استان بوشهر با مساحتی حدود ۲۷ هزار و ۶۵۳ کیلومتر مربع در جنوب غرب کشور قرار دارد. این استان از شمال با استان خوزستان و قسمتی از کهکیلویه و بویراحمد، از جنوب با خلیج فارس و قسمتی از استان هرمزگان، از شرق با استان فارس و از غرب با خلیج فارس همسایه است. مرز دریایی این استان با خلیج فارس بیش از ششصد کیلومتر است. مرکز استان بوشهر، بندر بوشهر و از شهر های مهم آن می توان به اهرم، بندر دیلم، برازجان، بندر کنگان، بندر گناوه، بندر دیر و خور موج اشاره کرد.

موقعیت جغرافیایی

استان بوشهر از نظر موقعیت جغرافیایی از دو بخش «جلگه ای» و «کوهستانی» تشکیل شده است. بخش «جلگه ای» این استان در امتداد خلیج فارس قرار دارد و هرچه از سمت شمال و شمال غربی به طرف جنوب و جنوب شرقی پیش رویم بر عرض جلگه ای آن افزوده می شود و اما بخش «کوهستانی» استان که در شمال و شرق آن واقع شده، از دو رشته کوه «‌گچ ترش» و «نوکند» تشکیل شده که در سراسر طول استان به موازات هم امتداد یافته اند و در حقیقت دنباله «رشته کوه های زاگرس»‌ هستند.
عوامل متعددی در جریان آب و هوایی منطقه تاثیر به سزایی دارد که از آن جمله می توان به: کمی ارتفاع، قرار گرفتن در محدوده عرض های جغرافیایی پایین، مجاورت با دریا، وزش بادهای گرم جنوب غربی و بادهای گرم و مرطوب دریایی، عبور پاییزی- زمستانی طوفان های موسمی سودانی و مدیترانه ای اشاره کرد. در خصوص آب و هوای استان می توان گفت؛ آب و هوای منطقه در داخل استان ، به دلیل نزدیکی به خط استوا و کمی ارتفاع ، «گرم و خشک بیایانی» و در نوار ساحلی «گرم و مرطوب» است.
رودهای این استان به علت عبور از طبقات نمکی معمولاً شور و غیرقابل شرب هستند که مهم ترین آنها عبارتند از: رود مند، رود دالکی، رود شاپور، رود حله، رود اهرم و رود شور.
همچنین از رودهای فصلی استان بوشهر می توان به رود اهرم، رود دره آبداری، رود گپ و رود شور گناوه اشاره کرد.
 

پیشینه تاریخی

براساس کاوش های انجام شده ، منطقه بوشهر، پیش از ورود و استقرار «آریایی ها»‌ محل سکونت نژادهای بومی و گروه های مختلفی بوده‌ است. در دوره حکومت «‌عیلامی ها»، این منطقه که «لیان» نامیده می شد، از «بندر دیلم» شروع شده و تا «بندر سیراف قدیم» ، در حوالی «بندر طاهری» در شهرستان کنگان ادامه داشت.
لیان به معنی « آفتاب درخشان» یا «سرزمین آفتاب درخشان» است که نامی عیلامی محسوب می شود. اهمیت این منطقه در آن زمان بیشتر به لحاظ حفاظت دریایی مرزهای جنوبی، تجارت با حوزه جنوب شرقی دریای پارس -نواحی اقیانوس هند و جنوب شرقی آسیا– و از همه مهم تر داشتن موقعیت مهم مذهبی، یعنی وجود «معبد ایزد بانوی بزرگ لیان» بود. همچنین، مطابق خشت نوشته عصر عیلامی که از محلی به نام «تل پی تل» یعنی «تپه ای کنار تپه ای» در جنوب محله امام زاده بوشهر بدست آمده است ، معبد بزرگ خدای ایلامی «ان شوشیناک» نیز در این منطقه قرار داشت.
سرزمین بوشهر، در دوران حکومت هخامنشیان، جزو یکی از ساتراپ نشین های پارس بود. در زمان حکومت سلوکیان و ساسانیان بوشهر یا «ریو اردشیر» به عنوان بندر مهم تجاری و فرهنگی مورد توجه بود. ساسانیان در «ریواردشیر» که بعدها «ریشهر» نام گرفت، قلعه مستحکمی با دیوار های بلند و برج بنا کردند که اطراف این دیوار از یک طرف به سمت دریا بود و از سه طرف دیگر مشرف به خندق های عظیمی بود که هنگام حمله احتمالی دشمن و یا هرگونه خطری، از آب دریا پر می شد.
با سقوط سلسه ساسانی به دست اعراب مسلمان تمدن و فرهنگ «ریشهر» نیز رو به زوال گذاشت. فتح ریشهر به دست مسلمانان به اندازه ای اهمیت داشت، که جمعی از مورخان اسلامی آن را با فتح قادسیه مقایسه کرده اند. بلاذری در فتوح البلدان می نویسد: «در این جنگ در دشواری و کثرت نعمتی که به دست مسلمین افتاد ، همانند جنگ قادسیه بود.»
در خصوص اوضاع ریشهر، پس از سقوط آن به دست مسلمانان تا زمان روی کار آمدن نادر شاه افشار اطلاعات اندکی در دست است. اقدام های نادر شاه و سیاست دریایی او برای مبارزه با عثمانی ها و گسترش قلمرو دریایی در خلیج فارس سبب شد تا این شهر بندری بار دیگر مورد توجه قرار گیرد. وی آن جا را به عنوان پایگاه ناوگان دریایی خود در خلیج فارس برگزید و نامش را به «بندر نادریه» تغییر داد. «نادر شاه» با به کار گماردن یک تاجر انگلیسی به نام «جان التون» بوشهر را به صورت یک مرکز مهم کشتی سازی و پادگان نظامی در آورد.
با مرگ نادر در سال ۱۱۶۰ هـ.ق سپاه دریایی او بین حکام بوشهر و بندرعباس تقسیم شد، شیخ ناصرخان آل مذکور، که در دوران نادر یکی از سالاران وی بود، پس از مرگ نادر شاه کشتی ها و ناوگان مستقر در بوشهر را تصرف کرد و حکومت مقتدرانه «خاندان آل مذکور» که قریب یکصد سال بر بوشهر حکمرانی کردند را بنیان نهاد. بوشهر در زمان «خاندان آل مذکور» رو به عمران وآبادانی گذاشت و روابط تجاری گسترده ای با هلندی ها برقرار کرد. در دورة زمامداری «کریم خان زند» ، بوشهر و تاریخ آن وارد مرحلة تازه ای شد. در سال ۱۱۷۷ هـ.ق انگلیسی ها با حمایت شیخ ناصر خان آل مذکور قرار داد معروفی با کریم خان زند منعقد کردند که این قرار داد زمینه ساز حضور استعماری انگلیسی ها در جنوب ایران و خلیج فارس بود. بوشهر، در دوره کریم خان، بندر بازرگانی اصلی ایران به شمار می آمد.
در دوران قاجاریه این سرزمین به صورت بندر مهم تجاری، فرهنگی و سیاسی در آمد. بوشهر در دوره قاجار معتبرترین بندر تجاری ایران بود بطوری که اکثر دول خارجی مانند انگلیس، روسیه، آلمان، ایتالیا، فرانسه، هلند، نروژ و عثمانی در این شهر دفتر نمایندگی سیاسی و تجاری دایر کردند و به دروازه جنوبی ایران برای تبادل افکار سیاسی و مناسبات فرهنگی تبدیل شد. به نوشته «دائرة المعارف ایرانیکا»، در آغاز سدة نوزدهم میلادی پس از ناآرامی هایی که نمایانگر پیدایش خاندان قاجار بود، سالانه نزدیک به صد کشتی انگلیسی و عربی از هند و مسقط برای انجام امور بازرگانی وارد بندر می شدند و با خود پارچه، انواع ادویه، چای، برنج شکر و غیره از اروپا ، هند و چین می آوردند.
در سال ۱۳۳۳ هـ.ق نیز در زمان جنگ جهانی اول و به دنبال قیام «رییسعلی دلواری» علیه منافع انگلیسی ها در جنوب ایران، انگلیسی ها نیروی تقویتی به بوشهر اعزام کرده وشهر بوشهر را اشغال نمودند.
پس از پایان جنگ جهانی اول و با روی کار آمدن رضا پهلوی، بوشهر همچنان کانون پر تشنج وقایع باقی ماند و خوانین بسیاری علیه حاکمیت رضا شاه سر به طغیان برداشتند. در دورة حاکمیت رضا پهلوی با کشیده شدن راه آهن سراسری و انتقال حجم عمده داد و ستدهای تجاری از ایران به بصره در دوره حکومت رضا پهلوی و نیز پس از جنگ جهانی دوم، بوشهر، جایگاه خود را به عنوان ستاد فرماندهی انگلیسی های مقیم در حوزه خلیج فارس از دست داد.
این منطقه در زمان جنگ تحمیلی عراق به ایران نیز ایفاگر نقش های اقتصادی و استراتژیکی مهمی بود و هم اکنو ن از نظر استراتژیکی، اقتصادی و گردشگری برای ایران دارای اهمیت بسیاری است.
استان بوشهر در سال ۱۳۵۲ ه . ش، به استانی مستقل تبدیل شد که با دربرگرفتن شهرستان ها، شهرها و روستاهای متعدد از جمله مناطق مهم جنوب ایران به شمار می آید.
 

اقوام وزبان

همان طور که آورده شد؛ استان بوشهر پیش ا ز ورود «آریائی ها» به ایران محل سکونت اقوام و گروه های نژادی گوناگونی بوده است. علاوه بر نژاد «بومی و مدیترانه ای»  اقوام و نژادهای دیگری همچون سیاه پوست های دراویدی، سامی ها،‌ایلامی ها،‌سومری ها، نوردیک ها و عربها در این خطه زندگی می کردند .
ساکنین سرزمین بوشهر به دلیل دور بودن با مردم سرزمین های شمالی ایران و نزدیکی به کشورهای عربستان، بحرین، بصره، کشورهای آفریقایی و مدیترانه ای چون سوریه، ایتالیا، لبنان و اسپانیا مجبور بودند برای انجام بیشتر کارهای اقتصادی با آنان در ارتباط باشند.
بعدها و به هنگام شکل گیری شهرهای استان بوشهر به ویژه بندر بوشهر، گروه های دیگری از اقوام داخلی ایران از جمله بهبهانی ها،‌ده دشتی ها، اهالی کازرون، شیراز، آبادان و خورموج به این سرزمین مهاجرت کرده اند که در اثر اختلاط با اقوام قبلی یک نوع نژاد و قومیت خاص بوشهری را شکل داده اند.
بنابراین با توجه به وجود نژادها و اقوام مختلف،‌ زبان مردم استان بوشهر هرچند فارسی است ولی گویش های متنوع در مناطق مختلف آن رایج است؛ به عنوان نمونه در سواحل خلیج فارس و جزایر آن نوعی گویش با رگه های زبان های بلوچی، کردی، ترکمنی و برخی واژه های انگلیسی، هلندی، پرتقالی، هندی و عربی مورد استفاده قرار می گیرد. برخی از اهالی «جزیره شیف»، «بنادر کنگان» و «عسلویه» نیز به زبان عربی صحبت می‌کنند و یا در شهرستان های شمالی استان مانند: دیلم، گناوه و دشتستان گویش لری و در شهرستان‌های جنوبی مانند جم و قسمت‌هایی از کنگان و دیر فارسی لهجه دار رواج دارد.
 


موقعیت اجتماعی و اقتصادی

عسلویه.jpgاقتصاد استان بوشهر به بخش‌های کشاورزی، دامداری، شیلات و تا حدودی به صنعت متکی است بخش کشاورزی استان از نظر نوع تولید محصولات به دو قسمت «محصولات زراعی» و «محصولات درختی» تقسیم می‌شود. از مهم‌ترین محصولات زراعی این استان می توان: گندم و جو آبی و دیمی، تنباکو، پیاز، کنجد، سبزی، صیفی و گیاهان علوفه‌ای را نام برد. محصولات درختی آن نیز شامل خرما و مرکبات است. بطور کلی فعالیت اقتصادی این استان در درجه اول «تولید خرما» و در درجه دوم «صید ماهی» تشکیل می دهد.
صنایع این استان نیز به دو بخش «صنایع دستی و ماشینی» تقسیم می‌شوند که مهم ترین آنها صنایع کشتی و لنج سازی، توربافی، کوزه، سفال وغیره است.
همچنین استان بوشهر به دلیل داشتن موقعیت استراتژیکی ومنابع و صنایع مختلفی نظیر؛ نفت و گاز از مناطق مهم صنعتی و اقتصادی کشور به شمار می رود. از دیگر عواملی که باعث اهمیت این منطقه در بخش صنعت شده، می توان به قرار داشتن میدان های گازی چون: پارس جنوبی ، کنگان ، پارس شمالی، بردخون، شهرستان دشتی و پالایشگاه عظیم گاز در جم و وجود مهم‌ترین ترمینال‌های صادرات نفت خام جهان در جزیره خارک و همچنین اجرای طرح‌های کلان صنعتی از قبیل نیروگاه اتمی بوشهر، کشتی سازی اشاره کرد.
 

بنادر مهم

مهم ترین‌ بنادر استان‌ شامل‌ بندر بوشهر، بندر گناوه‌، بندر دیلم‌، بندر ریگ‌، بندر دیر، بندر کنگان‌، بندر نخل تقی‌، بندر عسلویه‌ و بندر عامری‌ است.
 
 
 
 
 
 
 
 

سوغات 

 

بخش شیرینی : شیره خرما، ارده، حلوای راشی، حلوای سنگک، خارک پخته، حلوای مسقطی

بخش صنایع دستی : گبه، گلیم، انواع حصیرها و سبدهای بافته شده از برگ درخت نخل، عبا

 

جاذبه های طبیعی - گردشگری

اهرم : چشمه آب گرم اوباد اهرم، چشمه آب گرم میر احمد

رودخانه-دالکی

 

برازجان : آبشار شول، آبشار فاریاب در پشتکوه، پارک جنگلی سرکره دامنه کوه های گیسکان، چشمه آب گوگردی در دالکی، چشمه زیرراه

 

 

 

 

 

 

نخلستان-های-آبپخش

 

بندربوشهر : حاشیه رود اهرم منطقه گردشگری دلوار، نخلستان های آب پخش

 

 

 

 

 

 

رودخانه-مند

 

 

بندر دیر : حاشیه رود مند، قله درنگ، چشمه آب گرم گنوی، چشمه آب لوحک، چشمه آب تنگ دو راهک، چشمه آب تنگ هیخ، چشمه آب گرگم، جزیره گرم

 

 

 

 

بندر دیلم : سواحل خلیج فارس

کوه پردیس

 

 

بندر کنگان : ساحل بندر تاریخی سیراف در کنگان، سواحل خلیج فارس در بندر کنگان، کوه پردیس در مسیر بندر کنگان – فیروزآباد

 

 

 

 

 

 

تالاب-حله

 

 

بندر گناوه : تالاب حله، جنگل چاهک، جنگل کلر کمالی، سواحل ماسه ای خلیج فارس، طبیعت دامنه کوه های زاگرس

 

 

 

 

 

گنبد-نمکی-جاشک

 

 

خور موج : گنبد نمکی جاشک، غارهای نمکی قله بیرم

 

 

 

 

 

 

جاذبه های تاریخی

اهرم : امام زاده ابراهیم، امام زاده اسماعیل، امام زاده جعفر، امام زاده زین الشهدا منطقه خائیز، قدمگاه حضرت عباس (ع)، قلعه زایر خضرخان تنگستانی یا قلعه کلات.

پل-مشیر

 

 

برازجان : بازار قدیمی و سرپوشیده برازجان، پل مشیرالملک، شاهزاده ابراهیم (ع)، کاخ زمستانی کوروش هخامنشی، کاخ بردک سیاه، کاروانسرای مشیرالملک، کوشک اردشیر، گور دختر، کوه قلعه در ارتفاعات شرق برازجان، کاروانسرای دالکی، چهل خانه سعدآباد، قصر دختر و گوری گاه در تنگ ارم، قلعه سبز در شبانکاره، قلعه غضنفرالسلطنه در کوه قلعه، نخلستان های سرسبز

 

 

 

 

گور دختر

 

 

بندر بوشهر : آب انبار قوام، آرامگاه اصفهانی، امام زاده میرمحمد در جزیره خارک، بقعه خواجه خضر، خانه قاضی، خرابه های شهر لیان، قبر ژنرال انگلیسی، قلعه هلندی ها، عمارت ملک، کلیسای مسیح مقدس گور دختر،  معبد خدا دریا، موزه مردم شناسی. 

 

 

 

بندر دیر : آثار آسیاب بادی در شرق روستای لوحک و سرمستان، آثار تاریخی روستای خرگونه، آثار باقیماندهدر غرب بردستان، بتانه یا بت خانه، بی خاتی یا بی بی خاتون، تل سوز یا تل سبز، تل ملاها، تل غرابی، تل ورزشی،  تل سنگ، پیاله پاتیل، شهرهای تاریخی بردستان، قبرستان قدیمی دیر و سنگ، قلعه گنوی، قصر دختر، کیچه بازار، مسجد بردستان،  ویرانه های بطانه،‌ ویرانه های بندر باستانی نجیرم، ویرانه های شهر باستانی خورشید و  نوشته های آن

 

بندر دیلم : آثار خرابه های بندر سی، بندر قدیمی مهرویان

 

بندر کنگان : آتشکده کوه پردیس، بافت قدیمی بندر کنگان

 

امامزاده-سلیمان-بن-علی(ع).jpg

 

 

بندر گناوه : امام زاده سلیمان بن علی، برج حسینیه خان، تل گوری و شاه صدرالدین، مقبره بی بی مریم، قدمگاه حضرت عباس و امیرالمونین مقبره آقا ابوالحسن

 

 

 

  

کلات-مند-دشتی

 

 

خور موج : آتشکده خور موج، بارگاه امیر ارم بن سام بن نوح، برج و قلعه خورموج، قلعه محمدخان دشتی، قلعه دختر، عمارت شیرینه، مسجد جامع خورموج 

 

 

 

آب پخش(بوشهر)

  • جمعیت :
    15421
  • کد تلفن :
    773

آب‌پخش شهری است در بخش شبانکاره شهرستان دشتستان استان بوشهر ایران.
این شهر در 20 کیلومتری شمال برازجان(مرکز دشتستان) واقع شده و بیشتر اراضی آن به درخت خرما اختصاص دارد.
آب آن از رودخانه شاپور در شهر سعدآباد (5 کیلومتری آبپخش) توسط پمپهایی به درون نهر پمپاژ می‌شود. این نهر در آبپخش به دو قسمت تقسیم شده و پخش می‌شود. جاهای گردشگری این شهر عبارت‌اند از نخلستان همیشه سرسبز خرما، پارک خضرا، پارک خلیج فارس، ...
مختصات جغرافیایی آن 29,21درجه شمالی و 51,05درجه شرقی است. آب‌پخش از روستاهای درواهی، قلایی و بهرام‌آباد ایجاد شده‌است.

