شهرهای تهران، مشهد، اصفهان و تبریز به‌عنوان پنجمین شهر پرجمعیت ایران به‌شمار می‌رود.کرج پس از تهران بزرگ‌ترین شهر مهاجرپذیر ایران است و با توجه به جوان‌بودن آن نسبت به سایر شهرهای بزرگ ایران، هم‌اکنون به‌عنوان یکی از کلان‌شهرهای جدید کشور محسوب می‌گردد.

موقعیت و تقسیمات کشوری
کرج با 162 کیلومتر مربع وسعت در 35 کیلومتری غرب تهران و در دامنه جنوبی رشته کوههای البرز قرار گرفته‌است. این شهرستان از شمال به استان مازندران، از جنوب به شهرستان شهریار و استان مرکزی، از غرب به شهرستان ساوجبلاغ و قزوین و از شرق به تهران و شمیرانات محدود است. جلگه پهناور کرج با ارتفاع متوسط 1320 متر از سطح دریا در مسیر راه ارتباطی وسایط نقلیه حامل کالاهای وارداتی و صادراتی از مرز ترکیه و آذربایجان و به مقصد تهران و بالعکس است. کوههای رفیع و پر ابهت البرز استان مازندران و کرج را از هم جدا کرده‌است. دهستان کرج در میان دره‌های پرپیچ‌وخم البرز و در اطراف جاده چالوس قرار دارند. از تونل کندوان تا روستای مراد تپه در غرب اشتهارد، حوزه فرمانداری کرج را تشکیل می‌دهد. حوزه فرمانداری کرج در سال 1337 برای جمعیتی در حدود 35 هزار نفر و با وسعتی در حدود 5830 کیلومتر مربع بنیاد شد. این شهرستان تا سال 1368 دارای چند بخش شامل: مرکزی، شهریار، رباط کریم و طالقان و اشتهارد بود، ولی پس از تبدیل بخش‌های شهریار و رباط کریم و ساوجبلاغ به شهرستان چهار بخش از آن جدا گردید و هم‌اکنون شامل دو بخش مرکزی و اشتهارد و هفت دهستان است. بخش مرکزی با 6 دهستان به نام‌های: نسا، آسارا، آدران، کمال آباد، گرمدره از تونل کندوان تا (ماهدشت) یا مرد آباد یا همان شاهدشت قدیم را شامل می‌شود. بخش اشتهارد که از احمدآباد تا مرادتپه ادامه دارد، تنها یک دهستان به نام پلنگ آباد (رحمانیه) دارد.

پیشینه تاریخی
کرج که هم اکنون بخش قابل توجهی از فشار جمعیت و کم آبی تهران را تحمل می‌کند، از دوران پیش از تاریخ و باستان نیز سرزمینی پرجاذبه و مرکز آب و آبادانی بوده‌است. استعدادهای طبیعی و منابع آبی فراوان سلسله جبال البرز، همچنین خاک حاصلخیز دامنه‌های البرز و دشت منتهی به آن برای اجتماعات بشری مناسب بوده‌است و دلیل آن آثار باستانی ارزشمندی است که در گوشه و کنار این جلگه وسیع و در حاشیه راههای ارتباطی کهن قابل مشاهده‌است. تپه‌های آق تپه، مراد تپه و تپه مردآباد، قلعه‌های تاریخی تنگ گسیل و شهرستانک و آثار دوران اسلامی همچون برج میدانک مغولی، پل و کاروانسرای صفوی کرج، کاخ‌های قاجاری و کاخهای رضا شاهی و محمدرضا شاهی حکایت از استمرار استقرارهای پی در پی در این منطقه دارد.
اطلاعات موجود حاکی است که کرج مدتی جزء مازندران و زمانی قسمتی از ری بوده‌است و گاهی از روستاهای طالقان یا شهرستانک محسوب می‌شده‌است. تا پیش از حمله مغول رفت و آمد کاروانها بیشتر از راهی بوده که از طریق سگزآباد و شهریار به ری می‌رفته. از این دوره به بعد راه قزوین – کرج – ری به قبلی ترجیح داده شده‌است ولی اهمیت کرج در دوره صفوی به دلیل قرار گرفتن بر سر راه قزوین به تهران و تبریز بیشتر شده و کاروانسراها، پلها و قلعه‌های ایجاد شده در حاشیه این جاده به آن هویت بخشیده ‌است.
از مورخین معتبری که از کرج یاد کرده، مقدسی است. وی در سده چهارم هجری قمری از کرج به عنوان یکی از روستاهای ری نام برده‌است.در آغاز سده هفتم هجری قمری یاقوت حموی نیز کرج را تابع ری دانسته ‌است.
حمدالله مستوفی در سده هشتم هجری قمری کن و کرج را از ولایات تابع طالقان برشمرده و در ذکر رودخانه‌های عراق عجم از کوهرود نام می‌برد که ویژگی‌های آن به طور دقیق قابل تطبیق بر روی رودخانه کرج است.
در سده‌های میانه اسلام و پس از آن به ویژه در عهد آخرین پادشاهان صفوی که تهران مقر حکومتی دربار می‌شود، مسیر قزوین – کرج – تهران مورد توجه قرار می‌گیرد و به احتمال فراوان کاروانسرای صفوی کرج قابل انتساب به همین دوره ‌است. باشکوهترین دوره تاریخی، دوره قاجاریه به ویژه عصر فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه بوده‌است. در این دوره کرج به علت همجواری با پایتخت و قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی سلطانیه و تبریز مورد توجه سلیمان میرزا نیز بوده‌است. مجموعه سلیمانیه کرج به این مقطع زمانی تعلق دارد. در همین دوران سپاهیان زیادی از منطقه عبور کرده و یادداشتهایی از خود بر جای نهاده‌اند که برای دسترسی به اطلاعات جامع تر می‌توان به سفرنامه‌ها مراجعه کرد.
کرج از کلمه کراج به معنی بانگ و فریاد است. زیرا در تپه آتشگاه و کوههای کلاک و قلعه دختر شهرستانک و بز قلعه اشتهارد در ایام تابستان برای خبر رساندن و دیده بانی آتش افروزی می‌شد و در موقع جنگ بدینوسیله از هجوم دشمنان با خبر می‌شدند، در آن روزگار ممکن است، نام کرج، کراج بوده است.
در فرهنگ نفیسی کرج به معنی گوی، گریبان، چاک و شکاف آمده و آنرودخانه ایست که در کوههای شمال غربی ری جاری می‌شد و بلوک شهریار و ساوجبلاغ را مشروب می سازد و نام دهی است در کنار این رودخانه که پادشاهان قاجار در آنجا بناها و قصرهای عالیه برپا نموده اند. همچنین در کتب مختلف آمده، لفظ کرج از کلمه کرژ به معنی کوهپایه است.

مراحل گسترش تاریخی شهرستان
کرج با قدمتی دیرینه و جمعیتی انبوه و پیشینه‌ای تاریخی تا رسیدن به کلانشهر کنونی راه پر پیچ و خمی را پیموده‌است. کرج در محدوده خیابان‌های کشاورز و مصباح، روستایی تابع بخش ساوجبلاغ از توابع حوزه 19 تهران بود و در این دوره مراکز اداری و تجاری آن گاهی تهران، برغان، کردان و هشتگرد بوده‌است. سپس شهر کرج تابع شهرستان تهران شد و نمایندگی‌های ادارات مرکزی به رتق و فتق امور آن می‌پرداختند. این شهرستان با جهشی سریع از دوره‌ روستایی و شهری گذشت و منطقه بسیار وسیعی را در بر گرفت. اشتهارد، شهریار، طالقان، ساوجبلاغ، کوهپایه و بخش حومه‌ تابع استان تهران، همه قلمرو کرج به حساب می‌آمد. پس از انقلاب اسلامی، با گسترش سریع و افزایش جمعیت و پیدایش قطب‌های جاذبه‌ای، کرج به چندین شهرستان و منطقه تقسیم شد؛ که اینک هر کدام از بخش‌های پیشین به یک شهرستان و بسیاری از روستاهای اقماری آن خود به شهر و شهرک‌هایی تبدیل شده‌اند.

محدوده‌ای که امروز کرج بزرگ (شهر کرج) نامیده می‌شود، در گذشته شامل روستاهایی تابع حوزه‌ کن، شهرستان شمیران، ساوجبلاغ و شهریار بوده است؛ و کلاک، سرجو، حصار، وسیه، باغ پیر، بیلقان، حسین‌آباد بیلقان، علی‌آباد پرگیرک، تپه‌ مرادآباد، بیدستان، صحرای ویان، جوادآباد، نهر رستم، دره‌ دروا، حسن‌آباد، حاجی‌آباد، صوفی‌آباد، ورگرد، دلمبر، حیدرآباد، میان‌جاده، شنبه‌دژ، نوزمین، سیاه کلان، کسین، کارخانه‌ قند، حسین‌آباد مهرشهر، جو مردآباد، سرحد آباد، آسیا برجی، سرآسیاب، ده کرج، حسین‌آباد راه‌آهن، شهر صنعتی، اطراف امامزاده طاهر و امامزاده حسن، باغ فلاحت و مناطق دیگری که درسال‌های اخیر در محدوده‌ شهر کرج قرار گرفته، را در بر می‌گرفته‌است.

پس از سرشماری سال 75 و دوره جدید ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی و ضرورت‌های عدیده، به نظر می‌رسد که کرج تا رسیدن به مرحله‌ استانی مهم فاصله‌ای نداشته باشد.

برپایه بررسی‌های سال 1387 خورشیدی کلانشهر کرج در آن سال دارای 680 هکتار بافت فرسوده شهری بوده‌است.

دانشگاه‌ها و مراکز مستقر در شهر کرج
پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران
مرکز آموزشی شهید سلطانی کرج
دانشگاه هنر
دانشگاه تربیت معلم
دانشگاه آزاد کرج
دانشگاه جامع علمی - کابردی
دانشگاه پیام نور
دانشکده علوم پزشکی
آموزشکده عالی سما واحد کرج
آموزشکده عالی محیط زیست کرج

مکانهای تاریخی، فرهنگی
در حوزه فرمانداری کرج بیش از 100 اثر با ارزش فرهنگی – تاریخی و هنری شناسایی شده و در گزارش بررسی و شناسایی این منطقه درج گردیده که در این مقاله به شرحی کوتاه درباره دهستان پرداخته می‌شود.

آثار فرهنگی- تاریخی دهستان‌های نسا، آسارا و آدران
دهستان‌های نسا، آسارا و آدران در منطقه‌ای کوهستانی قرار داشته و آبادیهای آن‌ها در دره‌های پرشیب و یا بر حاشیه مرتفع کوه‌ها ایجاد شده‌است.ولی آبادی آدران نسبت به نسا و آسارا وسیع تر و بیشتر است و زمینهای کشاورزی و باغات میوه فراوان ترند به همین دلیل از دیرباز در این منطقه کشاورزی رونق بیشتری داشته و در نتیجه سکونت در روستاها مداوم و دایمی است.

آثار فرهنگی – تاریخی دهستانهای کمال آباد، گرمدره، محمدآباد و شهر کرج
در این محدوده از حوزه فرمانداری کرج آثار ارزشمند و چشمگیری وجود دارد که شماری از آنها توسط کارشناسان میراث فرهنگی استان تهران و کرج معرفی شده و تعدادی نیز در حال مرمت و استحکام بخشی هستند. در این میان دو گرمابه قدیمی واقع در روستاهای هلجرد و بیلقان در عین سلامت و اهمیت، کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

حمل و نقل وشبکه ارتباطی
کلان شهر کرج از دیرباز، پل ارتباطی و گلوگاه بسیار مهمی در حد فاصل تهران- قزوین و شهرهای استان مازندران بوده‌است. همچنین در طی سه دهه گذشته با ایجاد شبکه راه‌های جدید و احداث آزادراه‌های منشعب و عبوری از آن بر اهمیت این شهر در مسیر ارتباطی تهران به کشورهای اروپایی افزوده شده‌است. مهم‌ترین راه‌های ارتباطی کرج عبارت‌اند از:

آزادراه تهران- کرج- قزوین به طول 159 کیلومتر
راه آسفالته کرج- هشتگرد به طول 38 کیلومتر
راه آسفالته کرج- چالوس به طول 161 کیلومتر
راه آسفالته کرج- شهریار به طول 18 کیلومتر
راه آسفالته کرج- بوئین زهرا به طول 98 کیلومتر
راه آسفالته کرج- رباط کریم به طول 40 کیلومتر
راه آسفالته کرج- گاجره – دیزین- شمشک به طول 82، 88 و 103 کیلومتر

همچنین در سال 1380 انواع راه‌های موجود در شهرستان کرج (آسفالت، اصلی، فرعی، شنی) بالغ بر 636 کیلومتر بوده‌است. پایانه‌های مسافربری کرج نقش عمده‌ای را در زمینه ترابری و جابجایی بار و مسافر از مقصد کرج به سوی نقاط مختلف ایران بر عهده دارند. همچنین در سال 1377 فعالیت روزانه قطار سریع‌السیر کرج- تهران (مترو-خط 5) مورد بهره‌برداری قرار گرفت و از ایستگاه مرکزی کرج تا ایستگاه صادقیه (آریاشهر) تهران می‌توان استفاده نمود و ادامه مسیر در جنوب تهران به ایستگاه شهر ری و بهشت زهرا و شمال تهران به ایستگاه میرداماد منتهی می‌گردد. در حال حاضر مترو در مسیر کرج- مهرشهر به طول 11 کیلومتر مورد بهره برداری قرار گرفته‌است. ایستگاه راه آهن شهر کرج که در قسمت جنوب آزادراه تهران-کرج قرار دارد یکی دیگر از شبکه‌های انتقال مسافر و بار می‌باشد که فاصله آن از تهران به کرج 41 کیلومتر و از ایستگاه کرج تا قزوین 103 کیلومتر است.