آبدان(بوشهر)

  • جمعیت :
    6062
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.abdan.ir

آبدان شهری است در استان بوشهر ایران. آبدان در بخش مرکزی شهرستان دیّر قرار دارد.شهر آبدان از توابع شهرستان دیر از استان بوشهر می باشد .شهر آبدان در فاصله 40 کیلومتری شمال شهر دیر و در فاصله 160 کیلومتری جنوب مرکز استان واقع شده است. این شهر که دارای قدمتی بسیار طولانی می باشد ، مردمان آن افرادی سخت کوش هستند که شغل اکثر آنها کشاورزی می باشد .

امام حسن(بوشهر)

  • جمعیت :
    2192
  • کد تلفن :
    772

امام حسن شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. شهر امام حسن مرکز بخش امام حسن از توابع شهرستان بندر دیلم است.
این شهر محل دفن امام زاده حسن یکی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) می‌باشد. این شهر بین بندر گناوه و بندر دیلم و در محل بندر باستانی سینیز در کناره خلیج فارس قرار گرفته است.بهرگان یکی از چهار مناطق نفتی ایران نیز در شهر امام حسن قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 2192 نفر بوده است.

اهرم(بوشهر)

اَهرَم شهری است واقع در استان بوشهر در کشور ایران. اهرم مرکز بخش مرکزی شهرستان تنگستان است.
شهر اهرم در فاصله ? 60?کیلومتری جنوب شرق بوشهر واقع است.اهرم 5 هزار اصله نخل دارد. شمار زیاد نخلستان‌ها باعث کندی در گسترش ساخت‌وساز در این شهر شده‌است.بیمارستانی 32 تخت خوابی در این شهر در دست ساخت است.

گردشگری
چشمه آب گرم اهرم به عنوان یکی از مهمترین جاذبه‌های گردشگری این شهر است و همه ساله مسافران بسیاری از اقسا نقاط کشور به دیدن این جاذبه تفریحی می‌آیند. گفتنی است که در سال 1386، چشمه آبگرم اهرم بوشهر به‌عنوان دهکده نمونه آب درمانی در ایران انتخاب شد.

دیگر جاذبه‌های گردشی این شهر عبارتند از: قلعه زائر خضر خان تنگستانی (قلعه کلات)، امامزاده ابراهیم، امامزاده جعفر، منطقه خائیز، و سد انحرافی اهرم.

سرشناسان
حجة الاسلام سید مرتضی اهرمی ملقب به علم الهدی، میرزا میرزا حسین معتقد اهرمی، میرزا علی اکبر مشتاق اهرمی، عباس محمدزاده، حسیم منوچهری و محمد سلیمانی از سرشناسان این شهر هستند.

صنعت
تنگستان در محدوده نفتی پارس شمالی واقع است و بنا بر گزارش اکونیوز برای توسعه و عمران در این منطقه بزودی چهار پروژه زیربنایی پس از مناقصات و مطالعات انجام خواهد شد.

برازجان(بوشهر)

  • جمعیت :
    93072
  • کد تلفن :
    773

بُرازجان شهری است در 60 کیلومتری بوشهر واقع در استان بوشهر و شهرستان دشتستان. این شهر 150 هزار نفر جمعیت دارد و در ارتفاع 70 متری از سطح دریا است. برازجان دومین شهر بزرگ و پرجمعیت استان بوشهر است. برازجان دارای هوای گرم و خشک ودر جنوب کشور قرار دارد. یکی از آثار باستانی برازجان دژ است. یکی دیگر از آثارهای باستانی های برازجان کاخ زمستانی کوروش است. از دیگر آثار باستانی برازجان می توان به تل مر نیز اشاره کرد . گور دختر و کوه قلعه واقع در کوههای گیسکان مجاور شهر برازجان از دیگر آثار باستانی این شهر بشمار می‌آید. بیشترین تراکم نخلستانهای کشور در شهرستان دشتستان با حدود ده میلیون نخل اصل می‌باشد.

برازجان؛شهر کاخ های باستانی
شهرستان دشتستان وسیع ترین و پرجمعیت ترین شهرستان استان بوشهر، به مرکزیت برازجان، در مدارهای 51 درجه و 12 دقیقه طول و 29 درجه و 16 دقیقه جغرافیایی قرار دارد. همسایگان آن در شمال گناوه، در غرب بوشهر، در جنوب تنگستان و در شرق استان فارس است. وسعت دشتستان 6‎/371 کیلومتر مربع و جمعیت آن بیش از 290‎/000 نفر است. این شهرستان تقریباً در وسط راه های ارتباطی شمال به جنوب استان قرار دارد؛ همچنین جاده شیراز - بوشهر از میان آن می گذرد. دشتستان دارای 7 شهر، 5بخش و 192 روستا است. کوهستان گیسکان با دو قله گیسکان (به ارتفاع: 2600) و قله بزپر (به ارتفاع: 1420 متر) در شرق برازجان قرار دارد؛ دو رود دالکی و شاپور سیراب کننده دشتستان پنهاورند. دمای دشتستان بین 0 تا 50درجه در طول سال متغیر است؛ بارش سالانه نیز حدود 250 میلیمتر است. نژاد اهالی اکثریت پارس و گویش آنها پارسی آمیخته با لری است. برازجان، مرکز دشتستان، دومین شهر بزرگ استان بیش از 155‎/000نفر جمعیت و 1538 هکتار وسعت دارد که در نزدیکی کوهستان گیسکان واقع شده است.

پیشینه تاریخی: برازجان دارای پیشینه تاریخی بسیار کهن است که می توان آن را به سه دوره تقسیم کرد. در دوره اول از عیلامیان تا ظهور اسلام، در قلب خود شهر باستانی توزوتا اوکه را داشته است که پارچه بسیار معروف توزی و آثار تاریخی بسیاری که از این دوره طلایی به جا مانده حاکی از همین نکته است. دوره دوم از ظهور اسلام تا آغاز صفویه است که دشتستان موقتاً در تاریخ فراموش می شود. دوره سوم از آغاز صفویه تاکنون را شامل می شود. در این دوره خوانینی خوشنام و میهن پرست همچون ملک منصورخان، شهید سالم خان، شهید میرزامحمدخان غضنفرالسلطنه برازجانی و... بر برازجان در دوره ای متلاطم حکمرانی می کنند؛ سالم خان کمر همت به آبادانی برازجان می بندد و غضنفرالسلطنه برازجانی به یاری رئیسعلی دلواری و جنگ با انگلیسی های متجاوز برمی خیزد و پس از رشادت های بسیار و به خاک مالیدن پوزه انگلیسی ها در جنگ لرده، به عنوان آخرین نفر از سرداران وطن پرست متحد در برابر متجاوزان، به دست یک خائن به شهادت می رسد.

جاذبه های تاریخی: در برازجان با توجه به تاریخ کهن و پربار آن، آثار تاریخی مهمی وجود دارد ازجمله: 1- کاخ زمستانی کوروش هخامنشی: در جنوب غربی برازجان، با قدمتی حدود 2500 سال که تلاش برای یافتن بقایای آن ادامه دارد. 2- گوردختر: در روستای پشت پر، بخش ارم، مشابه مقبره کوروش، متشکل از 24 قطعه سنگ؛ متعلق به مادر یا دختر کوروش هخامنشی. 3- کاخ بردک سیاه: در 12 کیلومتری شمال غرب برازجان، روستای درودگاه؛ مربوط به داریوش هخامنشی که تلاش برای یافتن بقایای آن ادامه دارد. 4- کوشک اردشیر: در مجاورت گوردختر؛ مربوط به عهد اردشیر ساسانی، ساخته شده با سنگ و ساروج. 5- کاروانسرای مشیرالملک: در قلب برازجان، مربوط به اوایل قاجاریه، ساخته شده از سنگ با نمای بسیار زیبا و منحصر به فرد. این بنا در زمان پهلوی زندان بوده (از زندانیان معروف: آیت الله طالقانی، مهندس بازرگان و...) و اکنون در حال بازسازی است. همچنین کوه قلعه (در ارتفاعات شرق برازجان)، پل مشیرالملک (24 کیلومتری شمال برازجان)، کاروانسرای دالکی، چهل خانه سعد آباد، قصر دختر و گوری گاه در تنگ ارم، قلعه سبز در شبانکاره، سد سبا در روستای کان سرخ وحدتیه (مربوط به هخامنشیان)، قلعه غضنفر السلطنه در کوه قلعه، بازار قدیمی و سرپوشیده برازجان ازجمله آثار تاریخی دشتستان هستند.

جاذبه های طبیعی: گیسکان، کوهستان سر به فلک کشیده و استوار چون مردم دشتستان، در شرق برازجان قرار دارد. رود شاپور (با 230 کیلومتر طول) و دالکی (با 215 کیلومتر طول و رود فصلی معروف آرد و در برازجان، از رودهای معروف شهرستان هستند. از درختان معروف این سرزمین نخل، گز، کویر و کنار (سدر) را می توان برشمرد. از حیوانات بومی هم می توان به گراز، بزکوهی، مارمولک و گوسفند و از پرندگان هم به کلاغ زاغی (قلاسوزوک)، فنچ تاجدار، فنچ مجنون، تیهو، چغول و سینه سرخ اشاره کرد. مهمترین جاذبه های طبیعی دشتستان عبارتند از: نخلستانهای سرسبز، شاهزاده ابراهیم(ع) در 18 کیلومتری جنوب شرقی برازجان و ارتفاعات اطراف آن، کوهستان گیسکان (دشت نرگسی و بام بلند)، آبشار فاریاب در پشتکوه، چشمه زیرراه در 15 کیلومتری برازجان (روستای زیرراه)، چشمه آب گوگردی در دالکی، پارک جنگلی سرکره در 8 کیلومتری جنوب برازجان، امامزاده شاه پسرمرد در بوشکان، سد انحرافی سرقنات، سد رئیسعلی دلواری (شبانکاره).

کشاورزی: برازجان قطب کشاورزی استان است و کشاورزی آن قدمتی 2500 ساله دارد. مجموع اراضی مزروعی این شهرستان 240‎/000 هکتار است. مهمترین محصول کشاورزی آن خرما است که از بیش از 2‎/500‎/000 اصله نخل به دست می آید. مهمترین انواع نخل در این منطقه کبکاب، خاصه، قصب و شیخالی هستند. بیشترین کلزا، کاهو، تنباکو و گندم استان در دشتستان به دست می آید.

سوغات: مهمترین سوغاتی برازجان عبارت است از: خرما، رطب، خارک، حصیر و سایر محصولات بافته شده با برگ نخل، ظروف سفالی، قالی، قالیچه، گبه، گلیم، نمد، گیوه، عبا، ملحفه، قبا، ارده (شیره کنجد)، قلیه ماهی و میگو، انواع حلوا، گرده و مشتک و انواع دیگر نان محلی، لورک و ماست و سایر لبنیات محلی، خاک شیر (درمان درد معده)، زیره ، بنگو، گل گاوزبان و شنبلیله.

صنعت: شهرک صنعتی بزرگ برازجان و شهرک صنعتی خوشاب دو شهرک صنعتی دشتستان هستند. از مهمترین کارخانه های آن می توان به سیمان دشتستان، گچ، دو کارخانه آرد، موادغذایی، دستمال کاغذی مبارک و وسایل بهداشتی، ایزوگام، لوله پلی اتیلن و صنایع مرتبط با نخیلات اشاره کرد.

مراکز آموزش عالی: دانشگاه آزاد واحد برازجان، دانشگاه پیام نور، دانشکده کشاورزی، مرکز تربیت معلم شهید رجایی، مدرسه علمیه 14 معصوم (ع) آقایان و حضرت رقیه (س) (بانوان)، مراکز آموزش عالی دشتستان هستند که همگی در برازجان قرار دارند.

وضعیت فرهنگی
نشریه ها: اتحاد جنوب، دریای جنوب، آوای توّج
کتابخانه ها: مرکزی (15‎/000 جلد)، شهید بهشتی (7‎/000 جلد) و شهرداری (5‎/000 جلد)؛ کتابخانه سایر شهرها نیز به تناسب جمعیت آن شهر کتاب دارد.

شخصیت های مهم فرهنگی: شهید صادق گنجی ، سید ابراهیم و محمد رضا مساوات، آیت الله مجاهد برازجانی، آیت الله مهدوی سعدآبادی، حاجی خان صمصام الملک، محمد جعفر واجد برازجانی و اسماعیل مرتضوی برازجانی و...

کتابهای نوشته شده درباره برازجان: جایگاه دشتستان در سرزمین ایران وتحولات اجتماعی برازجان (سروش اتابک زاده)، تاریخ دشتستان (محمد جواد فخرایی) و...

شخصیت های مذهبی: آیت‏الله عبدالحسین اعتصامی (ره)، حجت الاسلام و المسلمین محمدجواد اعتصامی (ره)، دکتر سید محمدمهدی جعفری (استاد دانشگاه شیراز، نویسنده برتر کتب مذهبی کشور در سال 87 و نویسنده: ترجمه و تصحیح نهج البلاغه، ترجمه کتاب امام علی -ع-" گردآوری و تصحیح: تفسیر پرتوی از قرآن آیت الله طالقانی

 

بردخون(بوشهر)

  • جمعیت :
    4306
  • کد تلفن :
    772

بُردخون شهری است در استان بوشهر ایران. بُردخون مرکز بخش بُردخون در شهرستان دیّر است.

شغل اصلی مردم بردخون صیادی و کشاورزی است. نام یکی از دهستان‌های چهارگانه شهرستان دیر استان بوشهر است. این دهستان از 20 آبادی بزرگ و کوچک تشکیل شده که مهم آنها عبارتند از: بردخون کهنه، شه نیا، زیررود، زیدان، مل سوخته، نره کوه، درواحمد، دمی گز، گورک، شیبرم. مرکز دهستان قریه بردخون نو است که 961 تن سکنه دارد.

پیشینه
آبادی بردخون چند سده پیش در کناره خنی (سفره‌های زیر زمینی که بصورت یک گودال دره مانند طبیعی هستند) واقع در شمال شرقی محل کنونی یعنی احشام کهنه تشکیل شده بعلت کناره خنی نشستن به آن اهالی (بردخنی‌ها) (بُرد «به ضم اوّل» به معنی کناره و حاشیه) می‌گفتند که هنوز هم استعمال محلی غالب دارد و به تبع، آن محل چنین نام گرفته و بعدها با تطوراتی (بردخان) شاید بعلت تشابه خنی با کلمه خان (یا خانی) و تطابق آن با خور خان و اینکه خوانین در اینجا از جمله خنی ملک زیاد داشتند. و سپس با تعابیر اداری و دولتی باز هم به علت غرابت زبان بومی و با تشابه لفظی (بردخون) نام گرفته‌است.این بخش تابع شهرستان دیر می باشد که در مختصات جغرافیایی 28سانتیگراد و 4دقیقه عرض شمالی و 51سانتیگراد و 35دقیقه طول شرقی ، در وسعتی بالغ بر 847کیلومتر مربع ، آرام گرفته است .  بردخون   از حدود 35 روستای این بخش ، اکنون 30 روستا باقی مانده و از این تعداد تنها 21 روستا دارای سکنه است . بردخون از مشرق و جنوب شرقی با بخش مرکزی دیر همسایه است . از شمال و شمال شرقی با بخش مرکزی دیر و بخش کاکی شهرستان دشتی همجوار می باشد . از جنوب تا روستای کورک – آخرین قریه تابع در جنوب شرقی آن – در همسایگی خلیج فارس ، گوش به نجوای موج ها سپرده است .  مرکز این بخش «بردخون نو» می باشد که از سال 1379 با تاسیس شهرداری به شر تبدیل شد . رودخانه مند ، همچون تازیانه ای که بر «کفل اسبی» فرو آمده باشد ، از حاشیه شمالی آن می گذرد و به خلیج فارس فرو می غلتد تا «خور» معروف «زیارت» را تشکیل دهد . چهار خور معروف «منجو» ، «خان» ، «تهمادو» ، «گرم» محل اصلی برای صید صیادان می باشد ، که با حدود 200 فروند قایق ، مشغول امرار معاشند .  آب و هوا و پوشش گیاهی  تابستان طولانی و زمستان کوتاه ، دو فصل از چهار فصل سالند که در این بخش ، فرصت خودنمایی چندانی به دو فصل دیگر نمی دهند . تابستان گرم و فساینده ، همواره ثبات خود را داراست ، اما زمستان در سال های پیاپی سیال و در نوسان است ؛  سالی پر بار و پر نشاط و سرمست و سالی دیگر بی رمق و بخیل . همین امر باعث شده تا کشاورزی و دامداری که شغل اصلی مردم است از ثبات چندانی برخوردار نباشد . دلیل عمده ی زایش مشاغل دیگر چون کار در کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس ، بقالی ، صیادی و ... همین بی اعتمادی مردم محروم این منطقه به زمستان کوتاهشان است.  به موازات رودخانه مند ، یک فقره آب زیرزمینی با عرض ناچیزی وجود دارد که از «کناری» تا «شیبرم» ادامه می‌یابد ، لذا تمام روستاهای شمال غربی این بخش میان این خط آب زیرزمینی و رودخانه مند واقع شده اند .  گندم محصول اصلی کشاورزان این دیار است . هر چند که امروزه اکثر اراضی کشاورزی – حتی نخلستان های منطقه – زیر کشت گوجه فرنگی رفته است . در سال های اخیر چند آب بند خاکی احداث شده است که آب نهرهای فصلی منشعب از کوه های «جاشک» و «آبدون» را پشت خود نگه می دارند ، اما هنوز زمینه استفاده لازم از همین مقدار آب ناچیز نیز فراهم نگردیده است .  در زمین های بایر منطقه دو دسته گیاهان خودرو سبز می شوند : دسته اول گیاهان خودرویی که مصرف غذایی و دارویی دارند ، مانند : جوسال ، توله ، خلیلو ، حکال ، کاکل ، منگک ، گل رد ، اوشه ، دریمه و تهما ؛ و دسته دوم خار بوته هایی بی منت .  پیشینه تاریخی   با تمام جستجوهای انجم شده به وسیله نگارنده ، آغاز دقیق شکل گیری و نحوه سکونت اولیه ساکنان روستاهای این بخش ، اطلاعات جامع و مستندی به دست نیامد . آنچه که به دست آمده حاکی از این است که بردخون از دیر باز در این کشور پهناور شناخته شده و مورد توجه بوده است . «تاریخ ایران» ، «بردخون» را یکی از بنادر مهم اداری اعتبار و شهرت از ایالت فارس دانسته و آن را به همراه بندر سیراف ، بندر هرمز ، بندر عباس ، بندر لنگه ، بندر سینیز و بندر ریگ ، از مهمترین مراکز تجاری – بازرگانی روزگار خود قلمداد نموده است . بدون شک بردخون شک بردخون مورد نظر نویسنده تاریخ ایران ، بردخون کهنه ( ساحلی ) است . اما از سال 1333 هجری قمری ، (1915 میلادی) به بعد ، بیشتر بر سر زبان ها افتاد .در جریان جنگ اول جهانی که انگلیسی های متجاوز علیرغم اعلام بی طرفی ایران – به جنوب کشورمان حمله کردند ، بوشهری ها ، تنگستانی ها و دشتستانی ها و به فرماندهی رئیس علی دلولری ، شیخ حسین چاهکوتاهی ، زایر خضر خان تنگستانی و حمایت روحانیون منطقه به دفاع برخاستند و خالو حسین بردخونی با 200 سوار لز بردخون به یاری آنها شتافت . 
بسیاری از آثار مکتوب که از بردخون و توابع آن یاد کرده اند ، از دقت کافی برخوردار نمی باشند . در حالی که به روایت بسیاری از پیران روزگار دیده این دیار ، هر آبادی در این خطه مسمایی داشته که بیانگر ویژگی های اقلیمی و بومی خاصی آن بوده است . در این میان تنها دکتر سید جعفر حمیدی در «فرهنگ نامه بوشهر» ، با وسواس و دقت نظر ستودنی با این مسئله برخورد کرده است .  مغدان ، شهنیا ، آبکش ، کناری و ... هرکدام نام هایی هستند که در برخورد ، حکایت ها و راز و رمز های بسیاری دارند . به عنوان مثال وجود آثار و بقایایی که نشاندهنده زندگی «مغ»های زردشتی در حاشیه شرقی روستای شهنیا با فاصله 2کیلومتری از «مغدان» قرار گرفته اند ، محقق را به تامل وا می دارد . از طرفی «موه دو» در گیش محلی (موه=نخل+دو=دان(پسوند مکان) نامی است که در یکصد سال اخیر به این روستا اطلاق شده است و ساخته اذهان مسئولان دولتی آن روزگار است ، چرا که اصلا در گویش محلی «مخ» به این معنا وجود نداشته و ندارد . این اشتباه ممکن است از آنجا رخ داده باشد که مرز گویش این منطقه با گویش مناطق همجوار – بویژه تنگستان – برای آنان روشن نبوده است .  در هر حال ، بحث و بررسی و علاقه پیرامون تاریخ کهن این دیار ، به فرصتی دیگر نیازمند است .  مکان های تاریخی  جای جای این دیار جای پای حادثه یا خاطره های است که همچون رویاهایی با طنین ضرب آهنگ گام های روزگار بر آن نقش بسته است . هر نامی ، دری به اندیشیدن به روی آدمی باز می کند و نقبی به غبطه و انده و دریغا می گشاید . در زیر به ذکر نام پاره ای از این مکان ها اکتفا می کنیم :  شتی ، امسنی، خنی عبدو ، خنی مطری ، کنار مسجدی ، گیاچی ، گیارکو ، تل بورجوه ، سورا ، تل جمشیدی ، بسی لری ، گز تل کاکلی ، کنار کاشی ، چه وردی احمد ، گوده سوری ، گوده سید جعفری ، چهکو ، گزهای خوینی ، تل های مشکی ، دره باشکوه ، دره ارری (اردهایی) ، انه کلاتو ، گز مزیدی ، دوه فریدو ] چم دره ، توریج ، دره زنبور ، اوز واری ، دره اولیا ، چه خان ، چه ملی ، جمول یهای سید حسین ، براحمدو ، باغ ، جبری ، باغ سید اسدالله ، چهاب گندو ، چه رضا ، کت فرهادو ، سنجر ، پاریو ، میمنی دو ، امیر دیئان ، استادا ، تل ملای وی وی ، دوه ، سه تلو ، چه تحلو ، دی زار ، کورزار ، مسیله ، دری مخکی ، بورم (گورو) ، سید ، کت موه دو ، گوده میر حاجی ، آمار ، بالبالو، اشک تنکو ، شیخ ویا ، بلادو ، تل های حاجی پیر ، تل بروی ، قلعه چار طاق ، قلعه شاداب و ... .  جزیره ام الگرم و نخیلو   این دو جزیره خالی از سکنه در حدود ناحیه بردخون در سواحل جنوبی استان بوشهر ، در فاصله کمی نسبت به یکدیگر قرار گرفته اند.   جزیره نخیلو در حال حاضر بیش از هر چیز محل زیست لاکپشتان خلیج فارس می باشد و از این نظر ، اهمیت زیست محیطی قابل توجهی دارد.   جزیره گُرم   جزیره گرم مقابل شهرستان دیر در خلیج فارس واقع شده و به علت وجود انبوه درختان جنگلی (موسوم به گرم) به همین نام نیز مشهور شده است.   جزایر مطاف ، مرغی ، تهمادو ، و چراغی که در مقابل ناحیه بردخون قرار دارند و خالی از سکنه اند از دیگر جزایر استان بوشهر هستند.  صنایع دستی  عبا بافی   عبا بافی از رشته های صنعت نساجی است که روزگاری در ایران و به ویژه در مناطق روستایی دارای گستردگی فراوانی بوده است . این صنعت در پاره ای از نقاط استان بوشهر مانند روستاهای تنگ ارم ، بنار آزادگان، زیارت ، سعدآباد ، بردخون ، کردوان سفلی و علیا و حومه شهر اهرم رایج بوده که علاوه بر تأمین نیازهای روستاهای استان به کشورهای حوزه خلیج فارس نیز صادر شده است . در حال حاضر (زمستان 1375) ارزش تولیدات عبا در سال بیش از000/۰۰۰/۲۱۶ ریال می باشد و تنها در سال گذشته مبلغ 000/108 مارک درآمد ارزی برای کشور داشته است .  شخصیت های دینی ، علمی و فرهنگی   دین داری ، دین باوری و دین ورزی مردم بردخون از طرفی و وجود علمای اعلام در میان این مردم خداجوی و مومن از دیگر سوی ، از دیر باز ، این دیار را کانون علم و ادب و معرفت نشان داده است . علمای مرحوم شیخ عبدالنبی بحرانی ، سید علی رکنی ، آفا سید اسدالله رکنی ، آفا شیخ محمد بحرانی ، شیخ علی بحرانی ، حاج سید محمد حسینی و ... .
در هدایت و گسترش دین و دنیای مردم این دیار و مناطق هم جوار نام های بسیاری ماندگاری دارند .  سید بهمنیار حسینی (متخلصین به مفتون بردخونی) شاعر نام آشنای اغین دیار است . فایز هم که زادگاه او زیارت دشتی است ، در محضر علمای بردخون کسب علم کرده و الفبای دین و عشق و زندگی آموخته است . از شیخ احمد زایر عالی طاهر طاهری ، حسین اکبری خسروی ، رئیس ابول رئیسی و رییس مظفر رییسی نیز اشعاری پراکنده باقی است که قوت و صلابت اشعار شاعران توانمند در آنها موج می زند . از زنده یاد شیخ عبدالمهدی بحرانی ، زایر محمد حصیری و حاج سید محمد حسینی نیز آثار منظومی به جای مانده است . اکنون طلاب ، دانشجویان و فارغ تحصیلان زیادی از این خطه در سطح کشور دارای اسم و اعتبارند . آیت الله حاج سید احمد رکنی از فضلای ارزشمند عرصه دین و دین پروری است .  آیت الله حاج سید هاشم حسینی فرزند مرحوم حاج سید محمد حسینی که مدیریت حوزه علمیه قم را هم بر عهده دارند ، از عالمان برجسته جهان تشیع محسوب می گردند .  همچنین حجج اسلام سید حسین و سید علی رکنی (فرزندان مرحوم آقا سید اسدالله رکنی ) و سید علی و سید ابوالحسن حسینی (فرزندان دیگر مرحوم حاج سید محمد حسینی) ، نیز حجج اسلام سعیدی ، محمودی ، بحرانی ، واعظ ، حاجیانی و ... طلاب اهل فضل و آینده دار این دیارند . علیرغم نبود امکانات آموزشی کافی ، بسیاری از جوانان دانشگاهی این منطقه تا عالیترین سطوح دانشگاهی رسیده اند که از آن میان می توان دکتر حسن دانایی فرد و بسیاری جوانان دیگر نام برد . بسیاری از مناصب دینی ، فرهنگی و اداری بخش و شهرستان به وسیله فرزندان دیروز و امروز بردخون اداره می شود . اکثر آموزگاران ، دبیران ، به وسیله فرزندان دیروز و امروز بردخون اداره می شود . اکثر آموزگاران ، دبیران ، مدیران ، و مسولان امور آموزشی و پرورشی منطقه بومی هستند . تعدادی از جوانان و نوجوانان امروز بردخون دست به قلم و اهل شعر و نوشتن هستند که به فضل خداوند آینده روشنی در انتظار آنها است .  جالب اینجاست که تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 هجری خورشیدی ، تنها تعداد انگشت شماری از فرزندان این خطه تا سطح دیپلم تحصیل کرده بودند . به برکت انقلاب نظام مقدس جمهوری اسلامی ، اکنون بیش از 1400 تحصیل کرده دیپلم در این بخش زندگی می کنند .  مفتون بردخونی  مفتون ؛ سید بهمنیار فرزند بردخونی علی اکبر حسنی، شاعر بردخونی دوبیتی های بسیار بسیار زیبا را سروده است که شهرت وی نیز به همین خاطر است .   بردخون کجاست ؟  بردخون شهری زیبا وآرام در جنوب ایران وساحل خلیج فارس قرار دارد ، از نظر جغرافیایی تابع شهرستان دیر استان بوشهر است ؛ بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش بردخون شهرستان دیر در سال ۱۳۸۵ برابر با 9386 نفر بوده است و دارای دو دهستان به نام های بردخون و آبکش می باشد .در سال 1359 بخشداری در آن استقرار یافت.سال 1379 به همت وتلاش مسئولان وهمکاری مردم وبا تصویب هیإت دولت ؛ بردخون تبدیل به شهر شد.   غذاهای محلی منطقه بردخون  ایران از جمله کشورهایی است که تنوع غذایی در آن بسیار زیاد است.می گویند پس از چین و فرانسه ، ایران از نظر گوناگونی غذا در مقام سوم قرار دارد.غذاهای اصیل ایرانی بسیار مقوی هستند. متأسفانه بخش غلط عادات غذایی غرب ، ذائقه ایرانی را تخریب کرده و غذاهای اصیل و با ارزش چون آبگوشت ، جای خود را به غذاهای کنسروی و نمک سود که در اصل برای دوران جنگ و یا مسافرتهای دریایی طولانی تهیه می شدند، داده است. در این تحقیق سعی شده است که غذاهای سنتی منطقه بردخون با توجه به تحقیقات محلی و منطقه ای ذکر شوند، تصور باطلی در میان خانمهای خانه دار وجود دارد و آن این است که گمان می کنند برای تهیه غذای هوشمند خوش طعم باید مبالغ هنگفتی پول خرج کنند در حالی که واقعاً این طور نیست و یک کد بانو با سلیقه می تواند با صرف هزینه متوسطی بسیار بهتر از خانمهایی که هزینه های گــزاف برای خرید مواد غذایی می پردازند ،غذا تهیه کند.           

نتیجه گیری 
سابقه فرهنگی ، علمی واقتصادی درخشانی دارد.قدیمی ترین حوزه علمیه منطقه در این شهر قرار داشته است وبزرگان فراوانی از آن برخاسته اند.در گذشته علمای بزرگواری چون آیت الله شیخ عبدالنبی بحرانی بردخونی ،آیت الله سید علی رکنی حسینی ،آیت الله شیخ علی بحرانی وسادات گرانقدری چون حاج سید محمد حسینی ، سیداسدالله رکنی حسینی وشاعران برجسته ای همچون مفتون و فایز و دلاورانی مانند خالوحسین بردخونی وسردار شهید یوسف بردستانی مایه افتخار بوده اند. امروز نیز بزرگان ودانشمندان ارزشمندی چون آیت الله حاج سید هاشم حسینی مدیر حوزه علمیه قم ونماینده استان بوشهر در مجلس خبرگان رهبری افتخار آفرین این سرزمین هستند.مدارکی مبنی بر وجود گمرک در گذشته نشانگر قدمت بازرگانی وتجارت منطقه بوده است. اکنون نیز کشاورزی وصیادی آن زبانزد است اما معضل عدم وجود اسکله و مشکلات کشاورزی باعث دلسردی مردم شده است.وجود منابع گازی پارس شمالی در غرب بردخون از دیگر مواهب خدادادی است.

بندر بوشهر(بوشهر)

بندر بوشهر مرکز استان بوشهر از استان‌های ایران است. این شهر همچنین مرکز شهرستان بندر بوشهر نیز می‌باشد. جمعیت این شهر بر پایه آمار سرشماری سال 85 برابر با 161,674 نفر است.

بیشتر مردم بوشهر به زبان فارسی(لهجه‌های گوناگون محلی از زبان فارسی)تکلم می‌کنند و اقلیت هایی از مردم استان هم متکلم به زبان های لری و ترکی قشقایی و عربی و... هستند بندر امروزی بوشهر را نادرشاه افشار در 1736 میلادی رونق دوباره بخشید. نام این محل پیش از آن ریشهر بود. خود نام بوشهر پیشینه‌ای دیرینه دارد.البته شکوه بوشهر راباید درزمان عیلامیان جست.

پیشینه تاریخی
دیرینگی بافت‌ تاریخی‌ بوشهر، به‌ دوره‌ی‌ حکومت‌ نادرشاه افشار برمی‌گردد که‌ در آن‌ هنگام‌ با تأسیس‌ پایگاه‌ دریایی‌ نادرشاه‌ در خور شرقی‌ بوشهر موسوم‌ به‌ خور نادری‌، بندر بوشهر از یک‌روستای‌ کوچک‌ ماهیگیری‌ به‌ یک‌ بندر مهم‌ تبدیل‌ گردید. مادام‌ دیولافوا در سفر اول‌ خود به‌ بوشهر به‌ کشتی‌هایی‌ اشاره‌ می‌کند که‌ به‌ احتمال‌ قوی‌ بازمانده‌ی‌ کشتی‌های‌ نادرشاه‌بوده‌اند. از آن‌ تاریخ‌ رونق‌ و آبادانی‌ آن‌ ادامه‌ یافت‌ و در دوره‌ی‌ زندیه‌ به‌ دلیل‌ نزدیکی‌ به‌ پایتخت‌ ایران‌ در شیراز اهمیت‌ این‌ بندر دوچندان‌ شد. بافت‌ قدیم‌ بوشهر از شرق‌، شمال‌ و سمت‌مغرب‌ به‌ دریا محدود است‌ و از جنوب‌ به‌ خیابان‌ لیان‌ فعلی‌ محدود است. در گذشته‌ یعنی‌ در سال‌ 1271 هـ.ق‌ در محل‌ خیابان‌ لیان‌، حصار شهر با تعداد پانزده‌ باروی‌ نظامی‌ مستقر بوده‌ ودروازه‌ی‌ اصلی‌ شهر در محل‌ میدان‌ انقلاب‌ فعلی‌ قرار داشته‌ که‌ هنوز هم‌ در فرهنگ‌ و عرف‌ بومیان‌ بوشهر به‌ نام‌ دروازه‌ مشهور است‌.

در آن‌ ایام‌ در داخل‌ محدوده‌ی‌ شهر بوشهر ساختمان‌های‌ مردم‌ دو، سه‌ و حتی‌ چهار طبقه‌ بوده‌ که‌ از سنگ‌های‌ فسیلی‌ و ملاط گچ‌ و ساروج‌ و بعضاً کاه‌ و گل‌ و پوشش‌ تیر چندل‌ ساخته‌ شده‌ ودرب‌ و پنجره‌های آن نیز از جنس‌ چوب‌ ساج‌ بوده‌ که‌ در برابر موریانه‌ و رطوبت‌ کاملاً مقاوم‌ بوده‌اند و احداث‌ خانه‌های‌ کپری‌ و غیر استاندارد در داخل‌ محدوده‌ی‌ شهر ممنوع‌ بوده‌ است‌.

در خارج‌ از حصار شهر بوشهر زمین‌های‌ پست‌ قرار داشته‌ به‌ طوری‌ که‌ در طول‌ زمستان‌ و به‌ خصوص‌ در هنگام‌ مد آب‌ دریا، آن‌ جا را آب‌ می‌گرفته‌ و به‌ شتل‌ العرب‌ یعنی‌ شطالعرب‌ معروف‌ بوده‌ و لذا مردم‌ بوشهر با محدودیت‌ زمین‌ مواجه‌ بوده‌اند و به‌ همین‌ دلیل‌ ساختمان‌های‌ خود را در طبقات‌ و به‌ طور عمودی‌ گسترش‌ می‌داده‌ و کوچه‌ها را نیز تا حد امکان‌ باریک‌ انتخاب ‌می‌کرده‌اند تا از زمین‌ موجود حداکثر استفاده‌ به‌ عمل‌ آید.

اولین‌ آبادی‌ خارج‌ از بوشهر، روستای‌ سنگی‌ و جفره‌ بوده‌ که‌ هم‌ اکنون‌ به‌ محلاتی‌ از شهر بوشهر فعلی‌ تبدیل‌ شده‌اند.جبهه‌ی‌ ساحلی‌ بافت‌ قدیم‌ بوشهر در سال‌ 1378 تحت‌ شماره‌ی‌ 2360 در فهرست‌ آثار ملی‌ کشور به‌ ثبت‌ رسیده‌ است‌.