مکانهای مهم و مشهور
فرودگاه پیام
کاروانسرای شاه عباسی
کاخ شمس(مروارید)
کاخ سلیمانیه
مرکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هسته‌ای کرج
مرکز آموزشی شهید سلطانی کرج (دفتر سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان)
مرکز تربیت مربی سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور
مرکز تحقیقات و اصلاح بذر
شرکت مدیریت تولید برق شهید منتظرقائم( نیروگاه شهید منتظرقائم - یا نیروگاه شهریار)

نظرآباد(تهران)

  • جمعیت :
    97722
  • کد تلفن :
    262

نَظَرآباد یکی از شهرهای استان تهران و مرکز شهرستان نظرآباد است.این شهرستان قدمتی حدود نه هزار سال دارد به طوری که منطقه باستان شناسی ازبکی در آن واقع شده و نمونه اولین خشت دست ساز بشر که در سازمان ملل نگهداری می‌شود توسط آقای خاتمی به نشانه گفتگوی تمدن ها از این منطقه و به سازمان ملل هدیه شده است, آقای مصطفی بازرگان اخوی مرحوم مهندس مهدی بازرگان از مفاخر و محققین این شهرستان محسوب می‌شوند و هم اکنون در سن 97 سالگی در این منطقه زندگی می‌کنند شهر مصطفی آباد یادگار دوران مباشری ایشان بر این شهر است.

جاذبه‌های این شهرستان
صنعت: کارخانه نساجی مقدم تولید کننده مرغوبترین فاستونی ایران و صادر کننده این محصول و همینطور منطقه صنعتی سپهر با حضور بیش از 400 شرکت تولیدی بخصوص در زمینه مواد غذایی. گردشگری: منطقه باستانشناسی ازبکی به لحاظ قدمت و پیشینه در شمال غربی این شهرستان واقع شده این منطقه در دوره سوم کاوش می‌باشد و آغاز فعالیت های کاوش در دوره اول توسط دکتر مجیدزاده انجام گرفته است. باغات میوه، هوای پاک و درختان چنار چند ده ساله جلوه‌ای سبز و زیبا به مرکز این شهرستان داده اند.

طالقان(تهران)

  • جمعیت :
    3416
  • کد تلفن :
    262

طالِقان شهری است در بخش طالقان شهرستان ساوجبلاغ استان تهران در ایران.
این شهر در منطقه‌ای ییلاقی در میان رشته کوه البرز و در 120 کیلومتری شمال غربی تهران قرار گرفته‌است.
شهر طالقان از به هم پیوستن چهار منطقه بنام‌های شهرک، گلینک، کولج و پرده سر تشکیل شده‌است که شهرک به عنوان هسته اصلی آن است و شهر طالقان، گاه شهرک هم نامیده می‌شود.

شهر طالقان به لحاظ قرار گرفتن در رشته کوه‌های البرز میانی دارای آب و هوای کوهستانی و ییلاقی است به همین دلیل دارای جمعیت فصلی بوده و در تابستان جمعیت آن به بیش از 12 هزار نفر می‌رسد. این در حالیست که جمعیت ثابت شهر طالقان حدود 5000 نفر است.

جاذبه‌های فرهنگی، تاریخی
منزل آیت الله طالقانی در گلیرد و یادمان درویش عبدالمجید طالقانی در مهران از آثار دیدنی و تاریخی و فرهنگی طالقان به شمار می‌آیند.
از دیگر آثار و بناهای تاریخی طالقان - مصون مانده از آسیب‌های طبیعی - می‌توان به برخی قلعه‌ها، امامزاده‌ها، مقابر، حمام‌ها و آسیاب‌های آبی اشاره کرد.
بقعه شیخ حسین الهی معروف به جد بزرگوار در روستای دیزان، جنب مسجد آیت الله شیخ مرتضی دیزانی
ارژنگ قلعه در میناوند، قلعه منصور و قلعه کیقباد در شمال هرنج، قلعه دختر در گته ده، قلعه پراچان و قلعه فالیس، امامزاده هارون در جوستان، شاه محمد حنیفه در کرکبود، امامزاده زکریا در میراش، امامزاده ابراهیو در در تکیه ناوه و نیز امام زاده‌های روستای‌های سید آباد، اورازان، کش، کشته رود، کلاه رود، اسفاران، خچره، بقعه میر در وشته، و مقبره پیران در دیزان، مهران، گته ده و اوانک، بقایای آسیاب‌های آبی در برخی از روستاها و نیز آثار نهر بزرگ انتقال آب از طالقان به قزوین در امتداد قله‌های رشته کوه‌های جنوبی طالقان، بسیار دیدنی است.
حمام قدیمی دیزان-قلاسی-آقای باغ-هفت قلای سی-قلا یاک-طاقی لایه(ساعت آفتابی اهالی روستا) در روستای دیزان.

اشتهارد(تهران)

  • جمعیت :
    17144
  • کد تلفن :
    262

اِشتِهارد یکی از شهرهای استان تهران در ایران است. این شهر در بخش اشتهارد شهرستان کرج قرار دارد.
اشتهارد شهری است خشک و کویری در 100 کیلومتری تهران و 63 کیلومتری کرج. این شهر علاوه بر شهر قدیمی اشتهارد دارای یک مجموعه بزرگ صنعتی با نام شهر صنعتی اشتهارد نیز می‌باشد.
مردم بومی اشتهارد به گویشی از زبان تاتی با لهجه خاص اشتهاردی که بازمانده زبان قدیم منطقه ماد یا زبان آذری می‌باشد سخن می‌گویند.

نام
به نظر برخی نام اشتهارد از دو بخش «اشته» و «ارد» تشکیل شده‌است. در زبان مردم اشتهارد، «اشت» (Eshta) به معنای ایستادن می‌باشد و در نام اشتهارد به معنی ایستگاه یا سکونتگاه است و «ارد» همان ارت (arta) در زبان پهلوی به معنای مقدس می‌باشد (همانطور که در نام اردبیل به معنای شهر مقدس آمده‌است) بنابراین ترکیب دو واژه «اشت» و «ارد» می‌شود سکونتگاه مقدس.
نظر دیگری بر این است که اشتهارد در اصل «اشته ده» یعنی ده شما که به مرور زمان و ابدال حروف، اشتهارد نامیده می‌شود.
همچنین گفته می‌شود که نام اشتهارد در اصل «اشترده» بوده که صورتی است از واژه «استرده» و «سترده» به معنی صاف و هموار و بی درخت.
مردم اشتهارد بیشتر نام شهرشان را «اشتارد» تلفظ می‌کنند که معنی آن برای عموم مردم نا شناخته می‌باشد.

موقعیت
اشتهارد از توابع شهرستان کرج و جزء استان تهران در /22 و 50 طول شرقی و /43 و 35 عرض شمالی قرار دارد. با شهر تهران 100 کیلومتر و با شهر کرج 63 کیلومتر فاصله دارد. این شهر در یک منطقه نسبتاً کویری با آب و هوای نیمه خشک واقع شده‌است. مساحت آن متجاوز از 800کیلومتر مربع و در مسیر جاده تهران به استان‌های غربی ایران واقع است. مطابق آخرین سرشماری، جمعیت آن 25000 نفر است. از طرف شمال به ارتفاعات «حلقه‌دره» و محدوده شهرستان نظرآباد و از طرف جنوب به ارتفاعات «قزل‌باش» و محدوده شهر ملارد و از طرف شرق به رودخانه شور و محدوده شهر کرج و از طرف غرب به محدوده شهر بوئین زهرا محدود می‌شود.

در سال 1331 در اشتهارد شهرداری تأسیس شده ولی تا پیروزی انقلاب اسلامی در آن پیشرفت چندانی بوجود نیامد. پس از انقلاب اسلامی شهر به سرعت روبه پیشرفت گذاشته و اخیراً با احداث بزرگترین شهرک صنعتی کشور در این منطقه که ظرفیت آن حدود دو هزار واحد صنعتی کوچک و بزرگ می‌باشد سرعت رشد شهر افزایش یافته و به منطقه‌ای مهاجر پذیر تبدیل گردیده که جمعیت زیادی از مناطق مختلف در آن سکونت یافته‌اند.

سوابق تاریخی
با توجه به اشیاء عتیقه‌ای که از زیر خاکهای «دیده بان» با خط کوفی و غیره به دست آمده، به نظر می‌رسد که قصبه اشتهارد حداقل در قرن‌های دوم و سوم وجود داشته‌است.

بعضی از مردم اشتهارد عقیده دارند که در گذشته این سرزمین تبعیدگاه بوده‌است.

آثار تاریخی
اشتهارد دارای چندین اثر تاریخی ارزشمند است که تعدادی از آنها در سازمان میراث فرهنگی به ثبت رسیده‌است که چند نمونه از آن به شرح ذیل می‌باشند:

«دیزبون» که در اصل «دیده‌بان» می‌باشد قلعه‌ای بسیار قدیمی و بلند بوده‌است. در اوایل سال 1344 هیاشی کاکی زاکی مدیر کل فنی ژاپونی در مرکز تعلیماتی حرفه‌ای کرج از شهر اشتهارد دیدن کرد. وقتی در محل دیده‌بان حاضر شد با توجه به آثاری که در آنجا از نظر علمی و خاک شناسی مشاهده و یافته قدمت محل فوق را به 1000 سال قبل تخمین زده‌است.

امامزاده‌ام کبری و ام صغری: در ضلع شمالی میدان امام خمینی اشتهارد بنای بارگاهی محکم و مجلل قراردارد که به امامزاده‌ام کبری و ام صغری معروف است. مردم محلی و مسئولین اداره اوقاف آنها را دو بانو از منسوبین امام موسی کاظم می‌دانند. بنای امامزاده تشکیل شده‌است از یک ایوان ورودی رو به شمال، یک تالار مستطیل شکل به عنوان نمازخانه و محل دعا و اطاقی مربع شکل که ضریح امامزادگان در آن قرار دارد. ساختمان بنا با آجر و کاشی تزئین شده و گنبد مدور آن کاملاً کاشیکاری است. از آنچه از کاشیهای گنبد باقی مانده‌است نشان می‌دهد که در کمرگاه گنبد دور تا دور، سه ردیف کتیبه شده‌است که در ردیف اول به خط کوفی نوشته شده «یا رسول‌الله» و در ردیف دوم در میان لوزی شکل به خط ثلث نوشته شده «الله محمد علی» و در ردیف سوم به خط کوفی به طرز بسیار جالب و ظریف نوشته شده «الله محمد». در خصوص زمان اولیه ساخت بارگاه تاریخ دقیقی در دست نیست ولی سنگ نوشته موجود حکایت از آن دارد که در سال 1089 هجری قمری شخصی به نام «میرزا حسابی» بانی تعمیرات اساسی ساختمان بوده‌است. بر دیوار جنوبی تالار سنگ قبری نصب شده که تاریخ چهادهم ذی‌الحجه 991 بر آن حک شده‌است. وجود این سنگ قبر در دیوار قدمت بنا را حداقل تا آن دوره به عقب می‌برد. دکتر بیات نیز در کتاب خود آن را مربوط به دوره صفوی می‌داند. بنای امامزادگان با شماره 753 در سازمان میراث فرهنگی به ثبت رسیده‌است. گلزار شهدای انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی در این مکان قرار دارد. در سالهای اخیر توسط اداره اوقاف و سازمان میراث فرهنگی تعمیرات اساسی در ساختمان امامزادگان صورت گرفته‌است و در زمینه زیباسازی محوطه آن نیز شهرداری اشتهارد با همکاری بنیاد شهید کرج اقداماتی انجام داده‌است و نیز آقای ایرج اشتهاردی نیکوکار مقیم اسپانیا بانی ساخت دیوار جنوبی آن به شکل سنتی هستند که در حال حاضر توسط شهرداری اشتهارد در دست ساخت می‌باشد.
حسینیه صیادیه: ضلع غربی بارگاه‌ام کبری و ام صغری متصل به بنای باشکوهی بنام حسینیه صیادیه‌است. ورودی حسینیه بر خلاف ورودی امامزاده‌ام کبری و ام صغری رو به جنوب است و دارای سر دری آجری و دری چوبی است. برای ورود به حسینیه باید از یک هشتی گذشت و به حیاط آن راه یافت. اطراف حیاط حسینیه غرفه‌هایی در دو طبقه برای استقرار مردم ساخته شده که بین فامیل‌های مختلف محل تقسیم شده و هر یک از ایشان در ایام عزاداری در آن مستقر می‌شوند. صحن حسینیه نیز محل تجمع هیأت‌های سینه‌زنی و عزاداری است. مصالح ساختمانی بکار رفته در قسمتهای قوسی حسینیه از آجر و گچ است. در زلزله سال 1341 شبستان اصلی آن آسیب دیده و بعد از آن طی دو مرحله بازسازی گردیده‌است. بنای حسینیه مربوط به اواخر دوره صفویه یا اوایل دوره قاجاریه می‌باشد.