برادلی‌ برت‌، در سفرنامه‌ی‌ خود به‌ نام‌ خلیج‌ فارس‌ تا دریای خزر، از طریق‌ ایران‌ که‌ در سال‌ 1909 در لندن‌ منتشر شده‌، بوشهر را شهر دریاها یا شهری‌ دریایی‌ نامیده‌ و ارتباط میان‌ بوشهر ودریا را یک‌ ارتباط منحصر به‌ فرد و بی‌نظیر توصیف‌ کرده‌ است‌: اگر شهری‌ را بتوان‌ دریایی‌ نامید، به‌ درستی‌ که‌ آن‌ شهر، بندر بوشهر است‌. او در جایی‌ دیگر می‌گوید: در کناره‌ی‌ دریا، امواج‌، دیوار ساحلی‌ شهر (بوشهر) را غرش‌ کنان‌ درهم‌ می‌کوبد، گویی‌ که‌ در آن‌ جا هنگامه‌ای‌ به‌ پا شده‌ است‌....

نام‌های سرزمین بوشهر
در عصر هخامنشی از تمدنهای بزرگ در ایران تمدن لیان بوده‌است که برخی به اشتباه نام آن را از نام‌های بوشهر می‌دانند. طبق آثار کشف شده در منطقه باستانی هلیله و ریشهر نام این سرزمین ژرمانسیکا بوده‌است. همچنین در آثار باستانی شوش از این بندر نام برده شده‌است. در زمان اسکندر نام آن به موزامبری تغییر یافت.

محلات
چهار محله قدیمی بوشهر عبارت‌اند از دهدشتی، شنبدی، کوتی و بهبهانی از دیگر محله‌های سنتی این بندر می‌توان از صلح‌آباد، جفره، بن‌مانع، شکری (بهشت صادق)، باغ زهرا و جبری نام برد. محلات سنتی ساحلی یا قطبهای صیادی محلی که در دو قسمت شرق و غرب بوشهر قرار دارند که شامل محلات جفره (مفگه)، صلح‌آباد و جبری می‌گردد.

بندردیر(بوشهر)

  • جمعیت :
    18525
  • کد تلفن :
    772

دیر یکی از شهرستان‌های استان بوشهر است، که مرکز آن بندر دیر می باشد. بندر دیر در جنوب استان بوشهر واقع شده است و با مرکز استان 208 کیلومتر فاصله دارد و بین 27 درجه و 51 دقیقه عرض شمالی و 61 درجه و 58 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. فاصله آن تا تهران حدود 1300 کیلومتر می‌باشد. شهرستان دیر از شمال به شهرستان‌های دشتی و تنگستان و از طرف مشرق به شهرستان‌های گنگان و جم و از ناحیه جنوب به و غرب به آب‌های نیلگون خلیج فارس منتهی می‌گردد. مرز آبی شهرستان دیر در حاشیه خلیج فارس حدود 82 کیلومتر می‌باشد. گسلها، شکستگیهای دامنه کوه‌ها و وجود صدف‌های دریایی در شیارها حکایت از پایین رفتن سطح آب دریا، حرکات زمین و مدفون شدن مواد آلی با گل‌های آهکی در ته دریا می‌باشد. جنس خاک منطقه قلیایی است و به همین علت گیاهان نمیتوانند مواد مورد نیاز خود را جذب نمایند. کمی رطوبت زمین، حرارت زیاد هوا و کمبود مواد آلی نیز مزید بر علت شده است. وجود توده های نمکی سبب شور شدن آبهای روان گردیده است. ناهمواریهای این منطقه جزء نواحی پست زاگرس جنوبی‌اند که ارتفاع آنها نسبت به زاگرس بلند، کمتر و قوس و چین‌ها نیز بسیار ملایم و به تدریج به طاقدیس و ناودیس ها ختم می‌شود.    قله درانگ با ارتفاع 1223 متر در شمال بندر دیر واقع است. رود مند که از انار واقع در 28 کیلومتری شمال شرقی کازرون سرچشمه می گیرد در منطقه "زیررود"‌ بخش بردخون به دریا می ریزد. در منطقه آّبدان و لمبدان سفره‌های آّب‌های زیرزمینی وجود دارد که بارندگی فصل زمستان نیز بستگی دارد و با کم و زیاد آمدن باران نوسان پیدا می‌کند. چشمه آب گرم در کوه‌های "گنوی" و چشمه‌های دیگر نیز "لوحک"، "تنگ دوراهک"، "تنگ هیخ" و "گرگم" وجود دارد.
آب و هوا   
آب وهوای منطقه در بیشتر ایام سال گرم ومرطوب در کنار ساحل گرم وخشک در فواصل دور تر از ساحل می با شد. زمستان این شهرستان مشابه هوای بهاری استانهای سردسیر کشور می باشد. در فصل تابستان بادی معروف به باد یکصد و بیست روزه که خشک و سوزان است در منطقه می وزدو به  اصطلاح محلی به ((تش باد)) یا((باد گرم)) معروف است .میزان بارندگی کم وبارندگی ها متو سط سالانه 215 میلی متر در ماههای آذر تا اسفند می باشد.  تنها رود خانه دایمی که از شهرستان عبور می کند رود خانه مند است که در شمالی ترین نقطه شهرستان دیر و دشتی جریان دارد. دیگر رودخانه‌ها فصلی بوده ودرهنگام بارند گی جریان دارند.

_درجه حرارت درشهرستان دیّر حداکثر میانگین دما 47 درجه سانتی گراد و کمترین معدل حداقل دمای سالانه 22 درجه است. در فصل تابستان ودر زمان وزش بادهای گرم ((تش باد)) دما به پنجاه درجه سانتی گراد نیز می رسد. سرد ترین هوا در دی ، و گرمترین زمان در مرداد ماه است .
_رطوبت : در این منطقه به لحاظ نزدیکی به دریا رطوبت زیاد که حداکثر مطلق 100% و متو سط میزان رطوبت به 56 نیز می ر سد.   
پل ها : پل موجود بر روی رود خانه بردستان بطول 105 – پل موجود بر روی رودخانه مند بطول 1300 متر   
ارتفاعات مهم : کوه در نگ بارتفاع 1200 متر ، قله برد افتاده در منطقه برد خون به ارتفاع 800 متر - کوه احمد سلیمان مشرف به روستای دوراهک به ارتفاع 1000 متر   
جزایر واقع در حوزه شهرستان :   جزیره خان به طول 3 کیلو متر وعرض 500 در بخش بردخون واقع شده است .ودر هنگام مد دریا به زیر آب می رود و قابل استفاده نمی باشد.    جزیره تهمادون به طول 12 کیلو متر و عرض 1000 متر در بخش بر دخو ن واقع شده و دارای یک سری تپه های شنی می باشد که برای اسکان موقت و امور نظامی مناسب می باشد. جزیره نخیلو دارای پوشش گیاهی است . قسمت جنو ب شرقی آن بصورت اسکله طبیعی است که متور لنج های صیادی وباری وهمچنین قایقهای صیادی می توانند پهلو بگیرندوبرای حمل ونقل مناست است. این محل نزدیک ترین محل به راس التنوره عربستان و امیر نشینان قطر و بحرین می باشد . 
جزیره گرم : در نزدیکی جزیره نخیلو واقع شده و پناهگاه خوبی برای شناورهای کو چک بو یژه قایق های صیادی است . 
راس المطاف :    راس المطاف یا جزیره زیر آب : حساسترین منطقه در مسیر شناورهای بزرگ و کوچک است که در 20 مایلی شهر دیّر و با فاصله 200 متری روستای چاه پهن واقع شده است. طول این منطقه 4 کیلو متر وعرض آن 20 متر است . در این محدوده آب دریا حالت گردشی و بصورت گرد آب بوده و سالانه تعداد زیادی از شناورها به جهت نا آ گاهی با آ ن بر خورد کرده و به گل می نشینند و غرق می شوند . در همین راستا تعداد زیادی از انسانها و ملوانهای شناور ها تلف شده و از بین می روند .
راههای ارتباطی :‌    جاده ارتباطی مرزی که از مرکز شهرستان تا بو شهر ادامه دارد به طول 200 کیلو متر جاده ارتباطی مرکز شهر ستان دیّر به جاده ارتباطی بو شهر _ بندر عباس که آسفالته می باشد 15 کیلو متر جاده ارتباطی مرکز بخش بردخون به جاده اصلی بو شهر _ بندر عباس که آسفالته می باشد 40 کیلو متر    جاده ارتباطی رو ستای میانی که از روستای بردستان تا آبدان امتداد دارد و شو سه می با شد به طول 36 کیلو متر    منطقه ی حفاظت شده مند:    منطقه مندبامساحت 46400 هکتار،منطقه ای جلگه ای وکویری است که دربخش بردخون ازتوابع بندردیر در180 کیلومتری جنوب بوشهرواقع گردیده ویکی اززیست گاه های مهم آهودراستان بوشهربه شمارمی رود.این منطقه درسال 1355 به عنوان منطقه حفاظت ده تحت پوشش اداره کل حفاظت محیط زیست بوشهرقرارگرفته است.رودخانه مندکه ازکوههای فارس سرچشمه گرفته ودرخور زیارت به خلیج فارس می ریزد،مرز شمالی منطقه مندراتشکیل می دهد.آب این رودخانه به دلیل عبورازکوه نمک واقع درجنوب خورموج شوروتلخ مزه گردیده ،درفصل تابستان وپاییز به دلیل پایین آمدن سطح آب وتبخیر، شورتر، و درفصل زمستان و بهار اندکی شیرین می شود و روی هم رفته مهم ترین آبشخورمنطقه راتشکیل می دهد. درمرزغربی منطقه و درحاشیه سواحل خلیج فارس جزایرکوچک ام سلمه (خان)،تهمادو،نخیلو وام الگرم واقع گردیده اند.این جزایروآبهای اطرف آن ها که بخش قابل توجهی ازمنطقه حفاظت شده مندرا شامل می گردد،زیستگاه مهمی جهت زمستان گذرانی پرندگان مهاجرآب زی وتخم گذاری پرندگان ولاک پشتان دریایی محسوب می شوند.مرزجنوبی منطقه ازپوزه گرم    (پوزه ماشه )درساحل خلیج فارس تاروستای مل گنزه واقع درحاشیه جاده ساحلی ومرزشرقی منطقه راجاده ساحلی تشکیل می دهدکه پس از عبورازروستای مل گنزه ،درواحمد،زکوه،گزخون،شیبرم ،بردخون کهنه،بردخون نو ومخدان به رودخانه مند می پیوندد.    پوشش گیاهی منطقه مند:    منطقه مندازنظرپوشش گیاهی به سه قسمت متمایزتقسیم می گردد.بخش شمالی آن شامل گزدان های حاشیه رودخانه مندونوارباریکی به طول تقریبی14 کیلومتروعرض  5 کیلومترباوسعتی درحدود70 کیلومترمربع درحاشیه جنوبی رودخانه منددارای پوشش گیاهی مناسب ازانواع گرامینه ودرختان گزواشک وکهور بوده وبه دلیل وجودمراتع خوب وپناه گاه وآبشخورمناسب مهم ترین زیست گاه آهوان درمنطقه محسوب می گردد.    ناحیه غربی وجنوب غربی که بر روی هم بیش ازکل مساحت منطقه راشامل می گردد،به دلیل مجاورت بادریا به صورت لجن زاروپوشیده ازگل ولای می باشد. اجتماعاتی ازدرختچه های گزوبوته های شور دوست به صورت پراکنده دراین ناحیه    دیده می شوندکه پناهگاه وحوش منطقه می باشند.درحاشیه شرقی جزیره ام الگرم    وحاشیه غربی پوزه ماشه (درمنتهی الیه جنوب غربی منطقه )اجتماعات کوچکی ازدرختان ماندابی (حرا)گونه avlcenniamarina دیده می شود.   
حیات وحش منطقه مند:   
الف_پستانداران:مهم ترین پستاندارمنطقه آهومی باشد.منطقه مندازقدیم الایام یکی از زیست گاه های مهم آهو در استان بوشهر بوده است.درسال 1365 طغیان رودخانه مندونفوذ آب به داخل منطقه امن باعث ازبین رفتن بخش اعظم جمعیت آهوی این منطقه گردیدبه طوری که پس ازفرونشستن آب رودخانه لاشه 200 راس آهوتوسط محیط بانان درسواحل دریا وجزایر منطقه شمارش شده است.    براساس سرشماری به عمل آمده درسال 1377 جمعیت آهوی منطقه مند305 راس می باشد .ازسایرپستانداران منطقه :گرگ،روباه،سیاه گوش،کفتارو...رامی توان نام برد.  ب_پرندگان :پرندگان بومی منطقه شامل اگرت ساحلی، حواصیل خاکستری، باکلان،انواع کاکایی،چکاوک،کاکلی ،قمری ،فلامینگو،درنا،هوبره وانواع بازهای شکاری می باشد. 
جزایرمنطقه :    درآب های ساحلی غرب منطقه مندچهارجزیره بانام های ام سلمه (خان)،جببرین (تهمادو)،نخیلو وام الگرم وجودداردکه به علت نداشتن سکنه ،محیط امنی جهت لانه سازی وتخم گذاری پرستوها ولاک پشت های دریایی ودیگر پرندگان ازجمله اگرت های ساحلی ،سلیم خرچنگ خورو...می باشند.این جزایربه فاصله متفاوتی ازساحل ودرامتداد یک دیگر قراردارند ،بزرگترین آنها ام سلمه بامساحت 800 تا 1000 هکتار وکوچک ترین آن ها جزیره نخیلو با مساحت تقریبی 75 هکتارمی باشد.   
جزیره ام سلمه (خان)  این جزیره درنزدیکی مصب رودخانه منددرامتداد شمال غرب به جنوب شرق کشیده شده و وسعت آن حدود 100 هکتار می باشد.این جزیره کاملا"مسطح است به طوری که تحت تاثیر جزر ومد نیمه ماه بخش اعظم آن راآب دریا فرامی گیرد.سواحل ماسه ای این جزیره محل تخم گذاری لاک پشتان دریایی می باشد وقسمت های مرکزی آن که پوشیده ازگیاهان شور دوست باحداکثر ارتفاع 80 سانتی متر است پناهگاه مناسبی جهت لانه سازی وزادآوری تعدادی ازانواع پرستوهامی باشد.این جزیره غیرمسکونی است وفاقد هرگونه درخت ودرختچه می باشد.پرندگانی که درجزیره خان تخم گذاری وجوجه آوری می نمایند،عبارتنداز:پرستوهای دریایی،گلرابی،کاکلی کوچک،پرستوی دریایی پشت دودی ،سلیم و...
جزیره نخیلو:این جزیره بامساحت تقریبی 75 هکتار به فاصله ی 10 کیلومتری ساحل گزخون واقع شده است ،شکل جزیره بیضوی است ودامنه های غربی وشمال غرب وجنوب غربی آن صخره ای می باشد.مناطق مرکزی این جزیره دارای پوشش بوته ای انبوه ومناطق مجاورساحل آن درقسمت های شمال وشرق ،شنی توام با انبوه بقایای صدفهای دریایی ودرسایرقسمت ها ماسه ای است ومحیط مناسبی راجهت زادآوری لاک پشتان وانواع پرندگان دریایی فراهم آورده است .    دراین جزیره سه گونه پرستوی دریایی پشت دودی وکاکلی وپرستوی دریایی پشت دودی مناطق مرکزی باپوشش بوته ای ودوگونه دیگر مناطق بازوبدون پوشش گیاهی راجهت تخم گذاری انتخاب می تهم اد نمایند.    جزیزه ام الگرم :به مساحت تقریبی 500 هکتار و100 هکتار ازدیگر جزایرمنطقه می باشند،جزیره ام الگرم دارای بافت ماسه ای صدفی شبیه به جزیره نخیلواست، اما جزیره تهمادو ازنظر بافت رسوبات با دو جزیره ذکر شده متفاوت است .    پرستوهای دریایی پشت دودی،کاکلی و کاکلی کوچک و هم چنین سلیم خر چنگ خوار ولاک پشت های دریایی عقابی از جمله گونه هایی می باشند که در این جزایر تخم گذاری می نمایند.    جزایر فارسی و خارگو:که از امنیت بیشتری برخودارند و محل گونه های بسیاری از پرندگان مهاجر دریایی ولاک پشت هاست.این دو جزیره،ماسه ای وتقریبا"بدون پوشش گیاهی است.جزایر ماسه ای،عباسک،خرو،مولیات وسه دندون به علت داشتن ماسه های نرم وپوشش ناچیز علفی،محل مناسبی جهت تخم گذاری لاک پشت های دریایی وپرندگان مهاجر هستند.(لازم به توضیح است که جزایر یاد شده به اضافه فارسی وخارگو غیر مسکونی هستند ودر محدوده آبهای شهرستان بوشهر قرار دارند.)    جغرافیای سیاسی    طول نوار مرزی شهرستان دیر 95 کیلومتر می باشد که از خور بردستان حد فاصل شهرستان دیر و کنگان شروع و تا خور زیارت حد فاصل شهرستان دیر و شهرستان دشتی ادامه دارد.    این شهرستان دارای 3 شهر شامل دیر - آبدان - بردخون و همچنین تعداد 4 دهستان است که آبدان و حومه به مرکزیت دوراهک در بخش مرکزی و آبکش در بخش بردخون. اخیرا تعداد 4 دهیاری نیز در روستاهای دوراهک و بردستان در بخش مرکزی وآبکش و شهنیا در بخش بردخون دایر شده و فعالند.    تاریخی    وجه تسمیه    بعضی از مورخین معتقدند که بندر دیر در اصل یهودی نشین بوده است که احتمالا به علت تفوق آنها بر دیگر نحله های مذهبی و نیز احداث کنیسه هایی به نام دیر، این منطقه را دیر نامیده اند که با گذشت زمان در تلفظ کتابت به دیر مبدل گردیده است. آثار و ابنیه بر جای مانده مثل قلعه ها، سدها و قناتهایی که از قدمت تاریخی برخوردارند، نشان از گذشته ای پر رونق و عصری طلایی و نیز ارتباطات بازرگانی و تجارتی با سرزمین های دوردستی همچون هند و چین بین النهرین و حتی بخش هایی از آفریقا را دارد. مردم شهرستان دیر از نژادهای مختلفی از قبیل آریایی ، عرب ، سیاهپوست ، سومری و لر ممزوج شده و به تدریج دارای نوعی نژاد خاص گردیده است که اصطلاحا به بوشهری مشهور شده اند. زبان مردم دیر، فارسی ، با گویش های محلی بردستانی ، دشتی ( دشتیانی ) و آبدانی است که از گویش های اصیل فارسی دری می باشد و اغلب جملات و اصطلاحات آن جنبه استعاره داشته که در سایر گویش های محلی فارسی بی سابقه است. مهاجرت گروهی از اعراب به این منطقه و نیز ارتباطات تجاری و بازرگانی با شیخ نشین های جنوبی خلیج فارس باعث شده که تعدادی از مردم به زبان عربی تکلم کنند. همچنین لغات هندی، زنگباری، حبشی و حتی آفریقایی و انگلیسی نیز در لهجه های مردم شهرستان شنیده می شود.   
تاریخچه شهرستان : بندر دیر، بتانه و بی خاتی ( بی‌بی‌خاتون ) و بردستان از بنادر قدیمی سواحل خلیج فارس محسوب می شوند. بنابر عقیده بسیاری از مورخین،‌ قدمت آن به دوران ساسانیان می رسد. دیر آباد زمان ساسانیان در دامنه تپه‌ها و پیرامون تلی به نام "تل‌سوز" بوده که اکنون آثار و بقایای آن برجاست. "... در عصر ساسانیان محمود آباد بوده است و آثار برجای مانده در دیر آباد زمان ساسانیان در منطقه، تپه‌ها و اطراف تلی به نام تل سوز ( تل سبز ) اکنون به عنوان یکی از آثار تاریخی منطقه محسوب می گردد. " همچنین "...آثار و بقایای شهر ها و آبادی های کهن بسیاری وجود دارد که بردستان، دیر، بتانه ( بتخانه ) و بی خاتی ( بی‌بی‌خاتون) از آن جمله هستند."    مولف فارسنامه ناصری، قصبه این ناحیه بردستان می نامد که سپس از دیر به عنوان قصبه منطقه نام می برد. مولف فارسنامه ابن بلخی نامهای قدیمی بندر دیر را "نجیرم" و "نجیرام" ذکر می‌کند. در نقشه‌های قدیمی بویژه در نقشه‌ای که در کتاب جغرافیای تاریخی سیراف درج گردیده، محل کنونی بندر دیر بنام نجیرم ثبت شده است. نامهای "دی‌یر" و "دایر" در السنه سالخوردگان بگوش می‌خورد.    وجود ناحیه بردستان و بندر بتانه در اطراف دیر و آثار تار یخی باقی مانده حکایت از سوابق تاریخی این شهر دارد. در عصر عیلامی ها نیز بتانه را بتنه می خوانده اند که هر سال در این شهر بازار بزرگی بر پا می شده است . و همچنین کاربرد واژه بتخانه واینکه بقول مستوفی ، دیریهای فراوانی در این منطقه قرار داشته ، این نقطه را تایید می نماید که معابد و پرستشگاههای ادیان مختلف در بطانه فراوان بو ده است . بنادر دیّر ، بتون و بردستان در عصر ساسانیان معمور و آباد بو ده اند. در کتاب تاریخ بنادر و جزایر خلیج فارس تالیف محمد ابراهیم کازرونی آمده است که : "دیر" چهار برجیست در کنار دریا و بقدر پنجاه، شصت خانه چوب نخل و آن قلعه منجمله بلوک بردستان است.   
- مسجد بردستان  مسجد بردستان بر روی تپه ای در کنار روستای بردستان از توابع شهرستان دیر واقع شده است . این مسجد از یک عمارت مربع مستطیل با یک مدخل کوچک و شبستان وسیع تشکیل شده است. شبستان برای روشنایی و هواگیری، فضاهای درگاه مانندی دارد که از داخل و خارج با گچ بری های زیبایی تزیین شده اند. بر فراز شبستان، بادگیری به سبک معمول جنوب ایران ساخته شده است که خنکی و مطلوبیت هوای درون شبستان را تامین می کند. این مسجد در سال 1273 ه.ق. توسط حیدرخان دشتی تعمیر شده است. کتیبه ای در درون یکی از اتاق های مسجد وجود دارد که تاریخ تعمیر آن را در سال 852 هجری نشان می دهد و گمان می رود از بناهای قرون اولیه اسلامی باشد. در گورستان پیرامون مسجد بر روی قبور اسلامی سنگهای آهکی که با خط کوفی و عربی قدیم و جدید می باشد که دارای ارزش تار یخی است . با تو جه به بقایای خورده شده و تکه سنگهای باقی مانده قدمت این قبر ستان رامی تو ان حدود سده چهارم و پنجم هجری ، قمری دانست .   
- ویرانه های بتانه :    در قسمتی از پهنه به طول 10 الی 12 کیلو متر و به عرض 6 تا 8 کیلو متر به نام بی خاتی قلعه ای بنام بتو ن و پهنه بنام بتانه و بت خانه وجود دارد .در این محل آثار ویرانه های شهری عظیم و حومه آن که در کنار در یا قرار داشته و جود داشته . بین بتانه و بی خاتی بر دامنه ارتفاعات سنگی آثار دیوار ، آب انبار ، پلکانی سنگی که به طرفین یک صخره وسیع از سنگ تراشیده اند نمایان است .و ارتفاع این تپه تا سطح زمین حدود 30 تا 40 متر است .در پایین تپه و به فاصله 500 متری آن سنگ مدور بزرگی بصورت میدان وسیعی وجود دارد . احتمال می رود این محل یک استادیو م بوده که سبک معماری آن مربو ط به دوران سلوکی یا آمد و رفت فینیقیان باشد.

بندردیلم(بوشهر)

بندر دیلم یکی از شهرهای استان بوشهر است. این شهر مرکز شهرستان بندر دیلم نیز می‌باشد.

بندر دیلم با جمعیتی بالغ بر 30 هزار نفر در حدود 200 کیلومتری بندر بوشهر و شمال غربی استان بوشهر نزدیک مرز مشترک استان‌های خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد. در ماه‌های آذر، دی و بهمن آب و هوای این بندر سرد و بقیه سال هوائی گرم و مرطوب دارد. شغل اکثر مردم این شهر تجارت و بازرگانی وصیادی است و اجناس خارجی در این شهر با قیمتی کمتر از بازار بقیه ایران به فروش می‌رسند به طوری که از استان‌های همجوار و حتی دیگر استان‌ها برای خرید به این شهر می‌آیند. به همین دلیل در ایام تعطیل (نوروز،...) شلوغ‌ترین شهر استان بوشهر است.

دانشگاه آزاد اسلامی مرکز دیلم در سال 1382 در این شهر تأسیس شد مرکز آموزش عالی این شهر است. این دانشگاه هم اکنون با داشتن قریب به 300 دانشجو در مقطع کاردانی ودر دو رشته حسابداری و رایانه به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

بندرریگ(بوشهر)

  • جمعیت :
    5269
  • کد تلفن :
    772

بندر ریگ شهری است در استان بوشهر ایران.
بندر ریگ مرکز بخش ریگ شهرستان بندر گناوه است.این بندر مرکز ناحیه طایفه‌های حیات داودی است.
برخی از روستاهای بندر ریگ عبارت‌اند از : چهار روستایی، چهاربرج، مال محمود، گاوسفید، پوزگاه، کوهک، جزیره شمالی و جزیره جنوبی
بندرریگ یکی از بنادر قدیمی و تاریخی خلیج فارس می باشد . این بندر در شمال بوشهر در 29 درجه و 14 دقیقه عرض شمالی و 50 درجه و 41 دقیقه طول شرقی واقع است .مسافت آن تا بندر بوشهر از راه خشکی 23 فرسخ و از طریق دریا 30 مایل دریایی می باشد . ارتفاع متوسط این بندر از سطح دریا 2/5 متر می باشد هوای آن در شش ماه از سال (اردیبهشت تا پایان مهر بسیار گرم و مرطوب و در ماههای آبان ، آذر اسفند و فروردین معتدل و در ماههای دی و بهمن سرد است . بندرریگ از طرف شمال به مرکز شهرستان گناوهاز طرف شرق و شمال شرق به تپه ماهورهای میلانی و استان کهکیلویه و بویر احمد و از طرف غرب به دریای همیشه فارس و از طرف جنوب به منطقه انگالی و بوشهر و جنوب شرق به منطقه شبانکاره و دشتستان منتهی می گردد . وجه تسمیه بندرریگ به صورتهای مختلفی بیان شده است از نظری که در کنار بندرریگ شن و ماسه فراوان مشاهده می گردد یک نظر دیگری اینکه در زبان سانسکریت ریگ به معنی ثروت است نظر به اینکه این بندر قدیم الایام یک مرکز تجاری و بازرگانی مهم به شمار می رفته کمپانی های متعدد خارجی در آنجا نمایندگی داشته اند این برداشت حاصل می گردد به استناد نظریه جناب دکتر خیر اندیش ریگ در لغت اوستائی به معنای رود جاری و روان می باشد این بندر چون در کنار رودخانه قرار داشته و از طریق آن به مناطق کوهستان و دشت ارتباط داشته است به بندرریگ نامیده شده است . کلمه ریگ در زبان انگلیسی هم به معنی بادبان کشتی بر افراشتن است یا در بین مردم شهر ایده دیگری است که چون در شمال بندر خورهای متعددی به نام هوله - ام الماسی - قلفی - ام الخروس وجود دارد که هر خور با رگه هایی از سنگ از هم جدا می شوند لذا در تلفظات مختلف رگه یا رگ سپس به ریگ تبدیل گردیده است .

بنک(بوشهر)

  • جمعیت :
    11781
  • کد تلفن :
    772

1- بُنّه (بضم با و تشدید نون): بعضیها معتقدند همان کپر یا بنّه به مرور ایام تبدیل به بنک شده باشد . ضمنا کشاورزان هنگام جمع آوری محصول خود کپر بزرگ و هلالی شکل درست میکردند که به آن بنّه  میگویند.
2- بُنه (با ضم با و کسر یا فتح نون): تور و وسیله ای است که از بند میبافند و دو طرف آن چوب نسبتا بلند و محکمی که کار حمل و نقل را آسان کند میگذارند و کشاورزان برای جمع آوری ساقه ها و خوشه های جو و گندم و کاه از آن استفاده میکنند، به این ابزار بُنه گفته میشود.
3- بَنَه (بفتح با و نون): در کوه های مجاور و شرق بنک درختان بنه، شبیه درخت پسته وجود دارد که از تنه آن سقز و از برگهای آن رنگ سرخی بدست می آید که در رنگرزی به کار میرود به عربی حبة الخضراء و در فارسی کلهمو، کلخنگ و بنک نیز گفته شده، شاید نام بنک از این گرفته شده باشد.
4- بنک (بفتح با و نون): در تقسیم کارهای کشاورزی و زراعی قطعه زمینی صاف و هموار نموده جدول بندی میکنند دو طرف جدول کرت هایی مربع یا مربع مستطیل برای کشت و زرع پیاز وغیره آماده میکنند به کرت های یک طرف از جدول سابه و هر دو طرف را جدول میگویند، به مجموع شش الی هشت جدول که تقریبا هشتاد الی صد کرت میرسد بنک میگویند. به احتمال قوی نام بنک از این مشتق گشته و گرفته شده باشد.
بنک این روستای سابق و شهر فعلی بنه یعنی کپر بوده یا درخت بنه یا ثمر آن که به آن بنک میگویند و یا قطعه زمین کشاورزی آماده کشت، هر چه باشد " بنک " به هر تقدیر آنچه مسلم است و هیچ تردید و تاویل و تفسیر بردار نیست از قدیم الایام نام این شهربنک بوده است ،و با توجه به شرح فوق بنک کلمه ای صد در صد فارسی میباشد.

تنگ ارم(بوشهر)

  • جمعیت :
    3077
  • کد تلفن :
    773

تنگ ارم شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش ارم از توابع شهرستان دشتستان قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 3077 نفر بوده است.

جم (ولایت)(بوشهر)

  • جمعیت :
    11074
  • کد تلفن :
    772

شهر جم مرکز شهرستان جم در استان بوشهر در جنوب ایران است. این شهر یکی از شهرهای آباد استان بوشهر است که در فاصله 265 کیلومتری با مرکز استان قرار دارد. این شهر در مقایسه با بیشتر شهرهای استان بوشهر ، آب و هوایی معتدل تر دارد ،ارتفاع این شهر از سطح دریا حدود 700 الی 800 متر است.همچنین فاصله این شهر تا خلیج فارس 25 کیلومتر می‌باشد.

کلیاتی درباره شهر جم
شهر جم در منطقه‌ای کوهستانی با درجه حرارت متوسط 23 درجه سانتیگراد (8 درجه کمتر از عسلویه) واقع گردیده‌است.
رطوبت نسبی 34 الی 51 درصد (40 درصد پائین تر از عسلویه)
میزان بارندگی 308 میلیمتر در سال و وزش بادهای منطقه‌ای مناسب.
خنکترین شهر در استان بوشهر
تنها شهری در استان بوشهر که انواع مرکبات پرورش می‌یابد.تقریبا کشت همه درختان در این شهرستان با موفقیت انجام شده است.
دسترسی به منابع گاز و آب در بطن کوههای همجوار.
قرار گرفتن این منطقه در 60 کیلومتری منطقه عسلویه بدون آلاینده‌های محیطی و صوتی.
دسترسی به راههای زمینی، هوائی (فرودگاه) و همجواری با راه ترانزیتی به شیراز(مسافت تا شیراز 270 کیلومتر)
پتانسیل گسترش مراکز اقتصادی در بخش‌های کشاورزی، صنعتی و خدماتی.
اشتغال 42000 نفر بصورت مستقیم و 71500 نفر بصورت غیر مستقیم و بالا رفتن سطح معیشتی و درآمدی مردم منطقه و شهرهای همجوار.
توسعه مراکز فرهنگی، آموزشی، ورزشی و رفاهی در منطقه و بالا رفتن سطح سواد مردم.
قرار گرفتن پالایشگاه گاز فجر جم در این شهرستان که بزرگترین پالایشگاه گاز خاورمیانه و دومین پالایشگاه بزرگ گاز در جهان می‌باشد.

حدود جغرافیایی
این شهرستان از شمال و شرق به بخش اسیر شهرستان مُهر دراستان فارس از جنوب به شهرستان کنگان و از غرب به شهرستانهای دشتی و دیر محدود می‌شود.

جم از نظر فرهنگی و ارتباطی
این شهرستان از یک طرف به شهرستان فیروز آباد از توابع استان فارس متصل از طرف دیگر از طریق اتوبان 4 خطه جم - عسلویه به منطقه عسلویه قطب اقصادی انرژی ایران متصل گردیده است . وجود منابع کاری فراوان در این منطقه جم را به یک شهرستان مهاجر پذیر تبدیل کرده است که نتیجه آن ورود فرهنگ های گوناگون به این منطقه است. با پیشرفتی که شهرستان جم در سالهای اخیر داشته است انتظار می‌رود بزودی جم به یکی از شهرستانهای بزرگ در استان بوشهر مبدل گردد.

توابع
این شهرستان دارای دو بخش - دو شهرو پنج دهستان می‌باشد که (جم و ریز) نام دو شهر و دو بخش این شهرستان می‌باشند و دهستان‌های آن نیز از این قرارند: (جم- کوری حیاتی - انارستان - تشان - ریز).

همچنین مرکز این شهرستان یعنی شهر جم نیز از چندین روستای بزرگ شکل گرفته‌است که عبارت‌اند از :ولایت - خواجه احمدی - قلعه کهنه و مالچه . از نظر وسعت بخش ریز از بخش جم بزرگ‌تر است اما از لحاظ جمعیت و تراکم جمعیتی بخش جم جمعیت بیشتری را در خود جای داده‌است.

همچنین روستاهای دولنگه (بهارستان)، انارستان و بهرباغ که هر سه از بزرگ‌ترین روستاهای استان بوشهر هستند نیز در این شهرستان قرار دارند.

هم اکنون با توجه به سکونت خانواده‌های کارکنان بخش‌های مختلف صنعتی شاغل در عسلویه، جمعیت این شهر به شکل چشم گیری در حال افزایش است.

دین
با وجود اینکه جم در ناحیه‌ای میان شهرستان‌های سنی نشین جنوب استان فارس و بوشهر واقع شده‌است ولی مردم بومی این شهرستان، عمدتا شیعه هستند، با این همه در میان شهرک نشینان جمعیت چندی از اقلیت‌های زرتشتی ، مسیحی و یهودی و نیز اهل سنت زندگی می‌کنند.

نژاد و زبان
تقریبا همه نژاد‌های ایرانی از فارس و و لر و بختیاری و... در شهرستان جم وجود دارد ولی مردم بومی این شهرستان اکثرا فارس ،و فارس-بختیاری هستند. مردم این شهرستان به زبان فارسی سلیس و روان صحبت می‌کنند.لهجه مردم جم فارسی با گویش وی‍‍ژه است. یکی از لهجه‌های روان واصیل زبان فارسی در این منطقه رواج دارد که دارای ویژه گی هایی تقریبا منحصر به فرد است به عنوان نمونه می‌توان از تلفظ صدای (آ)در کلمات((خانه، شانه، لانه، باران و...)) یاد کرد نمونه دیگر مربوط به کار برد شناسه‌های ((مان، تان، شان))به صورت کامل است یعنی در صحبت های روزمره مردم ترکیبات صحیح وکاملی همچون ((خانه مان ، پولتان ،خودشان و...)) بدون تبدیل الف به (و) ـ که در بیشتر لهجه‌های کشورمان رایج است به وفور به کار می‌رود .