امامزاده سلیمان: در فاصله شش کیلومتری شرق اشتهارد در زمینهای کوشک‌آباد (گوشآوا) بنای آرامگاهی مجلل برپاست که به امامزاده سلیمان معروف است. امامزاده سلیمان تشکیل شده از یک حیاط بزرگ که بنای آرامگاه در میان آن قرار دارد. در ضلع غربی حیاط آب قناتی جریان داشته که محل شستشو و وضو گرفتن زوار امامزاده بوده‌است که در حال حاضر به دلیل خشک شدن قنات وجود ندارد. ساختمان و بنای امامزاده مشتمل بر یک ایوان که رو به شمال باز می‌شود و قسمت ورودی به امامزاده‌است و تالاری مستطیل شکل و ستون‌دار که محل ادای نماز و دعاست و اطاقی مربع شکل کوچک که ضریح فلزی امامزاده در میان آن واقع شده و زیارتگاه اصلی است. سقف اطاق اخیر گنبدی و سقف تالار مستطیل شکل به صورت ضربی پوشیده شده‌است. تاریخ بنای اولیه آن مشخص نیست اما در سال 1341 خان نایب تعمیرات اساسی در ساختمان آن انجام داده و در سالهای اخیر نیز عده‌ای از نیکوکاران و اداره موقوفات و سازمان میراث فرهنگی اقداماتی در تعمیر ساختمان آن انجام داده‌اند و شهرداری اشتهارد نیز تعمیرات اساسی در زمینه محوطه بنای امامزاده و همچنین احداث سرویس بهداشتی و غیره انجام داده‌است. اخیراً پیکر پنج شهید گمنام در صحن امامزاده دفن شده‌است.

محلات شهر اشتهارد
شهر اشتهارد دارای هفت محله قدیمی به نامهای پایین محله (جیر محله)، محله صیادیه، محله قاضیان، چال محله (چله محله)، فارچی آباد (پارچی آوا)، خیابان بزرگ (پیله خیاوون)، خیابان کوچک (خوردک خیاوون) و همچنین از محلات کوچکتر می‌توان از ام اصغر، رضه، چول و پشت قلعه را نام برد.

بعد از انقلاب شهرک‌هایی بنام‌های شهرک وحدت، شهرک طالقانی و شهرک الغدیر در اشتهارد احداث شده‌است. هر کدام از این محلات دارای مسجد، حمام و گورستان اختصاصی می‌باشند و سه محله دارای یک تکیه برای عزاداری امام حسین می‌باشد که یکی از آنها ساختار قدیمی دارد و احتمالاً از دوره صفویه‌است.

مناطق و دهستانهای اطراف اشتهارد
در اطراف اشتهارد مناطق و دهستانهایی بنام‌های مرادتپه(دارای 2 تپه باستانی به نامهای پیله تپه و خوردیکه تپه)، صحت آباد، جعفرآباد، قزل حصار، رحمانیه، مهدی آباد، فرد آباد، مختارآباد، عبدالله آباد، کوشک آوا، مروت آوا، اوپشته، گنگ، جارو، نکوجار، قرقرک (محل دفن فریدون فروغی) و بوجعفر و... مجموعاً به تعداد 22 روستا وجود دارد.

زبان مردم اشتهارد
گویش مردم اشتهارد زبان محلی است که شبیه مجموعه زبانهای محلی معروف به تاتی است که از زبان‌های ایرانی است. مشابه این گویش در مناطق مختلفی از کشور از جمله آذربایجان، تالش، یزد، تاکستان، بویین زهرا و حتی بعضی از کشورهای دیگر وجود دارد.

قدمت کلمات و نشانه‌های زبان اشتهارد را می‌توان در مکاتب گویش اشتهاردی دارای دستور زبان بسیار مشخص و محکمی دانست. چرا که فقط با شنیدن می‌توان با نوع جنسیت دختر یا پسر و مرد یا زن آن پی برد. همچنین اشیاء و اجسام نیز مذکر و مونث در نظر گرفته می‌شود و صفت قبل از موصوف می‌آید. با بررسی و تأمل در کتاب تاریخ طبری و یا متون قدیمی دیگر مثل اوستا می‌توان کلمات بسیاری را یافت که آن کلمات در حال حاضر بدون کوچکترین تغییر در آواشناسی بطور معمول بین مردم اشتهارد محاوره می‌شود.

جلال آل احمد در مورد زبان مردم اشتهارد در کتاب تات نشینان بلوک زهرا مطالبی را بیان کرده‌است.

پیشینه و شخصیتهای علمی و مذهبی شهر اشتهارد
اشتهارد از قدیم به دارالمؤمنین معروف بوده‌است وجود شخصیتهای مذهبی همچون ملا ابوالحسن اعلمی صاحب رساله «ریاض الاحکام» و ملا علی احمد مجتهد در دهه‌های گذشته و همچنین حجت الاسلام و مسلمین سید عبدالله برهانی و حاج شیخ یحیی تقوی در دهه‌های اخیر در رشد باورهای دینی و مذهبی مردم مؤثر بوده‌است چنانچه در دوران جنگ ایران و عراق با داشتن جمعیتی حدود پنج هزار نفر بیش از 120 شهید و 12 آزاده و صدها جانباز نثار اسلام و انقلاب نموده که به نسبت جمعیت شهر در شمار شهرهای تراز اول کشور در این زمینه قرار گرفته‌است. علمایی چون میرزا حبیب‌الله اشتهاردی از اساتید حوزه نجف و سامرا و حاج غلامرضا سلطانی نماینده شهید مردم شهر کرج و اشتهارد در مجلس شورای اسلامی و اولین امام جمعه اشتهارد را داشته‌است. و از علمای معاصر مجتهد و امام جماعت حرم حضرت معصومه آیت‌الله مرحوم شیخ علی پناه اصلانی اشتهاردی، حجت الاسلام مرحوم محمد محمدی اشتهاردی محقق و نویسنده 200 جلد کتاب، حاج شیخ حسین گنجی خطیب که صدا و سیما بارها در مناسبتهای مختلف از سخنرانیهای ایشان استفاده کرده‌است، ولی الله خلج که از شاعران معاصر فارسبی وتاتی زبان است که اخیرا در همین شهر مجالس شعر وموسیقی برگذار کرده‌است را می‌توان اشاره کرد.

اشتهارد در لغت‌نامه دهخدا
دهخدا در لغت‌نامه خود در صفحه 264 در جلد اول می‌نویسد: اشتهارد قصبه بزرگی است از بخش کرج شهرستان تهران، 78000 گزی باختر کرج، سر راه کرج به بوئین زهرا، جلگه معتدل، سکنه 6267، شیعه فارس و زبان مخصوص که ریشه آن فارسی است. آب آن از 21 رشته قنات که یکی شیرین و بقیه لب شور است. محصول عمده غلات (گندم و جو) بنشن (خواربار از قبیل نخود، لوبیا، ماش و عدس) چغندرقند، پنبه و جالیز. شغل مردم آن زراعت و کسب صنایع دستی کرباس و پارچه نخ بافی. دارای دبستان شش کلاسه و پاسگاه ژاندارمری و محضر رسمی می‌باشد. بنای امام‌زاده و مسجد و تکیه آن قدیمی است. کارخانه تصفیه پنبه و آسیاب موتوری دارد

گرمدره(تهران)

  • جمعیت :
    12827
  • کد تلفن :
    261

گَرمدَرّه شهری است در استان تهران ایران. این شهر در بخش مرکزی از توابع شهرستان کرج قرار دارد. شهر گرمدره در کیلومتر 22 جاده مخصوص تهران کرج واقع شده‌است.
جمعیت این شهر در سال 1385، برابر با 12,827 نفر بوده‌است.
شهر گرمدره از سال 1383 بنا به تصویب هیأت وزیران به سطح شهر ارتقاء یافت. حریم شهر گرمدره که عمدتاً از شمال به ارتفاعات البرز و از جنوب به باغ‌ها و اراضی مستعد کشاورزی محدوداست و در سایر نقاط زمین‌های آن کاربری صنعتی دارند.
شهر گرمدره امکانات آبی خوبی ندارد و شهرداری آن با مشکل تأمین آب آشامیدنی ساکنان روبه‌رو هستند

مشکین دشت(تهران)

  • جمعیت :
    43858
  • کد تلفن :
    261

مِشکین‌دَشت شهری است در استان تهران ایران. مشکین‌دشت در بخش مرکزی شهرستان کرج قرار دارد.
روستای مشکین‌آباد در سال 1375 خورشیدی در تقسیمات کشوری به شهر ارتقا یافت و از آن پس مشکین‌دشت نامیده شد.
از محلات آن می‌توان به شهرک بعثت اشاره کرد.
با توسعه شهر مشکین‌دشت و گسترش مناطق مسکونی در سال‌های اخیر، تعدادی از واحدهای دامی در داخل محدوده شهری قرار گرفته‌اند.

 

 



تاريخ : شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ٩:۳۸ ‎ق.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()

1- قرآن دارای 114 سوره  است

  2- قرآن 6236 آیه دارد

 3- قرآن  114 عدد بسم الله الرحمن الرحیم دارد

 4- قرآن 115 بسم الله دارد 

 5- قرآن دارای 120 حزب است ؟

 6- قرآن دارای 30 جزء  است 

 7- قرآن با یک عدد بسم الله الرحمن الرحیم آغاز میشود. 

 8- نام قرآن هفتاد بار در قرآن آمده است.

9-  بزرگترین سوره قرآن بقره است.

10-  بهترین نوشیدنی در قرآن چیست ؟ شیر

11- کوچکترین سوره قرآن چیست ؟ کوثر 

12- مهم ترین آیه قرآن چیست ؟ ایة الکرسی 

13- بزرگترین آیه قرآن در کدام سوره است ؟ سوره بقره آیه 282 

14- عظیم ترین آیات قرآن کدام است ؟ بسم الله الرحمن الرحیم 

15- کوچکترین کلمه قرآن چیست و در کدام سوره است ؟ باء در  بسم الله 

16- بهترین خوردنی در قرآن چیست ؟ عسل 

17- ترس آور ترین ایه قرآن کدام است ؟ زلزله آیه 7 و 8 

18-  منفورترین امر حلال نزد خداوند در قرآن چیست ؟ طلاق 

19- کوچکترین آیه قرآن چیست ؟ مدها متان- در سوره رحمان 

20- بزرگترین عدد در قرآن چیست و در کدام سوره است ؟ صد هزار –

     سوره صافات آیه 147 

21- بزرگترین کلمه قرآن چیست و در کدام سوره است ؟ فاسقیناکموه در آیه 22

       سوره حجر 

22- بیشترین و کمترین حرفی که در قرآن آمده چیست ؟ بیشترین الف کمترین ظاء 

23- بهترین شب در قرآن چیست ؟ قدر 

24- بهترین ماه در قرآن چیست ؟  رمضان 

25- بزرگترین حیوان در قرآن چیست ؟ فیل 

26- کوچکترین حیوان در قرآن چیست ؟ پشه 

27- بزرگترین کلمه قرآن چند حرف دارد ؟  11 حرف – فاسقیناکموه 

28- کوچکترین کلمه قرآن چند حرف دارد ؟  یک حرف - باء 

29- بهترین سوره قرآن چه نام دارد ؟  یس 

30- بیشترین سوره های مکی در کدام جزء است ؟ جزء 30 

.........................................................................................................................

 31- کدام سوره به مادر قرآن معروف است ؟ سوره حمد 

32-  چند سوره با الحمدالله شروع میشود ؟ 5 سوره  - حمد . انعام . کهف . سبا . فاطر 

33-  نام چه تعداد از سوره های قرآن یک حرفی است ؟  ق- ص - ن . 

34-  سوره ای که همنام با یکی از فروع دین است چیست ؟  سوره حج

35-  چند سوره با انا شروع میشود ؟ فتح – نوح – قدر – کوثر . 

36- کدام سوره به سوره امام حسین (ع) معروف است ؟  سوره فجر 

37-  کدام سوره همنام یکی از شهرهای ایران است ؟ سوره نور 

38-  سوره هایی که به مسبحات معروف هستند کدام است ؟ اسراء – حدید - حشر- صف – جمعه –تغابن – اعلی 

39-  چه تعداد سوره های قرآن مدنی و چه تعداد مکی است ؟ (86 مکی ) - (28 مدنی ) 

40- کدام سوره همنام با قبیله پیامبر(ص) است ؟ سوره قریش 

41- کدام سوره به قلب قرآن معروف است ؟ یس 

42- کدام سوره به نسب نامه خداوند مشهور است ؟توحید 

43- سوره هایی که به عزائم مشهور هستند کدام است ؟ سجده – فصلت – نجم –

     علق . 

44- کدام سوره همنام یکی از دانشمندان است ؟  لقمان 

45- سوره هایی که حضرت محمد (ص) گفت مرا پیر کردند چیست ؟  

      هود – واقعه – مرسلات – نبا . 

46- کدام سوره همنام یکی از جنگهای پیامبر (ص) است ؟ سوره احزاب 

47- کدام سوره قرآن همنام یکی از فلزات است ؟ سوره حدید 

48- در کدام سوره ماجرای هلاکت بار فرعون و یارانش بیان شده ؟ یونس 

49- کدام سوره های قرآن سجده واجب دارد ؟ سجده – فصلت – نجم – علق . 