نقاط دیدنی
کوه پردیس (پدری) - باغ‌های لیمو و زیتون - پیر بی‌بی‌ بانو - پیر بیراهه آبگرمک(امام زاده جعفر)(باغها و آبشارهای زیبا) - جنگل گلوبردکان ریز (یک جنگل انبوه با رودی نسبتاً دائمی که از میان آن می‌گذرد. که در شمالی ترین قسمت ریز قرار دارد) - مناظر زیبای گود لح (چشم‌اندازهایی زیبا در پشت کوه‌های بهرباغ و علی‌آباد) - حمام قاجاریه - آسیاب علی‌آباد (طاحونه حاجی مظفر) - رشته قنات قره چناق - تنگ حنا - بنو تنگمان - باغ پدری - سی‌سواران - باغ‌های بیدخوار، نرگسی، بیدبلند،کوری،منظر،حاجی آباد،صیدی ، پهگو، فرامرزی، انارستان و دیگر روستاهای زیبای جم و ریز - مناطق باستانی دایو و گلوقلات (گیر کلات) - پیر گلدسته - سد و گورستان تاریخی و باغهای روستای غربه - بناهای تاریخی روستای حرمیک-رشته قنات قدیمی روستاهای تشان ودرهبان

چغادک(بوشهر)

  • جمعیت :
    16495
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.choghadak.ir

چغادک شهری است در استان بوشهر ایران و در مسیر جاده بوشهر به شیراز قرار دارد. چغادک در بخش مرکزی شهرستان بندر بوشهر قرار دارد.

تاریخ
در زمان جنگ جهانی اول ، وقتی که انگلیسی ها به ایران حمله کردند ، غضنفرالسلطنه برازجانی و یارانش در آنجا سنگربندی کردند و در برابر انگلیسی ها مقاومت نمودند.

خارک(بوشهر)

  • جمعیت :
    8802
  • کد تلفن :
    772

جزیره خارک یا خارگ جزیره‌ای است در 38 کیلومتری ساحل ایران (بندر گناوه) در خلیج فارس و بخشی از استان بوشهر است.
در این جزیره یکی از مهم‌ترین پایانه‌های صادرات نفت جهان بنا شده‌است.
جزیره خارک طاقدیس ملایمی است که میانگین شیب لایه‌های سطحی آن میان 10 تا 15 درجه‌است. بلندترین نقطه جزیره کوه دیده‌بان نام دارد که ارتفاع آن از سطح دریا 87 متر است. در این نقطه مدت‌ها پیش فانوس کوچکی نیز کار گذاشته بودند. در سوی شمال جزیره کوه تخت و در سوی جنوب آن کوه گردن‌اشتر قرار دارد.

در سال 1916 میلادی برای حمل سنگ از حوالی مقبره علمدار در خارک، راه‌آهنی تا اسکله جزیره کشیده شد. این خط آهن به دست کاپتن تامسون، افسر مهندسی سلطنتی انگلیس ساخته شده و سنگ‌های آن به مصرف زیرسازی راه‌آهن بصره به بغداد و زیرسازی مخزن‌های پالایشگاه نفت آبادان رسید.

خارک قدیم
کتیبه‌اى از دوران باستان در خارک سنگ‌نوشته‌ای به زبان پارسی باستان و خط میخی موجود است که از این کتیبه به‌عنوان سندی دیگر درباره نام خلیج فارس یاد می‌شود. در تاریخ 11 خرداد 1387 افرادی مخفیانه به طور تعمدی به تخریب این سنگ‌نوشته دست زدند که هم‌اکنون تا 70 درصد آن نوشته تخریب شده‌است.

اماکن جزیره خارک پیش از استقرار صنعت نفت از شرق به سمت غرب عبارت بودند از:

آثار قلعه هلندی‌ها، گورستان اسلامی، آبادی خارک، خط راه آهن، گورستان مسیحی، قبر ابوبکر، قبر علمدار، باغ هلندی‌ها، گورستان پیش‌اسلامی، دخمه‌ها، بقعه میر محمد، قبر دیده‌بان، کرّه‌انگیزها.
بلندی‌های جزیره در غرب آن قرار دارند و عبارت‌اند از: کوه تخت، کوه لشکری، کوه دیده‌بان و کوه گردن‌اشتر

خورموج(بوشهر)

  • جمعیت :
    32255
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.khormouj.ir

قلعه تاریخی محمد خان دشتی:  قلعه خورموج یکی از آثار شکوهمند تاریخی استان بوشهر است که طی زمان تغییر یافته و روی به ویرانی گذاشت است.  قلعه خورموج شامل چهار حصار،چهار قلعه،اندرونی،عمارت مرکزی و قراولخانه و اصطبل بوده است. قسمتی از ان به نام قلعه محمد خان دشتی و قسمت دیگر آن به نام قلعه جلال خان معروف بوده است. این قلعه در شهر خورموج واقع شده است. سبک معماری آن سلجوقی و متاثر از سبک قلعه سازی دوره ساسانی است که با استفاده از تاق نما ها و گچبری در آرایش دیوارها و درون اتاق ها بنا شده است.  قلعه خورموج یکی از آثار شکوهمند تاریخی استان بوشهر است که طی زمان تغییر یافته و روی به ویرانی گذاشت است. قلعه ی محمد خان دشتی در سال 1379در فهرست آثار ملی به شماره ی 3032 به ثبت رسید. این اثر که یکی از با شکوه ترین نمونه های معماری دوره قاجاریه و دارای تزئینات بدیع و منحصر به فردی است، بارها مورد تاخت و تاز قرار گرفته است. این اثر ملی که زمانی با برجهای متعدد و گوشواره های زیبا، هیبت و شکوه خود را به رخ هر رهگذری می کشید، امروز در میان انبوهی از ساختمانهای چند طبقه ی شهری محاصره شده است.  نخستین ضربه ی مهلکی که بر پیکر این اثر تاریخی وارد شده به سال 57 بر می گردد که شهرداری وقت خورموج بخش اعظم آن را به منظور احداث ساختمان جدید شهرداری تخریب کرد. همان گونه که عکس ها نیز به خوبی نشان می دهد آن زمان بخش اعظم قلعه ی محمد خان تخریب و با لودر با خاک یکسان شد و بدین وسیله یکی از آثار با ارزش گذشته مان نابود شده است.
محمد خان دشتی که بود :  محمد خان فرزند حاج خان در عصر خود از خوانین و فرمانروایان با قدرت و با نفوذی بوده که در حوزه قلمرو دشتی آن روز حکومت می کرده محمد خان دردروان کودکی به همراه مادر و دو برادر مهترش به اعتبا مقدسه عراق رفته و چندین سال در نجف اشرف به تحصیل اشتغال ورزید تا گاهی که مادرش در قید حیات بود او نیز در آنجا توقف کرد ولی پس از فوت مادرش به دشتی مراجعت نمود و تا زمان برادرانش که هر یک به نوبه خود حکومت مطلقه خاک وسیع دشتی را به عهده داشتند او نیز ضابط بخشی از این بلوک بود و سپس خود بعد از چندی فرمانروای آنحدود گردید و در اندک زمان دست به کار امور عمرانی شگرفی است احداث قنوات و غرس نخیل و ترویج و ازدیاد کشت و زرع و ساختمان قلاع در غالب نقاط به همت و اراده او انجام یافت از آن تاریخ 120 سال می گذرد هنوز مردم زیادی از باغها و کاریزها وبناها و سایر آثار او بهره برداری می کنند قلعه ای را که در خورموج مرکز دشتی برای خود بنیاد نهاد و تا به امروز باقی است معرف عظمت و جلال شخصیت و بزرگی که پر از کتب نفیس و کمیاب بوده درست کرد ساعات فراغت را به مطالعه و نوشتن سرگرم بود و با همه گرفتاری که یکفرد حاکم در دوره حکومتش دارد آثار قلمی در خور توجه ای به شرح زیر از خود بجا گذاشته : 
1- دیوان دشتی : مشتمل برقصائد و غزلیات و قطعات و دو بیتیهای اوست .   
2- کتاب نمکدان : این کتاب بسبک گلستان سعد است نسخه ای را علی خان فرزند محمد خان داشته از قرار مسموع در سال 1309 شمسی سرلشکر مهین که در آنموقع سرهنگ بوده بفرماندهی ستون اعزامی خلع سلاح به دشتی می آید و کتاب نمکدان خان را از علیخان می گیرد.  
3- کلام الملوک : مثنوی کلام الملوک به بحر خفیف مسدس محذوف تقریبا" دو هزار بیت شعر است.   این کتاب همچنانکه از نامش نیز معلوم است مشتمل بر گفتار پادشاهان می باشد که دستورات کلی در شئون مختلف کشور و لشکری و سیاسی و اقتصادی و جمعی و فردی با لهجه آنچه راجع بامر معاد ومعاش مردم است به نقل از بعضی پادشاهان برشته نظم در آمده پس از مقدمه کتاب ابتدا به بیان سخنان سلطان عصر خود می کند و می گوید:   این سخنها که نغز و رنگین است از شهنشاه ناصرالدین است. که بتوحید در معنی سفت بشناسایی خدا این بگفت   بعد بترتیب از کیومرث هوشنگ تهمورث، جم ، فریدون ، منوچهر ، سنوذز و کیقباد نقل سخن می نماید.  محمد حسین رکن زاده آدمیت مرحوم محمد حسین رکن زاده آدمیت برای پژوهشگران و محققانی که درباره قیام دلیران تنگستان و جنبش خونین مردم جنوب در جنگ جهانی اول کاووش و مطالعه می نمایند نامی آشنا است.  وی به سال 1317 ه.ق. 1277 ه.ش در بوشهر دیده به جهان گشود پدرش میرزا عبداللع رکن التجار شیرازی متخلص به مدرک بود. وی یکی از شاعران معروف بوشهر بود که صدها بیت شعر، دهها مقاله و چند کتاب سیاسی و اجتماعی از او باقی مانده است.   خاندان آدمیت همگی مردمانی متمول و دولتمند بودند جد بزرگشان حاج محمد علی اصطهباناتی تجارت پیشه و با وکیل الرعایا کریم خان زند هم عصر بوده است پدر آدمیت مردی توانگر بوده و همانطور که از لقبش رکن التجار بر می اید روزگار را با تجارت و بازرگانی سپری می کرده است آدمیت در جایی درباره پدرش می نویسد گاهی عری می سروده و دیوان اشعار او به دو هزار بیت می رسد اشعار وطنیه زیاد دارد که بعضی از آن در جریده حبل المتین مطبعه کلکته و روزنامه مظفری بوشهر درج شده است مقالات مفصلی نیز از آن مرحوم در جریده حبل المتین کلکته و مظفری بوشهر و ثریا و حکمت چاپ شده است.  در شعبان همین سال 1334 ه.ق میرزا عبدالله رکن التجار پدر محمد حسین به مرض وبا دچار شده و در اهراز دیده از جهان فروبست .  
پس از مرگ پدرش به بوشهر بازگشت و در تجارتخانه ای مشغول به کار شد در این زمان شر.ع به مطالعه گسترده در متون و کتابهای مختلف بهزبانهای سفارسی و عربی نمود ومایه ایدبی فراوانی اندوخت.   در سال 1338 ه.ق. سفری به عراق کرد و پس از زیارت عتبات مقدسه به بوشهر بازگشت و برای همیشه از این شهر رخت بر بست و رهسپار شیراز شد و ساکن این شهر گشت. در شیراز کتابخانه و مرکز مطالعه ای بنام آدمیت بنیان گذارد و به ادامه تحقیقات خود در متون ادبی پرداخت در خلال این سالها به فراگیری علوم اسلامی نیز علاقمند شد و نزد اساتیدی چون سید ابراهیم یزدی میرزا محمد صادق فسائی میرزا علی مازندرانی رحیم آقا طریقت شیرازی شیخ عبدالکریم سعادت بوشهری و آقا حاج میرزا محمد علی موحد حکیم شیرازی به فراگیری منطق، فلسفه ، لغت عرب، عرفان و اخلاق مشغول شد. با سقوط خاندان قاجار و به قدرت رسیدن سردار سپه آدمیت وارد دنیای سیاست شد و از طرفداران سر سخت رضا شاه در منطقه در آمد در سال 1305 برای تحکیم و تبلیغ دولت رضا شاه در شیراز اقدام به نشر روزنامه ای هفتگی بنام آدمیت نمود.  دوره روزنامه آدمیت یکی از منابع اصلی درباره روند جریانات سیاسی و اجتماعی در سالهای آغازین حکومت رضا شاه پهلوی در جنوب ایران است. اخبار و حوادث مندرج در این نشریه در برخی موارد منحصر به فرد می باشد که در جای دیگری نظیر آن یافت نمی گردد بی گمان پژوهندگان که قصد مطالعه و تحلیل اوضاع اجتماعی و سیاسی جنوب ایران در سالهای نیمه نخست حکومت رضا شاه را دارند از مراجعه به این روزنامه بی نیاز نیستند.   در سالهای 1310 به بعد روابط سیاسی ایران و انگلیس بر سر پاره ای مسائل از جمله قضیه نفت و حاکمیت ایران بر جزایر ایرانی خلیج فارس به تیرگی گرائید. در این هنگام مطبوعات مقالاتی در افشای نقش شوم انگلستان در تاریخ معاصر ایران و همچنین چندین رساله و کتاب ضد انگلیسی منتشر نمودند افزون بر درج مقالات چندین رساله و کتاب نیز بر ضد سیاست انگلستان در ایران منتشر شد. از جمله این رسالت می توان از دو کتاب دلیران تنگستانی و فارس در جنگ بین الملل نام برد. کتاب دلیران تنگستان در آغاز به صورت پاورقی از دوم آبان 1310 در مجله کوشش به مدیریت صفوی در 41 شماره منشر شد در همین سال به صورت رساله ای مجزا نیز ه چاپ رسید . آدمیت در این کتاب با شیوه تخیلی تاریخی مبارزات و مجاهدات دلیران تنگستانی و نبردهای رهبران آنان مانند رئیسعلی دلواری زائر خضرخان تنگستانی شیخ حسین چاهکوتایی و خالد خالو حسین برد خونی را علیه اشغالگران و متجاوزان انگلیسی شرح داده و در قالب رومان تاریخی داستان مقاومت مردم بوشهر و نواحی اطراف راعلیه استعمار انگلیس باز گفته است.   
در سال 1312 آدمیت کتاب دو جلدی فارسی و جنگ بین الملل را منتشر ساخت این کتاب در واقع ادامه کتاب اول آدمیت و در برگیرنده حوادث نهضت مردم جنوب بر علیه انگلستان می باشد. این کتاب نیز مانند دلیران تنگستانی به سبک و سیاق رومان تاریخی تالیف شده است. سبک نگارش کتاب فارس و جنگ بین المللی بهتر از کتاب پیشین آدمیت ات و اصالت تاریخی بیشتری دارد موضوعی که به کتاب غنای بیشتری بخشیده اسناد و مدارکی است که در پایان جلد دوم آمده است مطالعه اسناد و مدارک فوق مطالب ناگفته تاریخی با ارزشی را روشن می نماید که در دیگر متون تاریخ این دوره سراغی از آنها نداریم . در سال 1325 آدمیت کتاب ادبی اغلاط مشهوره را در تهران به چاپ رساند.  به پاس خدمات و تلاش های فرهنگی وی محمد حسین رکن زاده آدمیت در سال1331 به عضویت پیوسته انجکن ادبی فرهنگستان ایران پذیرفته شد در این زمان او از وزارت دارایی به کتابخانه مجلس شورای ملی منتقل شده و مشغول نوشتن فهرست کتب خطی به پاس خدمات و تلاش هایفرهنگی وی محمد حسین زکن زاده آدمیت در سال 1331 به عضویت پیوسته انجمن ادبی فرهنگستان ایران پذیرفته شده در این سزمان او از وزارت دارایی به کتابخانه مجلس شورای ملی منتقل شده ومشغول نوشتن فهرست کتب خطی این کتابخانه شد. در مهر ماه 1338 آدمیت از خدمات دولتی بازنشسته گشت. پس از بازنشستگی وقت و همت خود را یکسره صرف تالیف و تدوین کتاب عظیم و دایره المعارف گونه دانشمندان و سخنسرایان فارس کرد. این کتاب بزرگ پنج جلدی در برگیرنده شرح حال و احوال دانشمندان نویسندگان شاعران روزنامه نگاران روحانیون محققان و فلاسفه فارس بزرگ شامل فارس امروزی بوشهر و هرمزگان و بهبهان می باشد جلد اول این کتاب در سال 1339 منتشر شد و انتشار مجلدات بعدی آن تا سال 1341 ادامه داشت. کتاب دانشمندان و سخنسرایان فارس در واقع ادامه منطقی شرح حال نویسی و تذکره پردازی کلاسیک ادب فارسی است. شکل و فرم ارائه شده در این کتاب ادامه روند بیوگرافی نویسی و تحلیل و تجزیه داده های خام عادی است و خواننده درمواجهه با دوره 5 جلدی خود را با اقیانوسی از اطلاعات و آگاهی های بکر و تازه اما آشفته و فاقد انسجام لازم روبرو می بیند. استاد ایرج افشار یزدی درباره این کتاب می نویسد. کتاب بزرگ او در شرح حال سخنوران و ادیبان فارس در چهار جلد مردی همیشگی است و یادگاری بسیارارجمند و نمونه ای از علاقمندی یک فارسی دانشمند و ادب دوست از آدمیت به جز کتابهای یاد شده این آثار نیز بر جای مانده که هنوز به چاپ نرسیده اند .

دالکی(بوشهر)

  • جمعیت :
    7866
  • کد تلفن :
    773

دالکی در بخش مرکزی شهرستان دشتستان در استان بوشهر قرار دارد. این شهر به دلیل قرارگرفتن در کنار مسیر ارتباطی بنادر استان بوشهر با نواحی داخلی ایران از قدیم دارای اهمیت و رونقی نسبی بوده است. وجود چشمه آب شیرین در شمال دالکی وعبور رودخانه دالکی از کنار این محل از دیر باز سبب سکونت دراین ناحیه شده است. آثار یافته شده درنخلستان‌های دالکی و نقاطی همچون قلعه دختر دلیلی بر این مدعاست. از بزرگان این شهر می‌توان به محمد بحرانی (خاور دشتستانی) شاعر و احمد دالکی (پدر علم نجوم آماتوری در ایران) اشاره کرد.

آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری

کاروانسرای دالکی
در 23 کیلومتری شمال شهر برازجان در کنار راه قدیمی شیراز به بوشهر و در وسط شهر دالکی آثار زیبایی بر جای مانده ازاواخر دوره قاجار به نام کاروان سرای دالکی وجود دارد.

این کاروان‌سرا به دستور مشیرالدوله والی وقت فارس و توسط شخصی به نام محمد رحیم بنا شد. این کارون‌سرا از جمله بناهای حیاط دار چهار ایوانی است که فرم رایج معماری وقت در آن رعایت شده است. حیاط مرکزی آن دارای ابعادی در اندازه 30,7 × 60,30 است. پیرامون کاروان سرا دو ردیف بنا وجود دارد که در بخش پیشین اطاق‌هایی موجود است که بدون واسطه به داخل حیاط راه می‌یابند. این اطاق‌ها یک اطاقک کوچک را نیز در پیش دارند. در بخش پشتی تالارهای ستون داری است که به منظور نگه‌داری چهار پایان یا اصطلاحا اصطبل ایجاد شده است. عمده مصالح تشکیل دهنده آن قلوه سنگ‌های رودخانه‌ای و ملات گچ است. در چهار گوشه بیرونی کارون سرا برج‌هایی قرار گرفته که به وسیله درگاه کوچکی به فضای داخلی کارون سرا راه پیدا می‌کردند. این برج های مدور دارای تزیینات گچ بری هستند. به منظور دید پاسداران کاروان‌سرا، روزنه‌هایی در این برج ها منظور شده است. این بنا که در یک طبقه بوده در چندین مرحله مورد مرمت واقع شده است. این اثر تاریخی به شماره 2083 در شماره آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

پل مشیر
پل که امروزه به پل مشیر معروف است با فرمی ترکیبی از پل های مثلثی و پل های خطی و ترکیب دو نوع قوس ضربی و رومی در طاق پل بنا گردیده و دارای 130 متر طول می‌باشد. ارتفاع بلندترین دهانه آن 11,40 متر و عرض آن 10,50 متر است.

این پل دارای شش دهانه می‌باشد. با طاق زنی از دو طرف که به‌وسیله طاق های تیزه داری که مابین پایه ساخته شده است بوجود آمده اند. دهانه و طاق ها به علت زوج بودن دهانه وسطی پل در سمت جنوب ساخته شده به همین دلیل در دو سوی بزرگ‌تر ، سمت جنوب دو و سمت شمال سه دهانه ساخته شده است. این پل مانند تمامی پلهای قدیمی بصورت وزنی کار می کند که به عبارتی وزن پل ، یعنی تمام وزن طاق های دهانه‌ها و بارهای وارده بر پل از طریق پایه‌ها به بستر رودخانه منتقل می‌شود.

معمار برای ارتباط بهتر و بیشتر پل و ساحل اقدام به ساخت چند اطاق ظاهراً با کارکرد معماری ولی در عین حال با کارکردی سازه‌ای کرده است. که این اطاق ها و فضاها را در دو سوی پل می‌توان مشاهده کرد.

روی پل قبل از اولین دهانه تا آخرین دهانه با سنگ های تراش چهارگوش مفروش است که زیبایی قابل تحسینی دارد. بر روی طاق چهار منار با نوک مخروطی 2عدد در سمت راست و 2عدد در سمت چپ جاده بنا گردیده است.

چهار منار نه تنها به خاطر زیبایی بیشتر پل طراحی و اجرا گردیده بلکه به هنگام فشار بیش از ظرفیت ، سازه لرزش پیدا می کند ، در فاصله بین ستون ها یک شکستگی که از بالاترین نقطه طاق ها به ((رویه )) پل سرایت کرده اجرا گردیده تا فشار و سنگینی را بهتر مهار کند.

در فاصله بین هر دو دهانه باز هم از از هر دو جهت ستون‌های مقاوم، حامی و بشکل مخروط که تقریباً از 1,5 متری نوک مخروط با دایره‌ای یکنواخت به کف رودخانه می‌رسد. این ستونهای مخروطی به بصورت طولی نصب شده است که نیمه بیرونی آن در ظاهر به چشم می‌آید.

با ورود و هجوم تازیان به ایران بسیاری از سدها، پل‌ها و جاده‌ها به علت ناآگاهی امیران عرب از بین رفته باشند و ایرانیان نیز دیگر آن حوصله و اتفاق نظر را برای آبادانی میهن در دل خود احساس نمی کردند. آن چنان که مورخان گفته اند بسیاری از آنان نابود شدند. از جمله همین پل که چون سده‌ها گذشت بار دیگر به مخروبه‌های آن توجه شد.

دقیقا نمی‌توان حدث زد در روزگار کدامین سلسله پل مذکور ترمیم شده باشد اما کاروان سرای شمال پل که می‌توان گفت ساختمانی بوده برای مامورین دولتی تا حافظ پل باشند و هم سلامت عبور و مرور کاروانها و قافله‌ها را تا پاسگاه دیگر بر عهده داشته اند و هم به علت کثرت اطاقها محل اطراق و استراحت مسافران بوده است.

این پل در زمان ناصرالدین شاه قاجار به دستور میرزا ابوالحسن‌خان مشیرالملک و با معماری حاج محمد رحیم شیرازی بصورت کامل مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و تا اواخر دوران پهلوی اول مورد استفاده قرار می‌گرفت. طی قرنها کاروانهای حامل مسافر و کالا از روی آن گذشته‌اند. سیلاب ها و رودخانه‌های طغیان کرده نتوانستند بر آن آسیبی وارد کنند. وقتی سازمان آب منطقه‌ای فارس و بوشهر بدون مطالعات لازمه و مذاکره و کسب مجوز از سازمان میراث فرهنگی وقت مبادرت به انتقال لوله‌های فلزی و بسیار سنگین آب از روی پل نمود، وجود لوله‌های آب علت رفت و آمد وسائط نقلیه سنگین موتوری همچون جرثقیل و تانکر و تریلرهای سازمان آب بر روی پل گردید. عدم توجه به ظرفیت پل و فشار بیش از حد کامیون‌های سنگین به مرور باعث گردید سقف بعضی از دهانه‌های پل فرو ریزد.

این اثر تاریخی در فهرست آثار تاریخی ایران به شماره 2546 مورخ 8/10/78 به ثبت رسیده است. این پل قدیمی ترین پل استان بوشهر است.

چشمه آبگرم دالکی
این چشمه در 18 کیلومتری برازجان قراردارد. اهمیت ان علاوه بر آبیاری نخلستان‌های اطراف به دلیل خواص درمانی آن است. دراطراف این چشمه چاههای نفتی قراردارد که برجای مانده ازاولین تلاشها برای کشف نفت دراین منطقه بوده است. شرکت هوتز در سال 1884 امتیاز استخراج نفت را در دالکی و جزیره قشم کسب کرد و برای استخراج نفت به حفر چاه در آن مناطق اقدام نمود اما به نتیجه‌ای دست نیافت. ازدیگر مکانهای دیدنی شهر دالکی می‌توان به حمام قدیم، بقعه شاهزاده احمد، نخلستان‌ها و کناره‌های رود دالکی در ایام بهار اشاره کرد.واز اثار دیگر که به قدمت این شهر می افزاید نامگذاری رودخانه مجاور به نام دالکی که خود نشان دهنده قدمت زیاد این شهر می‌باشد

دلوار(بوشهر)

  • جمعیت :
    3256
  • کد تلفن :
    772

دِلوار شهری است بندری بر کرانه خلیج فارس در استان بوشهر ایران. دلوار مرکز بخش دلوار شهرستان تنگستان است. شهر دلوار در جنوب خاوری شهر بوشهر و در فاصله کمی از دماغه هلیله قرار گرفته‌است.

مردم دلوار اصالتا لر هستند و جزئی از ایل بزرگ لیراوی می‌باشند.زبان مردم دلوار لری است که روز به روز تحت تاثیر زبان فارسی به‌سوی فارسی شدن پیش می‌رود.

دلوار زادگاه رئیس‌علی دلواری قهرمان مبارزه با انگلیسی‌ها در جنوب ایران است. رئیس‌علی در زمان خود کدخدای روستای دلوار بود.

پیشینه
انگلیسی‌ها پس از اشغال بوشهر با چندین ناو جنگی و صدها سرباز هندی و بریتانیایی به تنگستان یورش بردند. آن‌ها به روستای دلوار مرکز تنگستان ساحلی نیز یورش بردند و خانه‌ها‌ را ویران کردند و نخل‌ها‌ی سبز را قطع نمودند. مبارزان تنگستان به رهبری رئیس‌علی به مقابله با نیروهای بریتانیایی پرداختند و خسارت‌های سنگینی به آن‌ها زدند. در یکی از این حمله‌ها رئیس علی دلواری از پشت سر هدف گلوله قرار می‌گیرد و در سن 34 سالگی کشته می‌شود.

ریز(بوشهر)

  • جمعیت :
    1808
  • کد تلفن :
    772

ریز شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش ریز از توابع شهرستان جم قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 1808 نفر بوده است.

بخش ریزنیمه غربی شهرستان جم را تشکیل می‌دهد. این شهرستان در منتها الیه جنوب شرقی استان بوشهرواقع است بخش ریزاز شمال با شهرستان فیروز آباد فارس ؛ ازسوی جنوب با شهرستان دیر ؛ از غرب با بخش مرکزی جم همجوار است وبه مساحت 850 کیلو متر مربع وبالغ بر 12000نفر جمعیت واز یک شهر(ریز) و22روستای کوچک وبزورگ است که 11روستا از این تعداد به دلیل داشتن حد نساب جمعیت شورای اسلامی داشته ودر آمار وزارت کشور منظور گردیده است 11روستا عبارتند از :

1) انارستان 2) تشان 3)دره بان 4)قلعه کهنه 5) پشتو 6) حسین آباد 7) تنگمان 8)جمال آباد 9) گند مزار 10) حرمیک 11) گلستان.

قسمت عمده بخش را جلگه‌ای تشکیل می‌دهد که ما بین آخرین دیواره‌های جنوبی رشته کوه زاگرس محصور است این دیواره‌ها شامل کوه سرخان در شمال وکوه احمد سلمان در جنوب است .رود خانه ریز(دره جمی) که از چشمه هفت چه (هفت چاه) جم سر چشمه می‌گیرد از میان دشت گذشته وبا گذر از مسیرطولانی در میان کوه‌ها سر انجام به رود مند می پیوندد در پی خشکسالی های پیاپی سالهای اخیر از میزان آب رودخانه تا حد زیادی کاسته شده است. با این حال یکی از عوامل شکل دهنده حیات در این ناحیه که تاریخ ریز بستگی تام وتمامی با ان دارد. همین رود وشعب فصلی آن می‌باشد .در پایین دست رود در منتهی علیه غربی دشت یکی از کمیاب ترین جاذبه‌های طبیعی جنوب ایران یعنی جنگل گلوبردکان(گلی بردکان) ساخته دستان مهربان همین اب است .این مکان در سالیان اخیر یکی از پر طرفدارترین تفرجگاه‌های استان بوشهر درایام نوروز شده است.

ریز نامی کهن است که از وآژه ایی اوستایی ((ریژ)) گرفته شده است .این واژه به سرزمین یا سرزمینی در کنار رود یا دریاچه گفته شده وبعدا خود به معنای آب و رود ودریاچه به کار رفته است .نام شهر تبریز، مهریز، تفلیس ، بدلیس ، کلمه کاریز ونیز نام خالص ریز وریگ ، این واژه را به همین معنا به یادگار نگه داشته اند . سر انجام این فعل ((ریزاندن وریختن ))که در مورد آب وسایر مایعات به کار می‌رود نیز از همان واژه مشتق شده است . به عقیده برخی از اساتید ادبیات فارسی کلمه ونام ریزبا واژه‌های " رگا، ری،آریا و ایران " هم خانواده است وبه معنای سرزمین پاک ،نجیب ومقدس به کار رفته است .

یکی از لهجه‌های روان واصیل زبان فارسی در این منطقه رواج دارد که دارای ویژگی هایی تقریبا منحصر به فرد است به عنوان نمونه می‌توان از تلفظ صدای (آ)در کلمات((خانه، شانه، لانه، باران و...)) یاد کرد نمونه دیگر مربوط به کار برد شناسه‌های ((مان، تان، شان))به صورت کامل است یعنی در صحبت های روزمره مردم ترکیبات صحیح وکاملی همچون ((خانه مان ، پولتان ،خودشان و...)) بدون تبدیل الف به (و) ـ که در بیشتر لهجه‌های کشورمان رایج است به وفور به کار می‌رود .

بقایای پی بناها وخرده سفالها پراکنده در سطحی وسیع نشان می‌دهد که احتمالا زمانی شهر یا ناحیه مسکونی بزرگی در اینجا ریز کنونی وحومه وجود داشته است .

گهگاه بر اثر شسته شدن خاک توسط سیلاب بقایای آسیابهای آبی مدفون شده ظاهر می‌شود یا در جریان شخم زمین در باغها ظرفهای سنگی بزرگی پیدا می‌شود . در مواردی نیز خمره‌ها ی حاوی بقایای اجساد یافت شده است که قدمت حیات تمدنی این ناحیه را به پیش از اسلام و دورانهای باستان می رساند . اینها همه نشان دهنده وجود حیات شکوفای یک جامعه کشاورز یکجانشین در گذشته‌های دوراین منطقه است .

شاهد وروایتی در دست است که نشان می‌دهد بیش از هزار وسیصد سال قبل این ناحیه پناهگاه برخی از علویان وشعیانی بوده که از ستم حاکم عراق حجاج ابن یوسف ثقفی گریخته بودند بر اساس این روایت در راه مال رو وقدیمی ریز به دوراهگ تعدادی قبر وجود دارد که از ان سربازان وماموران وابسته به حجاج است .آنگونه که سینه به سینه نقل شده است این سربازان که در تعقیب چند تن از علویان پا به این راه صعب نهاده بودند در این مکان از تشنگی هلاک می‌شوند . مسافران محلی که در قدیم از انجا می گذشته اند به این مکان نام قبرهای حجاج داده اند .

دشت ریز تا اواخر عهد صفویه آباد وبا رونق بوده است شاهد این مدعا قبرستانی وسیع در اطراف روستای حرمیک است که از جمله سنگهای دیده شده در آن سنگی است که نام ((صفی قلی فرزند پرویز)) بر آن حک شده وتاریخ 1112هجری قمری را دارد که مقارن اوایل دوران شاه سلطان حسین صفوی است . اما هرج ومرج بعد از صفویان وایام جانشینان نادر همچون بسیاری از نواحی ایران شکوفایی دشت ریز را به زوال و ویرانی کشاند وازآن آباد بوم جز ویرانه‌های با قی نماند.

بنا به شواهد تاریخی دوران اخیر ریز از اواخر دوره زندیه آغاز می‌شود.در این دوره بر اثر عواملی همچون نا امنی گسترده ودر گیری های قدرت مهاجرتهای زیادی در جنوب ایران صورت می کیرد که ازان میان مهاجرانی از اقوام ومکانهای مختلف در دشت ریز ساکن می‌شوند بخشی از بافت قومی ساکان این ناحیه از نسل همام مهاجران هستند که از نقاط مختلفی از جمله دشتی شولستان ((ممسنی کنونی )) کوشک یا کوشکک در فارس ،عشایر ترک ، دشتستان وجاهای دیگر آمده اند.بدینگونه حیات دشت ریز وآبادی های متروک مانده آن دوباره احیاه می‌شود وقناتها کهن دوباره به جریان می افتد .

در همین ایام است که آرامگاه یکی از سادات صاحب کرامت به نام ((سید حبیب الله)) از اعقاب امام موسی کاظم علیه السلام که احتمالا در دوران صفویه یا پیشتر زیسته و رحلت کرده ودر اینجاه مدفون شده بود زیارتگاه اهالی منطقه گشته واطراف آن نیز خاکستان(قبرستان) شده است .قدیمی ترین سنگ قبری که نگارنده این سطور توانست بخواند تاریخ 1203 هجری را دارد که همزمان است با اواخر عهد زندیه . این تاریخ تقریبی با قول یکی از متولیان کنونی بقعه از سادات احمدی همخوانی دارد که آرامگاه آمام زاده سید حبیب الله از حدود 250 سال قبل به صورت زیارتگاه در آمده است .

در برخی از نخستین شناسنامه‌ها از این ناحیه به نام بلوک ریز نام برده شده است بلوک کلمه‌ای مغلولی که به معنای تقریبی یک ناحیه یا بخش کشاورزی ومالیاتی به کار رفته است شروع کاربرد این عنوان در ایران به دوران سلطه مغلان یعنی قرن هفتم وهشتم هجری باز می‌گردد پیش از ان تاریخ از واژه فارسی میانه ((تسوج یا طسوج)) استفاده می‌شده است .

حیات باغ داری وکشاورزی این ناحیه به دلیل وجود آب شیرین فراوان از اهمیت زیادی بر خوردار است منابع مهم آبی دشت ریزکه از گذشته‌های دور موجب رواج وشکوفایی کشاورری وباغ داری بوده است عبارت است از : رودخانه وچاه‌های آب ریز، قنات تشان که آب گوارای آن مشهور است قنات دره بان ،قنات پشتو ، قنات وچشمه حرمی اناری ،چشمه‌های حرمیک وبنگو و قنات انارستان و ....

در گذشته کشت برنج به خصوص در زمینهای کنار رود خانه معمول بوده است ، اما به دلیل حجم فراوان رسوبات سنگی ناشی از سیلابهای زمستانی واز میانرفتن رفتن زمین های کشت این محصول کم کم منسوخ شد . همزمان وبعد از ان ، کشت ذرت رواج زیادی داشت وقوت غالب اهالی را رگاک (نان ذرت) تشکیل می‌داد . تا سالیان اخیر گندم ،جو،کنجد،تنباکو و پیاز نیز از محصولات معروف این منطقه به حساب می‌آید ...

سعدآباد(بوشهر)

  • جمعیت :
    30888
  • کد تلفن :
    773

موقعیت و و سعت
منطقه ی سرسبز سعدآباد بانخلستا نهایانبوه ورودخانه های زیبا چون نگینی  سبز دراستان  بوشهر جای  گرفته است .  این  بخش  از توابع شهرستان دشتستان ودرگوشه ی شمال شرقی استان بوشهر برروی طول  جغرافیایی تقریبی   51درجه و8دقیقه شرقی وعرض جغرافیایی  29 درجه و20 دقیقه شمالی واقع شده ا ست .  قسمتهای شمالی این بخش راتپه ماهورهای دنباله کوههای زاگرس فراگرفته وبه تدریج که بسمت  جنوب این منطقه  وارد  می شویم زمین مسطح و بشکل جلگه درمی آید ارتفا ع متوسط این  منطقه درحدود  50 متر ازسطح دریا می باشد . بخش شبانکاره در غرب و بخش  مرکزی  دشتستان در جنوب وشرق وقسمتی ازاستان فارس درشمال وشمال شرقی آن قرار دارد . مساحت این منطقه درحدود 736 کیلومتر مربع می باشد .