50- کدامیک از سوره های قرآن همنام یکی از اصول دین است ؟ توحید 

51- کدام سوره به زبان بندگان نازل شده است ؟ سوره حمد 

52- کدام سوره است که در اول آن به دو میوه سوگند خورده شده است ؟ سوره تین   

53- کدام سوره کل قرآن کریم در آن خلاصه شده است ؟ سوره حمد 

54- کدام سوره بسم الله الرحمن الرحیم ندارد ؟ سوره توبه   

55- کدام سوره به عروس قرآن معروف است ؟ الرحمان 

56- سوره هایی که به حامدات معروفند چه نام دارند ؟

     انعام – حمد – کهف – سبا – فاطر . 

57- کدام سوره معادل یک سوم قرآن است ؟ سوره توحید   

58- چه سوره هایی با صیغه قسم شروع میشود ؟ عصر-عادیات-تین-ضحی-شمس-بلد-فجر-طارق-بروج-نازعات-مرسلات-قیامت-نجم – طور-ذاریات – صافات –ن – ص- ق – لیل . 

59- کدام سوره بزرگ قرآن به طور کامل یکجا نازل شده است ؟ مرسلات 

60- کدام سوره به ناقه صالح معروف است ؟شمس 

61-   کدام سوره ها به حوامیم معروف هستند ؟ زخرف-حم –المومن- سجده –حمعسق –احقاف جاثیه –دخان 

62-   کدام سوره همنام با یکی از ایام هفته است ؟ جمعه 

63-   چه تعداد از سوره های کوچک یکجا نازل شده است ؟ کوثر – نصر – لهب – توحید . 

64-   چند سوره قرآن با قل شروع میشود ؟توحید – کافرون – ناس – فلق – جن . 

65-   کدام سوره قرآن دو بسم الله الرحمن الرحیم دارد ؟ سوره نمل 

66-   کدام سوره قرآن ده نام دارد ؟  سوره حمد 

67-   چه تعداد از سوره ها با حروف مقطعه شروع میشود ؟ 29 سوره 

68-   کدام سوره دو مرتبه بر پیامبر(ص) نازل شده ؟ حمد 

69-   کدام سوره به نام موجود زنده ای است که به چشم دیده نمیشود ؟ سوره جن 

70-   کدام سوره هم در آیه اولش هم در ایه آخرش الله آمده است ؟سوره زمر 

71-   کدام سوره نام یکی از میوه هاست ؟ سوره تین 

72-   کدام سوره با دعا ختم میشود ؟ سوره بقره 

43-   کدام سوره همنام یکی از کشورهاست ؟ سوره روم 

74-   کدام سوره به ریحانة القرآن معروف است ؟ سوره یس 

75-   کدام سوره همنام یکی از اعیاد اسلامی است ؟ سوره جمعه 

76-   در سوره تکویر کلمه اذا چند بار تکرار شده است ؟12 بار 

77-   کدام سوره قرآن اولش ستایش و وسطش اخلاص آخرش نیایش است ؟ سوره حمد 

78-   چند سوره با الر شروع میشود ؟ یونس – هود – یوسف – ابراهیم – حجر . 

79-   کدام سوره است که آن را حبیب نجار نامیده میشود؟ سوره یس 

80-   سوره هایی که به نام قیامت هستند کدامند ؟ رعد – قیامه – واقعه – قارعه – نبا – زلزال – جاثیه – تغابن – حشر . 

81-   سوره هایی که به معوذتین معروفند چیست ؟ فلق و ناس 

82-   در کدام سوره دو سجده مستحبی وجود دارد ؟ سوره حج 

83-   نام دو سوره که اگر برعکس بخوانیم به همان صورت خوانده میشود چیست ؟ سوره لیل و تبت 

84-   کدام سوره به المصابیح معروف است ؟ فصلت   

85-   سوره ای که به ملائکه منسوب است چیست؟ فاطر 

86-   کدام سوره است که خداوند از تمام نعمتهای بهشتی نام برده اما به احترام

       حضرت زهرا (س) از حورالعین نام نبرده شده ؟ سوره انسان 

87-   کدام سوره به سبع المثانی معروف است ؟ سوره حمد 

88-   به کدام سوره العقود هم گفته میشود ؟ سوره مائده 

89-   به کدام سوره موسی و فرعون هم گفته میشود ؟ سوره قصص 

90-   کدام سوره به فسطاط القرآن معروف است ؟ سوره بقره 

91-   نام کدام سوره المضاجع هم میباشد ؟ سوره سجده 

92-   سوره های مدنی طی چند سال نازل شدند ؟ 10 سال 

93-   در کدام سوره داستان فضیل و عیاض بیان شده است ؟  سوره حدید آیه 17 

94-   سوره هایی که به طواسین معروفند چیست ؟ شعرا – نمل - قصص 

95-    سوره هایی که به زهروان معروفند کدامند ؟سوره های بقره و آل عمران 

96-   سوره های مکی طی چند سال نازل شدند ؟ 13 سال 

97-   سوره هایی که به عتاق معروفند کدامند ؟ اسراء – کهف – مریم – طه – انبیاء . 

98-   سوره ای که درباره روزگار است چه نام دارد ؟ سوره دهر 

99-   کدام سوره به اولین پیشوای شیعیان امام علی (ع) منسوب است ؟ عادیات 

100-   سوره هایی را که به نام زمانهایی از شب و روز هستند کدامند ؟ فلق= صبح –

        لیل= شب- فجر = سپیده دم . 

101-   کدام سوره به بنی اسراعیل منسوب است ؟ اسراء 

102-   نام کدام سوره به النساء القصری یعنی نساء کوتاه منسوب است ؟ سوره طلاق 

103-   کدام سوره در شان اهل بیت نازل شده است ؟ سوره دهر 

104-   کدام سوره سورة اخلاق و ادب است ؟ حجرات 

105-   الدین نام کدام یک دیگر از سوره ها است ؟ ماعون 

106-   در کدام سوره به قوانین ازدواج اشاره شده است ؟ سوره نساء 

107-   کدام سوره اگر برعکس کنیم نام یک پرنده میشود ؟ سوره روم 

108-   چند سوره با تسبیح آغاز میشود ؟ اسراء – اعلی – جمعه – تغابن – صف – حدید – حشر . 

109-   داستان گوساله پرستی در کدام سوره بیان شده است ؟سوره طه 

110-   قانون ارث در کدام سوره بیان شده است ؟  سوره نساء 

111-   در کدام سوره بیست و هفت صفت از صفات خدا ذکر شده است ؟سوره حدید 

112-   در کدام سوره سرگذشت آدم (ع) وحوا(س) در بهشت و هبوط آنان بین شده است ؟ سوره طه 

113-   الانسان و الابرار نام کدام سوره ها است ؟ سوره دهر 

114-    الغافر به کدام سوره گفته میشود ؟ مومن 

115-   به کدام سوره تبارک گفته میشود ؟ سوره ملک 

116-   در کدام سوره راجع به جنگ بدر بیان شده است ؟ سوره انفال 

117-   القتال به کدام سوره اطلاق میشود ؟ سوره محمد 

118-   در کدام سوره به داستان قارون  اشاره شده است ؟ سوره قصص 

119-   نامهای دیگر سوره توبه چیست ؟ العذاب – الفاضحه – البحوت – الحافره – البراعه و ..... . 

120-   الشریعه نام دیگر کدام سوره است ؟ سوره جاثیه 

121-   در کدام سوره خداوند به سجده کردن فرشتگان به آدم (ع) اشاره کرده است ؟ سوره ص 

122-   اقترب الساعة نام دیگر کدام سوره است ؟ سوره قمر 

123-   الباسقات نام دیگر کدام سوره است ؟ سوره ق 

124-   چند سوره با کلمه اقترب شروع میشود ؟ سوره قمر و انبیاء 

............................................................................................................................

 1-       آیة الکرسی در کدام سوره قرار دارد ؟ بقره 

2-       در آیة الکرسی چند بار الله تکرار شده است ؟چهار مرتبه 

3-       آیه انا لله و انا الیه راجعون در کدام سوره است ؟ سوره بقره آیه 156 

4-       در کدام آیه مدت روز قیامت بیان شده است ؟ سوره معراج آیه 4 

5-       قرآن دارای چند آیه سجده دار است ؟پانزده آیه سجده دار 

6-       در کدام یک از آیات نام پنج تن از پیامبران اولوالعزم بیان شده است ؟سوره احزاب آیه 7 

7-       در کدام آیه هشت صفت از صفات خداوند بیان شده است ؟ سوره حشر آیه 23 

8-  آیه ای که در سر بریده امام حسین (ع) در شام تلاوت فرمودند چیست ؟

     سوره کهف آیه 9 

9-  آیه مشهور نور در کدام سوره قرار دارد ؟ سوره نور آیه 35 

10-   آیه حجاب در کدام سوره است ؟ سوره نور آیه 31 

11-   آیه شهادت در کدام سوره است ؟ سوره آل عمران آیه 18 

12-   آیه جاء الحق و زهق الباطل در کدام سوره است ؟ 229 

13-   آیه قصاص در کدام سوره است ؟ سوره بقره آیه 178 

14-   آیه ای که به ولایت مشهور است در کدام سوره است ؟ سوره مائده آیه 55 

15-   کدام آیه معروف به قنوت است ؟سوره بقره آیه 201 

16-   آیه نصر من الله و فتح قریب  در کدام سوره است ؟سوره صف آیه 13 

17-   کدام آیه به شق القمر معروف است ؟ سوره قمر آیه یک 

18-   آیه ای که پنج وقت نمازهای یومیه آمده در کدام سوره است ؟ سوره اسراء آیه 78 

19-   در کدام آیه مراحل وضو ذکر شده است ؟ سوره مائده آیه 6 

20-   آیه صلوات بر پیغمبر (ص) در کدام سوره است ؟ سوره احزاب آیه 56 

21-   آیه مباهله در کدام سوره است ؟ سوره آل عمران آیه 61 

22-   آیه استرجاع کدام است ؟ آ یه انا لله و انا الیه راجعون 

23-   آیه استعاذه در کدام سوره است ؟سوره نحل آیه 98 

24-   نزول کدام آیه باعث تغییر قبله شد ؟ سوره بقره آیه 144 

25-   در کدام آیه راجع به توبه نصوح توضیح داده شده است ؟سوره تحریم آیه 8 

26-   در کدام آیه نام پنج خوردنی آورده شده است ؟سوره بقره آیه 61 – تره – پیاز – خیار – عدس – سیر . 

27-    دستور تخریب مسجد ضرار در کدام آیه سوره توبه آمده است ؟ سوره توبه آیه 107 

28-   آیه ملک در کدام سوره است ؟ سوره آل عمران آیات 26 و 27 

29-   آیه نور علی نور در کدام سوره است ؟ سوره نور آیه 35 

30-   آیه الدین  کدام است ؟ سوره بقره آیات 255 و 256 و 257 

31-   نزول کدام آیه باعث تغییر ذکر سجود شد ؟سوره اعلی – سبح اسم ربک الاعلی 

32-   کدام آیه به وام دادن معروف است ؟سوره بقره آیه 282 

33-   آیه سلام و تحیت در کدام سوره آمده است ؟ سوره نساء آیه 86 

......................................................................................................................................

 1-       داستان معراج پیامبر(ص) در کدام سوره بیان شده است ؟ سوره اسراء 

2-       نام کدام پیامبر در قرآن بیشتر از دیگر پیامبران ذکر شده است ؟ حضرت موسی – 136 مرتبه 

3-       کدام پیامبر به پیامبر بتشکن معروف بود بعد به آتش انداخته شد ولی سالم بیرون آمد ؟ حضرت ابراهیم 

4-       ماجرای ولادت حضرت عیسی (ع) در کدام سوره ها بیان شده است ؟سوره مریم   

5-       صفت کدام پیامبر ذبیح الله است ؟ حضرت اسمائیل 

6-       کدام پیامبر مردگان را زنده و نابینایان را شفا میداد ؟ حضرت عیسی 

7-       کدام پیامبر مدتی در شکم ماهی زندگی میکرد ؟ حضرت یونس 

8-       چه تعداد از سوره ها به نام پیامبران است ؟ سوره های محمد – ابراهیم – نوح – هود – یوسف – یونس. 

9-       پیامبری که قومش به لجاجت و بهانه گیری شهرت داشتند چه بود ؟ حضرت موسی 

10-   کدام پیامبر به سفر آسمانی رفتند ؟حضرت محمد (ص) 

11-   فرزندان کدام پیامبر به بنی اسراعیل معروفند ؟ فرزندان حضرت یعقوب 

12-   کدام پیامبر نجار بود و کشتی ساخت ؟ حضرت نوح 

13-   داستان حضرت سلیمان و بلقیس در کدام سوره بیان شده است ؟ سوره سبا 

14-   کدام یک از پیامبران هنوز زنده است ؟حضرت عیسی 

15-   کدام یک از پیامبران لقب دوست خدا را داشت ؟ حضرت ابراهیم 

16-   کدام پیامبر به خاطر عفت و حجاب به شهادت رسید ؟ حضرت یحیی 

17-   چه تعداد از پیامبران نامشان در قرآن آمده است ؟ آدم – ادریس – نوح – هود – صالح – لوط – ابراهیم – موسی – اسمائیل -  یعقوب - اسحاق – یوسف – ایوب – یونس – شعیب – هارون – داوود – سلیمان – الیاس – الیسع – ذوالکفل – عزیر –زکریا – یحیی – عیسی – محمد(ص) – علی نبینا و آله و علیهم السلام اجمعین 

18-   کدام پیامبر بدون پدر و مادر بدنیا آمد ؟حضرت آدم   

19-   در قرآن از چند پیامبر به عنوان اسوه حسنه نام برده شده است ؟حضرت ابراهیم – حضرت محمد (ص) 

20-   چه تعداد از پیامبران اولوالعزم نامشان در قرآن ذکر شده است ؟ پنج تن 

21-   کدام پیامبر اولین شخصی بود که به آسمان صعود کرد ؟ حضرت عیسی 

22-   نام رسول گرامی اسلام (ص) چند بار در قرآن آمده است ؟پنج بار – 4 بار با نام محمد – یک بار با نام احمد 

23-   کدام پیامبر در سن پیری صاحب فرزند شد ؟حضرت زکریا   

24-   کدام پیامبر عمویش کافر بود ؟ حضرت ابراهیم 

25-   کدام پیامبر آمدن یکی دیگر از پیامبران را بشارت داد ؟ حضرت عیسی 

26-   نام کدام پیامبر در قرآن کمتر ذکر شده است ؟ حضرت یونس 2 بار 

27-   کدام پیامبر مدتی شغلش چوپانی بود ؟ حضرت موسی 

28-   قرآن کریم از داستان کدام پیامبر به عنوان احسن القصص یاد کرده است ؟  حضرت یوسف 

29-   نام چند تا از جنگهای پیامبر اکرم (ص) در قرآن ذکر شده است ؟ احد . بدر . بنی النحلة . تبوک . حمراء الاسد . الخندق .فتح مکه . احزاب . بنی القریظه . بنی النظیر . الحدیبیه . بیعة الرضوان . حنین . ذات السلاسل . 

30-   کدام پیامبر بدون پدر بدنیا آمد ؟ حضرت عیسی 

31-   دو پیامبر در قرآن که تا آخر عمر ازدواج نکرده اند کدامند؟حضرت یحیی – حضرت عیسی 

32-   کدام پیامبر با حیوانات سخن میگفت و سخن آنها را میشنید ؟ حضرت سلیمان 

33-   کدام پیامبر را در کودکی برادرانش او را در چاه انداختند ؟ حضرت یوسف 

34-   کدام پیامبر بود که پسرش از فرمان او سرپیچی کرد و غرق شد ؟  حضرت نوح 

35-   کدام پیامبر برای عمویش استغفار کرد ؟حضرت ابراهیم 

36-   کدام پیامبر یکی از مردمان سرزمین خود را کشت ؟ حضرت موسی 

37-   کدام پیامبر به هم سخن با خدا ملقب بود ؟حضرت موسی 

38-   سوره هایی که به پیامبر اکرم (ص) منسوبند چیست ؟ سوره های طه – یس – مزمل – مدثر . 

39-   کدام پیامبر به شیخ الانبیا معروف است ؟ حضرت نوح 

40-   کدام پیامبر زره میبافت ؟ حضرت داوود 

41-   در زمان کدام پیامبر طبابت و علوم پزشکی رواج داشت ؟ حضرت عیسی 

42-   کدام پیامبر به ذوالنون معروف است ؟ حضرت یونس 

43-   حضرت هود بر کدام قوم مبعوث شده است ؟ قوم عاد 

44-   کدام پیامبر با هم نسبت برادری داشتند ؟ اسحاق . اسمائیل – موسی . هارون . 

45-   لقب کدام پیامبر حبیب الله است ؟حضرت محمد (ص) 

46-   کدام پیامبر به روح الله معروف است ؟ حضرت عیسی 

47-   پیامبرانی که با هم نسبت پدری داشتند را نام ببرید ؟ زکریا . یحیی – داوود . سلیمان – ابراهیم . اسحاق – یعقوب . یوسف – ابراهیم . اسمائیل - 

48-   کدام پیامبر به صفوة الله مشهور است ؟حضرت آدم 

49-   داستان خواب صد ساله حضرت عزیر در کدام سوره قرآن بیان شده است ؟ سوره بقره آیه 259 

50-   در زمان کدام پیامبر سحر و جادو رایج بود ؟ حضرت موسی 

51-   کدام پیامبر از گل پرنده ساخت ؟ حضرت عیسی 

52-   نام پیامبران اولوالعزم هر کدام چند بار در قرآن آمده است ؟ حضرت نوح 3 بار – حضرت ابراهیم 68 بار- حضرت موسی 136 بار –حضرت عیسی 33 بار –حضرت محمد (ص) 5 بار 

53-   داستان برخورد حضرت موسی با دختر حضرت شعیب در کدام سوره بیان شده است ؟ سوره قصص آیه 25 

54-   کدام پیامبر در خواب دید که یازده ستاره و خورشید و ماه او را سجده میکنند ؟ حضرت یوسف 

55-   کدام پیامبر نخستین شخصی بود که بسم الله الرحمن الرحیم را نوشت ؟ حضرت سلیمان 

56-   کدام پیامبر دوازده پسر داشت ؟ حضرت یعقوب 

57-   چند پیامبر را نام ببرید که همعصر بودند ؟ ابراهیم . لوط - یوسف . یعقوب - موسی . خضر . 

58-   کدام پیامبر تبردار بود ؟ حضرت ابراهیم 

59-   کدام پیامبر اولوالعزم داماد حضرت شعیب بود ؟حضرت موسی 

60-   کدام پیامبران که نامشان در قرآن آمده و با هم پسرخاله بودند ؟ حضرت عیسی و حضرت یحیی 

61-   پیامبر اکرم (ص) هنگام هجرت از مکه به مدینه در کدام غار پنهان شدند ؟ غار سبع 

62-   لقب حضرت یونس در قرآن چیست ؟ ذوالنون 

63-   پیامبر قوم سبا که بود ؟ حضرت داوود 

64-   کدام پیامبر بر قوم ثمود مبعوث شد ؟ حضرت صالح 

65-   کدام پیامبر نمونه صبر و شکیبایی است ؟ حضرت ایوب 

66-   داستان کدام پیامبر بیشتر از داستان دیگر پیامبران در قرآن بیان شده است ؟ حضرت موسی و فرعون 

67-   داستان شکستن بتها توسط حضرت ابراهیم در کدام سوره بیان شده است ؟ سوره انبیا آیه 57 

68-   کتاب حضرت عیسی چه نام دارد ؟ انجیل 

69-   تورات کتاب کدام پیامبر است ؟  حضرت موسی 

70-   کتاب حضرت ابراهیم چه بود ؟  صحف 

71-   معجزات حضرت عیسی چه بود ؟ ساختن پرنده با گل . زنده کردن مرده ها . سخن گفتن در گهواره . شفا دادن بیماریهای لاعلاج . 

72-   زبور کتاب کدام پیامبر است ؟ حضرت داوود 

73-   پیامبرانی که بیش از یک زن داشتند را نام ببرید ؟ ابراهیم- محمد-نوح 

74-   کدام پیامبر اولوالعزم بود که زن نداشت ؟ حضرت عیسی 

75-   عمر کدام پیامبر بیشتر از همه پیامبران است ؟ حضرت عیسی 

76-   کدام پیامبر به خلیل الله معروف است ؟ حضرت ابراهیم 

77-   معجزه حضرت موسی چه بود ؟ ید بیضاء – اژدها شدن عصای موسی – شکافتن دریا توسط عصا - 

78-   نخستین پیامبر اولوالعزم چه نام داشت ؟حضرت نوح 

79-   اولین پیامبری که بر بنی اسرائیل مبعوث شد چه نام داشت ؟ حضرت موسی 

80-   معجزه حضرت محمد (ص) چه نام داشت ؟ قرآن 

81-   خداوند متعال به کدام پیامبر علم نجوم و حساب و هیات آموخت ؟ حضرت ادریس 

82-   کدام پیامبر جد اول رسول اکرم (ص) بود ؟ حضرت ابراهیم 

83-   کدام پیامبر نخستین کسی بود که خط نوشت و لباس دوخت ؟ حضرت ادریس 

84-   بشارت آمدن پیامبر (ص) توسط حضرت عیسی در کدام سوره بیان شده است ؟  سوره صف 

85-   سرگذشت حضرت نوح در کدام سوره بیان شده است ؟ سوره نوح 

86-   نام اصلی کدام پیامبر عبدالغفار است ؟ حضرت نوح 

87-   اول المومنین صفت کدام پیامبر است ؟ حضرت محمد (ص) 

88-   حضرت موسی در کدام کوه مناجات میکرد ؟ کوه طور سینا 

89-   نام کتاب حضرت عیسی انجیل چند بار در قرآن نام برده شده است ؟ 12 مرتبه 

90-   کدام پیامبر کفالت حضرت مریم را به عهده داشت ؟ حضرت زکریا 

91-   دو تن از پیامبرانی که به ساختن کعبه همت گماردند چه نام دارند ؟ حضرت ابراهیم و حضرت اسمائیل . 

...................................................................................................................................

 1-       اولین آیه ای که نازل شد کدام بود ؟ آیه اول سوره علق

 2-       اولین آیه ای که در حرمت شراب نازل شد در کدام سوره بود ؟ سوره بقره آیه 129 

3-       اولین آیه ای که حضرت مهدی (عج) هنگام ظهورش تلاوت میفرمایند چیست ؟ سوره هود آیه 86 

4-       اولین سوره ای که نازل شد کدام است ؟ سوره علق 

5-       اولین آیه سجده دار در کدام سوره آمده است ؟ سوره اعراف آیه آخر 

6-       اولین سوره قرآن چه نام دارد ؟ سوره حمد 

7-       اولین کلمه ای که نازل شده چیست و در کدام سوره است ؟اقرا – سوره علق 

8-       اولین سوره ای که نازل شد مکی است یا مدنی است ؟ مکی 

9-       اولین سوره ای که سجده مستحبی دارد چه نام دارد ؟سوره اعراف 

10-   اولین سوره قرآن که سجده واجب دارد چه نام دارد ؟ سوره سجده 

11-   اولین سوره ای که ترجمه شد چه نام دارد ؟ سوره حمد 

12-   اولین سوره ای که با نام یکی از پیامبران الهی است چه نام دارد ؟ حضرت یونس 

13-   اولین سوره ای که پیامبر (ص) آن را در مکه اعلان نمود چه بود ؟ سوره سجده 

14-   اولین فرشته ای که نامش در قرآن آمده است چیست ؟ جبرئیل – سوره بقره آیه 97 

15-   اولین سوره ای که به نام یکی از پیامبران اولوالعزم آمده چه نام دارد ؟ سوره ابراهیم 

16-   اولین سوره قرآن کریم چند نام دارد ؟ سوره حمد ده نام دارد 

17-   اولین سوره ای که در مدینه نازل شده است چه نام دارد ؟ سوره مطففین 

...........................................................................................................................................

 1-       آخرین آیه ای که بر پیامبر(ص) نازل شد کدام است ؟سوره مائده آیه 3 درباره خلافت وجانشینی حضرت علی (ع) 

2-       آخرین سوره در قرآن چه نام دارد ؟ سوره ناس 

3-       آخرین آیه ای که سجده واجب دارد در چه سوره ای است ؟  سوره علق 

4-       آخرین آیات قرآن در کجا بر پیامبر(ص) نازل شد ؟ در منطقه ای به نام غدیر خم 

5-       آخرین سوره ای که نازل شد چه نام دارد ؟سوره نصر 

6-       آخرین سوره چند کلمه . حرف . آیه دارد ؟ 79حرف – 200 کلمه – 6 آیه . 

7-       آخرین سوره ای که در مدینه برپیامبر(ص) نازل شد چه نام دارد ؟سوره نصر 

8-       آخرین سوره ای که سجده مستحبی دارد چه نام دارد ؟ سوره انشقاق آیه 21 

9-       آخرین سوره ای که یکجا نازل شده است چه نام دارد ؟ سوره روم 

10-   آخرین سوره قرآن مکی است یا مدنی است ؟ مکی 

........................................................................................................................................

 1-       لفظ جلاله الله چند بار در قرآن آمده است ؟ 2707 مرتبه 

2-       کدام سوره در شأن حضرت فاطمه زهرا (س) نازل شده است ؟سوره کوثر 

3-       کدام زن بود که قصد فریب دادن یکی از پیامبران را داشت ؟ زلیخا 

4-       کدام سوره به معنای زنها است ؟ سوره نساء 

5-       دختر کدام پیامبر به عفت و حیا مشهور است ؟ دختر حضرت شعیب 

6-       دو زن نمونه در قرآن کدام است ؟ آسیه زن فرعون – ممریم مادر عیسی 

7-       کدام زن هیزم کش آتش جهنم است؟ زن ابولهب 

8-       دختر کدام پیامبر همسر یکی از پیامبران است ؟ دختر حضرت شعیب 

9-       نام کدام زن همراه با نام فرزندش در قرآن آمده است ؟ حضرت مریم وحضرت عیسی 

10-   سوره ای که به معنای زن امتحان شده است را نام ببرید ؟ سوره ممتحنه 

11-   زنی که حاکم قومی بود و در زمان حضرت سلیمان میزیست که بود؟ بلقیس 

12-   کدام زن بدون شوهر فرزند بدنیا آورد ؟حضرت مریم 

13-   فرزند کدام زن در کودکی ودر گهواره سخن گفت ؟ حضرت مریم 

14-   دو زن که به زشتی از آنها در قرآن نام برده شده را نام ببرید ؟ زن لوط و زن نوح 

15-   کدام زن بود که فرزند خود را در آب توی صندوق به دستور خداوند رها کرد ؟ مادر حضرت موسی 

16-    نام کدام زن در قرآن 34مرتبه ذکر شده است ؟ حضرت مریم 

17-   کدام سوره قرآن سفارش شده زنها آن را بیشتر بخوانند ؟ سوره نور 

18-   کدام سوره قرآن به نام یک زن میباشد ؟ سوره مریم 

19-   کدام سوره درباره یک زن نمونه است و آن زن کیست ؟ سوره کوثر درباره حضرت زهرا (س) 

20-   کدام زن بدون پدر و مادر بدنیا آمد ؟ حضرت حوا 

21-   تنها زنی که نامش در قرآن آمده است چه نام دارد ؟ حضرت مریم 

22-   برای کدام دختر هنگامی که در محراب عبادت بود از جانب خداوند غذا آورده شد ؟ حضرت مریم 

23-   به مادر کدام پیامبر وحی شد ؟ مادر حضرت موسی 

24-   کدام زن در سن پیری صاحب فرزند شد ؟ ساره همسر حضرت ابراهیم 

25-   به کدام زن لقب طیبه داده شده است ؟ حضرت مریم 

......................................................................................................................................

 1-       لقمان حکیم چند بار نامش در قرآن آمده است ؟  دو بار آمد ه 

2-       بت هایی که نامشان در قرآن آمده نام ببرید ؟ البعل – سواع – العجل –العزی – لات – منات – ود – یعوق – انصاب – یغوث . 

3-       ستمگرانی که نامشان در قرآن آمده را نام ببرید ؟ جالوت .هامان .سامری .نمرود . فرعون . قارون . ابولهب  . 

4-       چه تعداد از سوره های قرآن به نام حیوانات است ؟5 سوره بقره . نحل . نمل . عنکبوت . فیل . 

5-       قبایلی که نامشان در قرآن آمده را نام ببرید؟ ثمود . یاجوج وماجوج . عاد . قریش .مدین . اصحاب الایکه . اصحاب الرس 

6-       نام جبرئیل چند بار در قرآن آمده است ؟  سه بار 

7-       فرعون در کجا به هلاکت رسید ؟ در دریا غرق شدند 

8-       کدام حیوان نمرود را به هلاکت رساند ؟پشه   

9-       نام ابلیس چند بار در قرآن آمده است ؟ 11 بار   

10-   پرندگانی که لشکریان ابرهه را به هلاکت رساندند چه نام داشتند ؟ ابابیل 

11-   فرشتگانی که نامشان در قرآن آمده را نام ببرید ؟ جبرئیل . ماروت و هاروت .میکال . مالک 

12-   کدام قسمت از زمین بود که فقط یکبار نور خورشید بر آن تابید ؟کف دریا بود که شکافته شد و فرعون غرق شد   

13-   پرنده ای که در دربار حضرت سلیمان خدمت میکرد چه بود ؟هدهد 

14-   قارون که گنج معروفی داشت شوهر خواهر کدام پیامبر بود ؟حضرت موسی 

15-   اصحاب کهف چند سال در غار خواب بودند ؟ 309 سال 

16-   لشکریان ابرهه سوار بر کدام حیوان شدند و به جنگ خانه خدا آمدند ؟فیل 

17-   کافرانی که نامشان در قرآن آمده را نام ببرید ؟قارون . جالوت . آذر . 

18-   کدام حیوان همراه اصحاب کهف به غار رفت ؟ سگ 

19-   کدام قوم بیشترین نافرمانی نسبت به پیامبرانشان کردند ؟ قوم یهود 

20-   نام چه تعداد از چشمه های بهشتی در قرآن ذکر شده است ؟کافوریه . زنجبلیه . سلسبیل . کوثر . تسنیم . 

21-   رود هایی که در قرآن از آنها ذکر شده را نام ببرید ؟ رود نیل . فرات . 

22-   به کدام حیوان وحی شد ؟ زنبور سوره نحل آیه 68 

23-   نام هشت قوم در دو سطر قرآن بیان شده این دو سطر در کدام سوره است ؟سوره ق آیات 12 الی 14

 24-   ماجرای اولین قتل در روی زمین در کدام سوره بیان شده است ؟ سوره مائده آیه 30

25-   فرزند کافر حضرت نوح چه نام داشت ؟ کنعان

26-   لقب کدام پیامبر اسرائیل است ؟حضرت یعقوب  

 

......................................................................................................................................

 1-       قرآن کریم طی مدت چند سال بر پیامبر (ص) نازل شده است ؟ 23 سال

 2-       نخستین کسی که قرآن را اعراب گذاری کرد که بود ؟ اوالاسود دوئلی

 3-       چاپ قرآن برای نخستین بار در ایران در چه سالی انجام شد ؟1246 هجری قمری در دوره قاجاریه

 4-       قبل از خواندن قرآن از شر چه کسی باید به خدا پناه برد ؟ شیطان

 5-       زینت قرآن چیست ؟ صورت زیباست

 6-       اولین گرد آورنده قرآن چه کسی است ؟حضرت علی (ع)

 7-       کدام کتاب به اخ القرآن معروف است ؟نهج البلاغه

 8-       افضل ترین چیزها بعد از خداوند چیست ؟ قرآن

 9-       کدام یک از معصومین (ع) بود که خوشترین صدا در قرائت قرآن را داشت ؟امام سجاد (ع)

 10-   اولین کتاب تفسیر قرآن تألیف چه کسی بود ؟سعید بن جبیر

 11-   آن چیست که جاده قرآن است ؟ دهان

 12-   نخستین کسی که علم تجوید قرآن را به رشته تحریر درآورد که بود ؟ابو عبید قاسم بن سلام  

 13-   بهار قرآن چیست ؟ماه مبارک رمضان  

 14-   کدام کتاب به اخت القرآن معروف است ؟ صحیفه سجادیه

 15-   اولین و آخرین علمها در چیست ؟ قرآن

 16-   نخستین مفسر قرآن چه کسی بود ؟حضرت علی (ع)

 17-   آن چیست که نگاه کردن به آن عبادت است ؟ قرآن 

18-   اولین کسی که قرآن را نقطه گذاری کرد که بود ؟ابوالاسود دوئلی 

19-   آن چیست که سرمایه دین است ؟ قرآن کریم 

20-   چند تن از شاعران ایرانی که حافظ قرآن بودند را نام ببرید ؟رودکی . حافظ .ناصر خسرو . 

21-   اولین شخصی که در مکه علنی قرآن خواند که بود ؟ عبدالله بن مسعود 

22-   آن چیست که بهترین ذکرهاست ؟قرآن مجید 

23-   خداوند متعال توصیه فرمودند قرآن را بیشتر به چه سبک وصورت بخوانید ؟ترتیل 

24-   کدام کتابها ی آسمانی در ماه مبارک رمضان نازل شد ؟انجیل .  تورات .زبور .صحف .قرآن کریم . 

25-   نخستین کسی که در زمان حضرت محمد (ص) یکی از سوره های قرآن را به فارسی ترجمه کرد که بود ؟سلمان فارسی 

26-   نام چند کتاب مقدس در قرآن آمده است ؟قرآن . انجیل . تورات . زبور . صحف ابراهیم و صحف موسی . 

27-   اولین کسی که در صدر اسلام قرآن نویسی کرد که بود ؟خالد بن ابی الهیاج 

28-   کدام عبادت که انجام و ترک آن حرام است ؟ نماز انسان مست   

29-   به چه کسانی قراء سبعه میگویند ؟عاصم بن ابی نجود کوفی . ابن کثیر مکی . ابو عمرو بفثری . نافع مدنی .حمزه کوفی .کسایی کوفی . ابن عامر . 

30-   وقف غفران چیست و چند مورد است ؟ پیامبر (ص) در بعضی از آیات خدا هنگام تلاوت وقف میکردند و برای بندگان طلب مغفرت میکردند از این رو به این وقفها وقف غفران میگویند . و 15 مورد است 

31-   اشخاصی که به گرد آوری قرآن در زمان پیامبر (ص) اقدام کردند چه نام دارند ؟ امام علی (ع) .معاذ بن جبل .زید بن ثابت . ابی بن کعب . ابو زید ثابتین . زید بن نعمان . 

32-   ابوالاسود دوئلی شاگرد کدام امام (ع) بود ؟حضرت علی (ع) 

33-   علائم وقف در قرآن توسط چه کسی وضع شد ؟ شیخ عبدالله سجاوندی 

34-   کتاب تفسیر المیزان تألیف چه کسی است ؟ علامه بزرگوار طباطبایی 

35-   کتاب تفسیر نور الثقلین تألیف چه کسی است ؟شیخ عبدالعلی بن جمعه   

36-   دعای پیش از خواندن قرآن توسط کدام معصوم نقل شده است ؟حضرت محمد (ص) 

37-   تفسیر مجمع البیان توسط چه کسی تفسیر و تألیف شد ؟ فضل بن حسن طبرسی 

38-   دعای ختم  قرآن از کدام معصومین نقل شده است ؟ امام صادق (ع)

 



تاريخ : شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ٩:٠۸ ‎ق.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()

پالیندروم (واروخوانه یا قلب مستوی هم گفته می شود) به کلمه، جمله (رشته ای از کلمات) یا اعدادی گفته می شود که از دو طرف (راست به چپ و چپ به راست) دقیقا به یک شکل خوانده می شوند. (در واقع از دو طرف متقارن هستند.)


تعدادی واژه‌های پالیندروم فارسی (یا متداول در فارسی) در اینجا آمده است:

دو حرفی:
دَد، کَک، شِش، شُش، سُس

سه حرفی:
 نان، دود، توت، درد، گرگ، داد، کشک، کلک، کتک، کیک، کپک، کوک، کَبک، کمک، کاک (نوعی شیرینی)، دید، دهد، تخت، بمب، پمپ، پیپ، موم، گنگ، شوش، دزد، همه، ساس، شپش، تشت، لال، اما، یکی، آیا، آرا، تبت، لیل، قُرُق، میم، نون، واو

 
بیش از سه حرف:
رادار، مادام، داماد، همهمه

در متون قدیمی به پدیده پالیندروم، مقلوب مستوی، بالانعکاس و جناس مالایستحیل هم می‌گفتند. چند نمونه قلب مستوی در متون قدیمی پارسی:

در بیت زیر، هر مصرع یک قلب مستوی (پالیندروم) می باشد:

شکّر بترازوی وزارت برکش / شو همره بلبل بلب هر مهوش

***
مثال قلب مستوی (پالیندروم) در یک بیت:
 
رامش مرد گنج باری و قوت 
تو قوی را بجنگ در مشمار.

***

 
مثال قلب مستوی (پالیندروم) در کل یک غزل:
 
آرام برای حور دارم یارا
زین شوخ مراد ما دمی مرگ روا
 
امشب می و کنجی و همه شب همره 
خوش ناز منی بلا مجو مرگ مرا
 
آیم بر حرب زور ای مه ناخوش 
شو خانه میا روز بر حرب میا
 
آرم کرم و جمال بینم زآن شوخ 
هر مه بشیم هیچ نگویم بشما
 
آور که می مدام دارم خوش نیز
آرای مراد روح یا رب ما را
 
منبع : سایت http://www.ihoosh.ir


 



تاريخ : شنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ۸:٥٢ ‎ق.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()

Methuselah
یک کاج مخروطی شکل بسیار بزرگ که حدود ۴۸۰۰ سال عمر دارد و در کوچه Methuselah در نوادا واقع شده است . این درخت به نظر میرسد که باید بزرگتر از این اندازه ها باشد اما گمان بر این است که درسال ۱۹۶۴ بنا به دلایلی کوتاه شده است .

سرو ابرکوه
در ایران سروی وجود دارد که حدود ۴۰۰۰ سال عمر دارد . بله سرو ابرکوه درخت بسیار معروف ایرانی که به عنوان سرو زرتشتی هم شناخته میشود . ایرانی ها اعتقادات بسیاری به این درخت دارند و از نظر مذهبی برای آنها دارای اهمیت خاصی است .

سرخدار Llangernyw
قدیمی ترین درخت سرخدار در ولز واقع شد است . این درختان معمولا در قبرستانها یافت میشوند اما این یکی بسیار بزرگ است و در جایگاه مرتعی واقع شده است .

Alerce
این نوع از درختان بیش از ۳۵ میلیون سال است که در جهان شناخته شده اند . قدیمی ترین آنها به حدود ۳۶۰۰ سال پیش برمیگردد .چوب این نوع درختان برای مردم محلی بسیار ارزشمند بوده است چون از آنها برای پوشش سقف خانه هایشان استفاده میکردند و برایشان حتی میتوانست حکم پول را داشته باشد

The Senator
سرو عریان شناخته شده ای که به نام “سناتور” معروف است . اعتقاد بر این است که عمر این درخت به ۳۴۰۰ تا ۳۵۰۰ سال قبل برمیگردد . پس از اندازه گیری جامعه ۵۱۰۰ فوت مکعب از درختان بومی به نظر میرسد که سناتور طولانی ترین درخت در نوع خود میباشد .

پدرخوانده – Patriarch
این نامی است که بر روی این درخت در برزیل گذاشته اند . پدرخوانده یکی از بزرگترین درختان در جنگل آتلانتیک است و گفته شده حدود ۳۰۰۰ سال عمر دارد .

Alyshun
در تایوان این درخت به درخت مقدس شناخته شده است . این درخت برای بودایی ها در تایوان واقعا مقدس است و اعتقاد بر این است که ۳۰۰۰ سال عمر درخت باشد . ارتفاع این درخت در اندازه گیریها ۵۵-۶۰ متر است.

شاه بلوط قدیمی
همه می دانند که “درخت ۱۰۰ اسب ” قدیمی ترین درخت بلوط در جهان است . این درخت غول پیکر در D’Alfio، جاده Linguaglossa در سیسیل واقع شده است. تصور می شود سن این درخت به ۲۰۰۰ – ۴۰۰۰ سال برسد

ژنرال شرمن ها
شناخته شده به عنوان بزرگترین درخت جهان . حجم چوب این درخت را با ۲۷۵ فوت (۸۴ متر) قد و ۱۰۲ فوت (۳۱ متر) محیط محاسبه کنید . این درخت را میتوانید در پارک ملی سکویا ببینید . گفته می شود عمر درخت به ۲۳۰۰ – ۲۷۰۰ سال میرسد

Jhomonsugi
این درخت در در Yakushima ژاپن واقع شده است . این درخت که یکی از قدیمی ترین های این جهان است ۱۶٫۴ متر دور و تنه آن است و بخش هایی از بدنه این درخت در طول سالیان زیاد پوسیده شده است

 



تاريخ : سه‌شنبه ۱٦ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ۱:٠٠ ‎ب.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()

آسِرولا : میوه‌ای گرمسیری است که در هند غربی و شمال آمریکای جنوبی می‌روید. این میوه در هندوستان نیز کشت می‌شود.آسرولا میوه‌ای با طعم شیرین و دارای مقدار بسیار زیادی ویتامین ث می‌باشد.این میوه از تیرهٔ مالپیگیاسه (Malpighiaceae) است.ویتامین ث موجود در آسرولا در قرص ضدچروک ایمدین استفاده می‌شود و در ساخت کلاژن‌های جدید کاربرد بسیار زیادی دارد.

 

آناناس : نوعی میوه است که ریشه آن از جنوب برزیل و پاراگوئه است. بزرگی آن ۱–۱٫۵ متر و بزرگی برجستگی روی آن تا ۳۰–۱۰۰ سانتیمتر است.این میوه نوعی میوه چندگانه است.این گیاه بومی دائمی ناحیه گرمسیری قاره‌ای آمریکا است. میوه‌های خاردار و مطبوع آن از کوبا، پورتوریکو و هاوایی از نظر محصول، آناناس در رتبه اول قرار داد. آب و میوه‎ی گوشت این میوه را به مقدار زیاد کنسرو می‌کنند همچنین در جزایر فیلیپین از برگ‌های خاردار آن رشته‌هایی به دست می‌آید که با آن پارچه می‌بافند.

 

آووکادو  : نام درخت و میوهٔ آن درخت است. این درخت در مناطق گرم و استوایی می‌روید و میوه‌ای سبز رنگ با هسته‌ای درشت دارد.آواکادو (پرسی آمریکانا) درختی است که میوهٔ آن در گونهٔ گیاهان گل‌دار طبقه‌بندی می‌شود. این گیاه بومی آمریکای مرکزی و مکزیک است و تا ۲۰ متر رشد می‌کند.نهال‌های این گیاه در دهه ۴۰ شمسی از اکوادر وارد ایران شد ولی در ابتدا دچار سرما زدگی شد ولی بعد از گذشت چند سال با اب و هوای منطقه مورد کشت مقاومت ایجاد کرده که هر کدام از این درختان در حال حاضر ۵۰۰ تا ۱۵۰۰ عدد میوه تولید می‌کنند.

 

اَختَری :  (کوکبی یا میوه ستاره) نام میوه‌ای استوایی است از تیرهٔ ترشکیان سردهٔ ابن رُشدی‌ها .این میوه بومی سری‌لانکا، هندوستان و اندونزی است. اختری از خویشاوندان نزدیک میوه بیلیمبی است.این میوه از میوه‌های مناطق گرمسیری می‌باشد.رنگ آن سبز و گاهی زرد می‌باشد. پوست آن براق است .

ازگیل ژاپنی : میوه‌ای است از خانواده گلسرخیان از سرده ازگیل‌ها هم خانواده با سیب و گلابی است. دانه این میوه دارای حدود 5 درصد پروتئین می باشد.منشا ازگیل ژاپنی از جنوب چین است وازآنجا به ژاپن برده شده است( بیش از ۱۰۰۰ سال کشت). این میوه در استان گیلان نیز کشت میشود و در زبان گیلکی بیه پس به آن انبه و گیلکی بیه پیش انبوه نیز می گویند و جدیداً در مناطق مدیترانه ای دلفارد جیرفت پرورش یافته است.

 

انبه  :  میوه‌ای گرمسیری و گیاه آن از سردههای تیرهٔ پسته‌ایان است. خاستگاه انبه شبه جزیرهٔ هند، پاکستان، بنگلادش و آسیای جنوب‌شرقی است. این درخت امروزه در بسیاری از کشورهای گرمسیری پرورش داده شده و در سراسر دنیا صادر می‌شود. میوهٔ انبه علاوه بر مصرف خوراکی، آشپزی و آب‌میوه‌گیری، به عنوان طعم‌دهنده، رنگ‌دهنده و عطر کاربرد دارد. برگ‌های درخت انبه نیز مورد استفاده‌های زینتی قرار می‌گیرد.بیشترین سطح زیر کشت انبه در ایران به استان هرمزگان اخصاص دارد. انبه در ایران در سواحل دریای عمان، مناطق راسک، سرباز، قصرقند، نیک شهر، دشتیاری وچابهار در سیستان وبلوچستان وهمچنین در استان هرمزگان در شهرستانهای میناب، رودان، بندرعباس وحومه آن وجاسک کشت شده است، در شهرستان حاجی آباد هرمزگان نیز درختان انبه بارور یافت می‌شوند. قدمت کشت این درخت در استان هرمزگان به بیش از ۳۰۰ سال می‌رسد، انبه همچنین در استان کرمان در شهرستانهای جیرفت وکهنوج کشت گردیده است.

انگور برزیلی  :  «جابوتیکابا» یا «جابوتیکا»، درخت میوه‌ای است که بومی جنوب‌شرق برزیل و دارای میوه‌های ارغوانی شبیه انگور است که از تنه و شاخه‌های این درخت آویزان می‌شوند

 

 

 پلنتین : نام میوه و گیاهی با همین نام است که بومی مناطق حاره‌ای جزایر کارائیب است . میوه‌ی موز مانند این گیاه سفت است، میزان نشاسته بالاتر و قند کمتری به نسبت موز شیرین دارد و باید پخته شود. پلنتین یک ماده غذایی اصلی در آشپزی آمریکای لاتین محسوب می‌شود که به صورت‌های سرخ‌کرده، آب‌پز، کباب‌پز می‌توان آن را مصرف کرد.

تَرگیل : میوهٔ گیاهی با نام علمی گارسینی انبه‌ای  از تیرهٔ گل راعیان  و راستهٔ چنارسانان که گرد و کمی کوچکتر از توپ تنیس و به قطر سه و نیم تا هفت ونیم سانتیمتر است و رنگ آن بنفش تیره و گاه بنفش مایل به قرمز است؛ قطر پوستهٔ آن شش تا ده میلیمتر و در مقطع عرضی به رنگ قرمز است؛ بخش خوراکی آن نرم و سفیدرنگ است و ممکن است بدون دانه یا دارای یک تا پنج دانه باشد؛ گیاه این میوه در مالزی و تایلند و اندونزی و جنوب هند می‌روید.

تمر هندی : خاستگاه تمر هندی مناطق استوایی قارهٔ آفریقا است و امروزه نیز این گیاه در کشورهای سودان، کامرون، نیجریه و تانزانیا به صورت خودرو می روید. تمر هندی صدها سال پیش از طریق کشتی به شبه‌جزیرهٔ هند نیز منتقل شد و در آن‌جا پرورش یافت. پس از آن، این گیاه در سراسر مناطق گرمسیری آفریقا و آسیای شرقی، از جمله تایوان و حتی برخی نواحی چین پخش شد.این گیاه برای نخستین بار در هند، توسط گیاه‌شناسان اروپایی با نام Tamarindus indica توصیف گشت. ریشهٔ این واژه از نام عربی این میوه گرفته شده و به معنای خرمای هندی می‌باشد. در قرن شانزدهم تمر هندی توسط استعمارگران اسپانیایی و پرتغالی به آمریکای لاتین نیز صادر شد و در کشورهایی چون مکزیک، هندوراس و گواتمالا پرورش یافت. امروزه این گیاه بخش مهمی از رژیم غذایی ساکنین این مناطق را تشکیل می‌دهد.

جک فروت:  در مناطق جنوبی و جنوب شرقی آسیا و همچنین در قسمت شرقی آفریقا یافت می‌شود.و میوه اش جز بزرگترین میوه‌های جهان به حساب می‌آید.وزن میوه‌های این درخت به بیش از ۳۶ کیلوگرم و درازای آن بیش ۹۰ سانتی متر می‌رسند.جک فروت سرشار از پتاسیم است و در پایین آوردن فشار خون مفید است.این درخت در مناطق گرمسیری رشد می‌کند .

جمبو : نام درخت میوه دار و همیشه سبزی است که در شهرها و مناطق ساحلی جنوب ایران می‌روید. این درخت گرمسیری با نام علمی (Syzygium cumini) بومی کشورهای هند، سریلانکا، بنگلادش و اندونزی است. نام این درخت در ایران برگرفته از نام هندی آن است. امروزه علاوه بر این کشورها، در بسیاری از کشورهای دیگر از جمله فیلیپین، میانمار، برزیل، جزایر و کشورهای آمریکای مرکزی، فلوریدای آمریکا و برخی کشورهای آفریقایی درخت جمبو وجود دارد.

چشالو : میوهٔ گیاهی با نام علمی چشالوی حقیقی (Dimocarpus longan)، از تیرهٔ ناترکیان (Sanidaceae) و راستهٔ ناترک‌سانان است که شفت و دارای آرایشی خوشه‌ای است؛ هستهٔ سیاهرنگ آن را گوشته‌ای شفاف احاطه کرده که به آن نمایی چشم مانند داده است؛ شکل این میوه کروی و به رنگ قهوه‌ای مایل به زرد یا قرمز و بومی هند و سریلانکاست.

چیکو  : نام یکی از میوه‌های گرمسیری با پوستی قهوه‌ای و مزه‌ای شیرین است. مزه آن چیزی بین شکر و نوشابه پارسی‌کولا است. درخت چیکو، ساپودیلا نام دارد و صمغ آن درخت که پیشتر برای درست کردن سقِّز (آدامس) بکار می‌رفت چیکل نام دارد. چیکو بومی منطقه یوکاتان است.

خارگیل : یا دوریان میوهٔ گیاهی با نام علمی خارگیل سموری (Durio zibethinus) متعلق به تیرهٔ پنیرکیان (Malvaceae) و راستهٔ پنیرک‌سانان است که طول آن به سی سانتیمتر و قطر آن به پانزده سانتیمتر می‌رسد و وزن آن یک تا سه کیلوگرم است؛ شکل آن گرد و گاه کشیده و پوستهٔ آن پوشیده از خار و به رنگ سبزقهوه‌ای و رنگ گوشتهٔ آن زرد کمرنگ است و دارای بویی خاص و شدید بوده و بومی اندونزی و مالزی و برونئی است.

خُرما : گیاهی تک‌لپه‌ای و گرمسیری جزو تیره نخل‌ها است که میوه‌اشخوراکی و دارای هسته‌ای سخت و پوست نازک و طعم شیرین که به شکل خوشه‌ای بزرگ از شاخه آویزان می‌گردد و برگهای آن بزرگ است. ارتفاع نخل به ۱۰ تا ۲۰ متر یا بیشتر می‌رسد.درخت خرما در نواحی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری، از جمله ایران پرورش می‌یابد. با اینکه خاستگاه آن را میانرودان، عربستان و شمال آفریقا ذکر می‌کنند ولی بررسی‌های علمی، آن را به گونه‌ای به نام علمی P.H. Sivestris که در هندوستان می‌روید نسبت می‌دهند. باستانشناسان احداث نخلستان‌ها را به پنج هزار سال پیش نسبت داده‌اند زیرا نامی از آن بر لوحه‌های گلی ۵۰ سده پیش یافته‌اند.در ایران نخل و خرما از دوران باستان و پیش از هخامنشی کشت می‌شده. در ادبیات ساسانی از جمله در کتاب بندهشن از نخل یاد شده‌است.

درخت لوز : یا گارون زنگی ( استان هرمزگان ) یا بیدام ( استان سیستان و بلوچستان ) نام درختی گرمسیری و میوه دار است که در استان‌های ساحلی جنوب ایران می‌روید. این درخت بومی جنوب آسیا ( هند ، بنگلادش و ... ) تا گینه نو و شمال استرالیا است.در کشورهای گوناگون از برگ‌ها و پوست درخت لوز به شکل گسترده‌ای در پزشکی سنتی بهره می‌برند. در تایوان برگ‌های افتاده درخت را در درمان بیماری‌های جگر مؤثر می‌دانند و در سورینام برای درمان اسهال و اسهال خونی، برگ‌های لوز را مانند چای دم می‌کنند و می‌خورند.

درخت نان :  گونه ای از درختان گلدار و از خانواده توت(با نام علمی موراسه) است و در آسیای جنوب شرقی و بیشتر جزایر اقیانوس پاسیفیک می‌روید. همچنین در جزایر بادپناه و جزایر بادگیر کارائیب رویش دارد. نام این گیاه از بافت میوهء پختهٔ آن گرفته شده که شبیه به نان تازه پخته شده است.نیاکان پلی نزیایی این گیاه را در ناحیه شمالغربی گینه نو و در حدود ۳۵۰۰ سال پیش یافتند.

ساپادیل : واناوانا (اسپانیایی: guanábana، پرتغالی: graviola، انگلیسی: soursop) نام درخت و میوه‌ای است بومی مکزیک، آمریکای مرکزی، منطقهٔ دریای کارائیب و بخش شمالی آمریکای لاتین.درخت این میوه را در جنوب شرق آسیا هم می‌کارند. ساپادیل از تیرهٔ آنوناسه (Annonaceae) (تیرهٔ سیب کاستر) است.مزهٔ میوهٔ ساپادیل مانند مزه توت فرنگی و آناناس است که به آن طعم لیمو ترش افزوده شده‌باشد. یک غلظت ملایم مانند مزه نارگیل و موز نیز در مزه آن حس می‌شود.

فیجوآ : میوه‌ای است که در برزیل بوجود آمده است. این گیاه از راستهٔ مورد (Myrtales)، تیرهٔ موردیان (Myrtaceae) است.[نام این میوه به صورت‌های فیجوآ، فیجوا، فی‌جوآ، فی‌جوا و فیجووا نوشته می‌شود. آن را با نام فوجیا نیز می‌شناسند. در ایران به طور محدود در استان‌های گیلان و مازندران کشت می‌شود.

میوه فیسالیس : نام علمی (به انگلیسی: Physalis) ترکیبی از طعم میوه‌های توت فرنگی، گیلاس،کیوی و آناناس است .

کیوی : گیاهی است از گروه گیاهان گلدار دولپه‌ای در راسته خلنگ‌سانان و رده کیویان. این گیاه بومی جنوب چین و میوه ملی جمهوری خلق چین است. میوه آن تخم مرغی شکل به اندازه یک تخم مرغ بزرگ (به طول ۵-۸ سانتیمتر و عرض ۴٫۵ - ۵٫۵ سانتیمتر) است و پوست آن قهوه‌ای رنگ و گوشت آن سبز کمرنگ است.

گواوا : (در چابهار به زیتون محلی نیز شناخته می‌شود.) (نام علمی Psidium guajava) میوه‌ای گرمسیری است. گیاه گواوا درختچه‌ای همیشه‌سبز از خانواده میرتاسه‌است که برگ‌های دربرابر هم دراز و بیضی شکل دارد. این درختچه بومی امریکای جنوبی و امریکای مرکزی، پرو، برزیل و مکزیک است و سال‌ها قبل به ایران وارد شده و به گونه پرورشی در شمال و بیشتر جنوب ایران کاشته می‌شود. گواوا درختچه‌ای همیشه سبز است و برگ‌های آن بدون کرک یا پوشیده از کرک است و گل‌های آن خوشبو است. پوست تنه گواوا سبز یا قهوه‌ای متمایل به قرمز است. دارای ریشه‌های سطحی است ریشه می‌تواند به گونه عمقی و پرپشت گسترش پیدا کند. گل‌های آن سفید و خوشبو هستند و در بهمن و اسفند به گل می‌نشیند. میوه آن چیزی همانند به زیتون و یا انار کوچک است. چرا که در بالای میوه تاجی از کاسبرگ‌ها قرار دارد. میوه آن گوشتدار است. دانه‌های آن مانند دانه‌های انگور در گوشت قرار دارد. رنگ میوه قرمز یا زرد است. میوه آن شیرین است و آن را خام یا پخته به شکل مربا و ژله می‌خورند.

مُژَکی :سرخالوی مژکی (نام علمی: 'Nephelium lappaceum') گیاهی است درختی با اندازه متوسط که مربوط به مناطق گرمسیری و استوایی می‌باشد و در تیره Sapindaceae طبقه‌بندی میگردد. میوه این درخت، هم‌خانواده با سرخالو و چشالو است که شفت و گرد و گاه بیضی و قطر آن سه تا شش سانتیمتر است که روی خوشه‌های دو تا ده تایی قرار دارد؛ پوست آن پوشیده از مژک و معمولاً به رنگ سرخ است؛ گوشتهٔ آن شفاف و ترد و به رنگ سفید و گاه مایل به صورتی است و طعمی ترش و شیرین دارد؛ هستهٔ آن قهوه‌ای شفاف و به قطر دو تا سه سانتیمتر است.

موز : نام میوه و گیاهی با همین نام است که بومی مناطق حاره‌ای جنوب شرق آسیا، شبه جزایر مالزی، و استرالیا است . امروزه این گیاه در تمام مناطق گرمسیری که از رطوبت مطلوبی برخوردار باشند کاشت می‌شود.

میوه اژدها : (سایر اسامی: پیتایا، پیتاهایا، هو لونگ گو، گلابی توت فرنگی، نانتیکافروت یا تان لانگ) به میوه چندین نوع کاکتوس اطلاق می‌شود. این میوه بومی مکزیک و آمریکای مرکزی و جنوبی است و نیز در کشورهای آسیای جنوب شرقی همچون ویتنام، تایوان، جنوب چین، جزیره اکیناوا (ژاپنفیلیپین و مالزی هم کشت می‌شود، و در اسرائیلنیز موجود است. میوه اژدها تنها در شب شکوفه می‌کند؛ شکوفه‌های آن بزرگ و سفید هستند و معمولاً «گل شب» یا «ملکه شب» نامیده می‌شوند.این میوه در پنج رنگ وجود دارد که بسیار آبدار هستند و هر رنگ طعم و مزه مخصوص به خود را دارد. دانه‌های درون این میوه مانند سیاه دانه هستند و از کاشت و پرورش آنها می‌توان درخت جدیدی بوجود آورد.

میوه گل‌ساعتی : نوعی درخت است که بیشتر در نواحی گرم و بدون یخ بندان رشد می‌کند.

نارگیل : خاستگاه این گیاه یکی از موضوعات مورد بحث است بعضی از کارشناسان معتقدند نارگیل یکی از گیاهان بومی شبه جزیره جنوب شرقی آسیا است درحالیکه برخی دیگر شمال شرقی آمریکای جنوبی را خاستگاه این گیاه می‌دانند. فسیلهای بدست آمده در نیوزیلند نشان می‌دهد در حدود ۱۵ میلیون سال پیش گیاهان کوچکی شبیه نارگیل در این ناحیه رویش می‌کردند. حتی سنگواره‌های قدیمی تر که در راجستان در هند کشف شده‌اند علی‌رغم خاستگاه نارگیل‌ها، در بیشتر این مناطق گرمسیری بخصوص درطول خطوط ساحلی استوایی پراکنده هستند. چون میوه نارگیل سبک و شناور است این گیاه به آسانی توسط جریانات دریایی تا مسافتهای طولانی حمل می‌شود. نخل نارگیل در خاکهای ماسه‌ای و نمکدار و در مناطق دارای نور خورشید فراوان و بارندگیهای منظم (سالانه ۱۰۰- ۷۵ سانتیمتر) رشد می‌کنند بنابراین علت تجمع این گیاه در نواحی کرانه‌ای تا حدی مشخص می‌شود. میوه‌هایی که از دریا در نواحی شمالی مثل نروژ جمع آوری شده‌اند بسیار زیستا بوده و سپس تحت شرایط مناسب مذکور رشد نموده‌اند. ازاینرو نارگیل در جزائر هاوایی یک پلی نزی وارداتی قلمداد می‌شود که ابتدا دریانوردان پلی‌نزیایی آنها را از سرزمینهای مادریشان در اقیانوس آرام جنوبی به این جزایر آوردند.این گیاه به سمت آب خم می‌شود و هر چه بیشتر رشد می‌کند، بیشتر خم می‌شود در نتیجه، خشک میوه آن توسط آب دریا به اطراف پراکنده می‌شود. پوست سبک این میوه باعث می‌شود روی سطح آب شناور گردد. وقتی میوه نارگیل به‌وسیله آب دریا به ساحل برده شد، در طی یک الی دو ماه شروع به سبز کردن برگ کرده سپس تعداد زیادی ریشه بلند در می‌آورد. این ریشه‌های بلند محکم به درختهای در حال رشد می‌چسبند و در مقابل باد تند ساحلی مقاومت می‌کنند

 

 



تاريخ : یکشنبه ٧ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ٢:٥٢ ‎ب.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()

ردیف

نام رقم

منشاء

جنس میوه

رنگ خارک

رنگ میوه

شکل میوه

کیفیت

نحوه مصرف

عملکرد(کیلوگرم درهکتار)

صفت ویژه

1

استعمران

خوزستان

نیمه خشک

زرد

قهوه ای روشن

کمی کشیده

مرغوب و تجاری

رطب و خرما

5473

رقم تجاری و صادراتی کشور

2

پیارم

حاجی آباد هرمزگان

نیمه خشک و گوشتی

زرد

قهوه ای روشن  

دراز و کشیده

درجه یک و تجاری

خارک ، رطب و غالبا" خرما

6427

بهترین خرمای تجاری کشور

3

زاهدی

خوزستان وبقیه استانهای خرماخیز

نیمه خشک

زرد

قهوه ای روشن

گرد و کوتاه

مر غوب و تجاری

خرمای خشک

5000

قابلیت حمل و نقل و انبارداری بالا

4

برحی

خوزستان وبقیه استانهای خرماخیز

تر

زرد

قهوه ای روشن

کروی و گرد

 مرغوب و تجاری

خارک، رطب،خرما

3472

غالبا" بصورت خارک وارد بازار میشود 

5

مرداسنگ

هرمزگان- کرمان

تر

زرد

قهوه ای روشن

گرد و کوتاه

مرغوب

رطب ، خرما

4500

حساس به کنه

6

حلاوی

خوزستان

نرم و نیمه خشک

زرد متمایل به قهوه ای

قهوه ای طلائی

نسبتا" کشیده

نسبتا" مرغوب

خرما - رطب

4500

خاصیت انبارداری بالا، پر شهد و پر محصول

7

کبکاب

بوشهر ویزد

تر

زرد

قهوه ای روشن

کشیده و قطور

مرغوب و تجاری

خرما - رطب

2556

پر محصول و پر شهد وشیره دار

8

دیری

خوزستان

خشک و صادراتی

قرمز

قهوه ای روشن 

دراز و کشیده

مرغوب و تجاری

خرما - رطب

5190

قابلیت  حمل و نقل و انبارداری بالا

9

مضافتی

کرمان(بم- جیرفت) سیستان و بلوچستان

تر

قرمز رنگ

قهوه ای روشن تا تیره

دراز و استوانه ای شکل

مرغوب و تجاری

رطب ، خرما

66878

دراز و استوانه ای شکل

10

آل مهتری

میناب

تر

زرد

زرد مایل به قهوه ای روشن

کوچک و کشیده و هسته درشت

درجه 2

رطب ، خرما

4000

زودرس ترین رقم ، هسته درشت دارد

11

شاهانی

فارس

نیمه خشک 

زرد

قهوه ای طلائی

کشیده و دارای نوک باریک

مرغوب و تجاری

خارک ،  رطب و خرما

4776

انواع میان رس ودیرس و بسیار مطلوب

12

ربی

سیستان و بلوچستان

نیمه خشک و گوشتی

زرد

قرمز  

دراز و کشیده

درجه یک و تجاری

رطب ، خرما

5796

میان رس

13

خضراوی

عراق بعد خوزستان

نیمه خشک

زرد

قهوه ای روشن

تخم مرغی شکل

درجه 2 و 3

خارک ، رطب

4000

ز ود رس ونرم

14

خاصوئی

خوزستان ، هرمزگان و بوشهر

تر

زرد

قرمز

کوچک 

بسیار مرغوب 

رطب ، خرما

4500

زودرس

15

شکر

خوزستان، ،بوشهر

نیمه خشک

زرد

زرد،قرمزوسفید

تخم مرغی شکل

نسبتا" مرغوب

خارک ، خرما

4500

دیررس

16

هلیله ای

فارس

تر

زرد

زرد

_

_

خارک ، رطب

3500

دیر رس ترین ارقام

17

بریم

خوزستان

تر

زرد

صورتی متمایل به زرد

بیضی شکل و نوک تیز

مرغوب ، تجاری

خارک، رطب ،خرما

4500

زود رس

18

اشرسی

عراق ، کرمانشاه

نیمه خشک

زرد

قهوه ای

بسیار درشت

درجه 2

خارک ، خرما

4000

 

 



تاريخ : یکشنبه ٧ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ٢:۳٧ ‎ب.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()
.: Weblog Themes By VatanSkin :.