رود خانه های  دائمی  و معروف  دالکی در قسمت  شرقی  و شاپور درقسمت  غرب آن جریان دارند  که درواقع حیات این منطقه مدیون جریان همین دورودخانه می باشد  .رودخانه های مذکور ازکوههای جنوبی استان فارس در شهرستان کازرون سرچشمه گرفته وپس از طی مناطق کوهستانی درمنطقه یسعدآباد وارد جلگه های ساحلی استان  بوشهر می شود و پس  از عبور از این  منطقه  در محلی  بنام درودگاه بهم متصل شده شکیل رود خانه حله رامی دهند وسپس وارد خلیج فارس می گردند .  باتوجه  به  شرائط آب و هوائی  حرارت وتبخیر زیاد  خاک این منطقه عموما  ازنوع گیاهان گرمسیری نظیر درخت  خرما . کنار. گز تشکیل می دهند .  در اواخر  زمستان  مناظر زیبای  گیاهی بسیار متنوع  و گوناگون  بچشم می خورد  که دارای عمری  کوتاه می باشند  وباتوجه به فرارسیدن گرمای زودرس از بین می روند .
 آب و هوای  منطقه  بطو کلی جزء انواع آب و هوای  بیابانی و نیمه بیابانی  بشمار می رود .  وجود رود خانه های دالکی وشاپور ودرنتیجه پوشش انبوه  نخلستان ها  تاثیر زیادی  در تعادل  آب وهوایی منطقه گذاشته است . حداکثر درجه حرارت 47 وحداقل آن به حدو د  5 درجه می رسد .حداکثر بارندگی بین 250 تا300میلیمتر وحداقل آن بین 50 تا 100 میلیمتر می باشد .

ویژگیهای انسانی :
این بخش بمرکزیت شهر سعدآباد  با دو دهستان وحدتیه ونظرآقا دارای 25 پارچه آبادی می باشد و جمعیتی درحدود  30888 نفر رادر خودجای داده است .  تراکم نسبی  جمعیت  درحدود  39 نفر  درهر کیلومتر  مربع می باشد  وبیشتر  مردم این منطقه در مجاورت دو رودخانه ی دالکی وشاپور ساکن می باشند .

از نظر اشتغال   در حدود  80%  از مردم  به  کار  کشاورزی   بخصوص دربخش باغداری مشغول می باشند مردم این منطقه همگی مسلمان وشیعه  می باشند و زبان آنها فارسی وتقریبا لهجه ی لری دارند .

ویژگی اقتصادی :
اقتصاد  مردم  منطقه سعدآباد براساس  کشاورزی ودرآمد حاصل از فروش خرما می باشد  .  وجود  رودخانه های  دائمی درمنطقه واحداث سد انحرافی  سرقنات  باعث رونق  وحیات اقتصادی  منطقه شده است

درمنطقه ی سعد آباد درحدود 1300000اصل درخت خرما وجوددارد که سطح زیرکشت آنها  10000 هکتار است . هرساله حدودا 42تا 50 هزار تن محصول  می دهد  که مقام اول را دراستان  بوشهر و  در ایران   از   نظر  تولید   محصول   خرما   از  جایگاه  و  موقعیت   ممتازی بر خوردار است   و   با   توجه   به تاکید   دولت  جمهوری   اسلامی      در رابطه  با  صادرات  محصولات  غیر نفتی  این  منطقه  می تواند      نقش مهمی را ایفانماید دراین راستا ایجادکارخانه بسته بندی خرما  توسعه شبکه آبیاری    نوین  تشویق ودادن اعتبارات به  کشاورزان سم  پاشی ومبارزه باآفات  بموقع ازضروریات بخش کشاورزی منطقه می باشد
بغیر از باغداری دربخش زراعی نیز مردم منطقه  سعدآباد فعالیت دارند اما  با توجه  به شرائط آب وهوائی کمبود آب وزمین جهت کشت آبی وهمچنین کشت دیمی فقط درسالهای پرباران برداشت گندم وجو در منطقه ازمقدار بالائی برخورداراست .
کل زمین زیر کشت آبی 724هکتار می باشد که 70 هکتار آن تحت نظارت   خدمات  کشاورزی   منطقه  کشت می شود وزمین زیر کشت دیمی  1818 هکتار است  که  سالانه  مجموعا  450  تن  گندم  و جو برداشت می شود .
پرورش گاو وگوسفند به روش سنتی دربین کشاورزان منطقه رایج می باشد   که   بیشتر  جنبه ی  تامین  نیازهای  شخصی  دارد تعدادقابل توجهی  از مردم  این  بخش  نیز در کارهای  اداری  فرهنگی  و  خدمات مشغول به کار می باشند .
سابقه ی تاریخی منطقه ی سعدآباد :
باتوجه    به  جریان  رودخانه  های   دائمی    و معروف  دالکی  و  شاپور در  منطقه ی    سعدآباد  و با در نظر  گرفتن  اینکه  تمام  تمدن ها ی قدیمی  در کنار رودخانه ها  واقع  شده اند .  می توان  گفت  که   این منطقه  از سابقه ی   دیرینه  و  تاریخی  زیادی  برخوردار می باشد وشاید تاریخی   به   اندازه ی  عمر این  رودخانه  دارد .   زیرا  بنا  بر  مثل   معروف (هرجاآب است آبادانی است ) هم  اکنون  قدیمی  ترین   آثار  تاریخی   شناخته   شده   منطقه   نظیر ستونهای    سنگی  بد ست  آمده   در مجاورت  روستای  جطوط  وآثار مخروبه ی شهر توز(توج) درقسمت شمال شرقی سعدآباد وآثار خانه هایی  از قدیم  بنام چهل خانه  در کنار رود خانه ی   شاپور  درمجاورت شهر سعدآباد  حکایت ازتمدن وآبادانی این منطقه دردوران  سلسله هخامنشینان وساسانیان می نماید .
خر ا به های    شهر  معروف  توز  (توج )   مربوط  به  دوره   ساسانیان درقسمت شمال  شرقی شهر سعدآباد ودرمحلی بنام زیراه بنا برقول مورخین  یکی  از  شهرهای  پررونق وآباد بوده واز نظرصنعت نساجی دربین شهر های جنوبی ایران دارای شهرتی خاص وپارچه های مرغوب آن به کشورهای اطراف خلیج فارس وسایر بلاد صادر می شده است .
این منطقه درزمان ساسانیان بنابرآثاروشواهد موجود ازرونقو ثروت سرشاری برخوردار بوده است . باظهوردین اسلام ودرزمان خلافت عمر شهر مذکور بتصرف سپاهیان اسلام درآمد ه ومردم این شهر به دین
اسلام   گرو  ید ه اند    مقبره ی   یکی  از   مسلمانان   آن زمان    بنام آقامیرهداف وهمچنین سکه های بدست آمده که جمله ی معروف  *لااله الی اله *  برروی آنهاحک شده است مبین تاثیر فرهنگ اسلامی در این  منطقه  بوده  است  متاسفانه  از نظر باستانشناسی  برروی این شهر مخروبه  قدیمی  به  جامانده  از عهد  ساسانیان  هیچگونه   کار کارشناسی  و   تحقیقی انجام نشده  درحا لیکه  این  شهر  دررده  آثار شهر  تاریخی    بیشابور  د رنزدیکی  شهر کازرون   می باشد .   از سایر دوران های تاریخی آثارمشهودی باقی نمانده است . آنچه مسلم است این  ناحیه جزیی ازا قطاعات حکام فارس بوده  و مالیات های دریافتی آن سرازیر حکومت مرکزی می شده است  .وجود  آثارگورهای جمعی حاکی از سا لهای  و یرانی  ناشی از سوانح طبیعی و امراض مسری نظیر طاعون و و با  در منطقه بوده است .   واما و جه تسمیه سعدآباد  بنا بر روایتی  بد ینگو نه  بوده است   ابتدا  به  محمد آباد  معروف  بوده  که درفارسنامه ناصری هم ازآن یاد شده است ودرمحلی که هم اکنون به خشم  کهنه مشهور استقرار داشته ا ست  ولی  بعدا درسال 1312هجری قمری  اسماعیل خان  شبا نکاره  ( جد خوانین بلوک زیرراه )   به این  منطقه آمده و سعد الملک  مافی  مالک بلوک  زیراه و محمدآباد و وزیر ناصرالدین  شاه مراتب خدمت  گذاری ولیا قت  اسماعیل خان  را نسبت  به حفظ طرق و  شوارع منطقه به ناصرالدین شاه گزارش وبه پاس قدردانی فرمانی بنام  سرتیپ اسماعیل خان  شبانکاره با  نشان  و حمایل مربوط به محمد آباد فرستاد  .اسماعیل خان  نیز به پاس محبت سعدالملک  نام  محمد آباد  راکه  خود  و بستگا نش  درآن زندگی می کردند به محل فعلی منتقل وبنام  سعدآباد نام گذاری کرد . باپیدایش نظام فئودالیته  منطقه ی سعدآباد نیز باتوجه به داشتن آب وخاک منا سب و  زمین  حاصلخیز جهت کشت محصولاتی نظیر خرما و گندم  بشدت  مورد طمع حکام فارس و خوا نین منطقه قرار گرفته بود  در دوران  قاجاریه وپهلوی  اوج تسلط  خوانین به  روستاها ومردم این بخش بوده و باگرفتن بهره مالکانه مردم را به   استضعاف شدید کشانده بودند  که منجر به قیامهای مردمی نظیر (( جر جا قاش )) و((جر گله میرو ))  و  سایر مبارزات  حق  طلبانه  گردید  که با قساوت هرچه  تمام  ژاندارم های   بی رحم و دست نشانده  خوانین  سرکوب  و باعث شهادت تنی چند ازمردم مظلوم این بخش گردید .
در جریان نهضت ها ومبارزات مردم ایران این شهر همگام باتهران مرکز ایران حرکت می کرد ه است ودرپیروزی انقلاب اسلامی نیزاولین شهیدان استان راداشته ودرجنگ تحمیلی عراق علیه ایران  شهدای زیادی را به میهن اسلامی تقدیم نموده است .

شبانکاره(بوشهر)

  • جمعیت :
    6983
  • کد تلفن :
    773

شَبانکاره شهری است در استان بوشهر ایران که بر اساس سرشماری رسمی سال 1385، تعداد 6,975 نفر جمعیت داشته‌است.شبانکاره مرکز بخش شبانکاره شهرستان دشتستان است.

شهر شبانکاره در فاصله ? 95?کیلومتری شمال خاوری بوشهر و در حوزه آبریز رودخانه حله قرار دارد.صحبت‌هایی در مورد ارتقاء بخش شبانکاره به شهرستان در جریان است که موجب تنش‌هایی میان مردم شهر آب‌پخش و مردم شبانکاره شده‌است.

جُرج لوریمر در کتاب راهنمای خلیج‌فارس...، شبانکاره را چنین معرفی می‌کند: «شبانکاره از مغرب به رود شور محدود است که آن را از حیات داوود جدا نموده و از شمال و مشرق به کوهستان خارج از مناطق ساحلی ایران محدود می‌گردد که این کوهسار در این قسمت موسوم به «طویسه» است و از جانب رودخانه حله آن را محدود می‌کند. بنابراین طول آن از شمال باختری ـ جنوب خاوری نزدیک به 20 میل و عرض آن 120 میل است.»
قلاسوز در 6 کیلومتری خاور شبانکاره از آثار دیدنی آن است.

پیشینه
شبانکاره از قدیم ده‌کهنه نام داشته و در دوران‌های باستان آن را بخشی از ایالت اَنشان در دولت ایلام دانسته‌اند و پس از آن جزئی از منطقه پارس. بهرام‌آباد که هم اکنون محله‌ای از شهر آبپخش می‌باشد در عهد باستان تا اواخر ساسانیان شهر بزرگی بوده است که از چهاربرج کنونی تا شبانکاره(دهکهنه) امتداد داشته و شبانکاره(دهکهنه) بازمانده‌ای از بهرام‌آباد بوده که در یک جنگ ویرانگر نابود شد و بعد از مدتها باقی‌مانده‌ای از شمالیترین نقطه شهر را دهکهنه نامیدند.

سده بیستم
حاکم شبانکاره در قدیم اسماعیل خان (درگذشته 1344 ق.) بود که منطقه را از سعدالملک اجاره کرده بود. اسماعیل خان آبادی سعدآباد را به افتخار سعدالملک در این منطقه بنا نمود.

پس از درگذشت اسماعیل خان، فرزندانش محمدعلی خان و لطفعلی خان و پس از آن فرزندان محمد علی خان یعنی ملک منصور خان و اردشیر خان شبانکاره‌ای بر مناطق سعدآباد و شبانکاره حکومت کردند.

طاهری(سیراف)(بوشهر)

  • جمعیت :
    3513
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.sh-siraf.ir

طاهری شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش مرکزی از توابع شهرستان کنگان قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 8781 نفر بوده است.

هویت شهری بندر باستانی سیراف
امواج زیبا ، همراه با نسیم ملایم وزش باد که قطرات ریز آب دریا را به صورت ساحل نشینان و مرزداران رشید خطه خلیج همیشه فارس می تراود ، طراوت وشادابی خاصی به این چهره های زیبا و نیم سوخته داده است .اینجا سیراف است، سیرافی که روزگاری ابهت وهیمنه اش تاریخ را درنوردیده بود ، بندری که نقش مهمی در تجارت ، دریانوردی ، صدور فرهنگ و هنر ایرانی و اسلام به جنوب شرق آسیا ، شرق آفریقا و کشورهای خاور دور داشته و مانند نگینی درخشان در ساحل سینوس پرسیکوس (خلیج فارس) متلألو بوده است .
این بندر کهن که در بین چهار مرکز صنعتی و گازی عسلویه،پارسیان،جم و کنگان قرار گرفته می رود تا با احیا مجدد خود همچون سرزمینی افسانه ای و اسطوره ای در ایران زمین فریاد بزند که پس از یک هزاره باز هم سیراف و هم اکنون چهار اثر تاریخی آن شامل قبور سنگی و چاهها ، گور سیبویه ، مسجد جامع و قلعه نصوری به ثبت ملی رسیده و با توجه تصویب هیأت دولت ، نام بندر طاهری به بندر سیراف تبدیل گردیده و این بندر واجد شرائط ثبت در فهرست آثار جهانی و یونسکو می باشد.این بندر در فاصله ٢۴۵کیلومتری جنوب شرقی بوشهر،در ۴٠ کیلومتری کنگان،در ٣۴کیلو متری پارس جنوبی (غرب عسلویه) و ٣١٠ کیلومتری فیروزآباد ودر کنار ساحل نیلگون خلیج فارس قرار گرفته است .خلیج فارس از روزگاران کهن تاریخ،به دلیل قرار گرفتن در مسیر تجارت غرب و شرق و امکان رسیدن به مهد فرهنگ های بزرگ تاریخ نخستین ،یکی از حساس ترین مناطق و همیشه مطمع نظر فاتحان بزرگ تاریخ ، تجار و بازرگانان و حتی راهزنان بوده است تاریخ سیراف با اساطیر و باورهای ایرانی پیوند یافته و سیراف بر یک بنیان بازرگانی بنیاد گرفت ، هر چند گسترش تجارت و اقتصاد مستلزم امنیت است و سنگ بنای توسعه این بندر برای بسط و گسترش بازرگانی و دریانوردی توسط اردشیر بابکان نهاده شد.و به سبب ایجاد امنیت،تجارت و کشتیرانی آزاد،مورد توجه همه کشورها قرار گرفت ، کشورهایی مانند هند،چین،جنوب شرقی آفریقا و کشورهای حاشیه مدیترانه که سیرافی ها با آنها مبادلات تجاری در سطح وسیعی داشتند و آزادی تجارت بر قراری روابط آزادانه انسانها را فراهم ساخت و از این رو زرتشتیان،مسیحیان،یهودیان،چینی ها،رومی ها و سپس مسلمانان در کمال آزادی و انصاف به کار تجارت مشغول می شدند و با توجه به حضور تمدن ها ، ادیان و مذاهب مختلف و زندگی مسالمت آمیز در کنار یکدیگر،سیراف را شهر گفتگوی تمدن ها نیز می نامند . این بندر تاریخی که پس از ورود اسلام در سال ٢٩ ﻫ .ق مسیر تجارت و پیشرفت خود را با مدیریت فرمانداری ایرانی و به عنوان مبدأ راه آبی ابریشم استمرار بخشید.      و اوج شکوفایی و عظمت سیراف به قرون سوم و چهارم هجری مربوط و این بندر را با دریانوردان افسانه ای و ثروتمند به یکی از بزرگترین بنادر تجاری و بازرگانی جهان مبدل نمود.  و اغلب مورخین مانند استخری،ابن خلدون،ابن حوقل،مقدسی و... از زیبایی شهر،ثروت فراوان،دریانوردان شهیر و توجه به ساختمان سازی سیرافیان یاد می کنند.  مشاهیر و مفاخر سیراف :  ١- ابو سعید سیرافی از عالمان علم نحو و نخستین واسط گفتگو میان دستور زبان فارسی و عربی در قرون سوم و چهارم هجری.٢- ابو محمد یوسف سیرافی از عالمان علم نحو و استاد سید رضی گرد آورنده نهج البلاغه.  ٣- قطب الدین محمد سیرافی از عرفا و علمای بزرگ سده هفتم هجری.۴-سیبویه عالم بزرگ علم نحو جهان اسلام که کتاب الکتاب وی معروف می باشد.  ۵- سلیمان سیرافی اولین جهانگرد که چهارصد سال قبل از مارکوپولو مبادرت به سفر به چین کرد.  ۶- محمد ابن بابشاد سیرافی از دریانوردان بزرگ و شجاع سیرافی.٧- ابو زید حسن سیرافی،نگارنده خاطرات سلیمان سیرافی.  ضمناً طبق روایات و احادیث در بحارالانوار علامه مجلسی چهار تن از اصحاب امام زمان (ع) سیرافی می باشند.  علل افول سیراف
١- زلزله شدید سالهای ٣۶٧ و ٣٩٨ﻫ .ق
٢- زوال حکومت آل بویه 
٣- ظهور کیش و مهاجرت سیرافیان 
۴- جنگ های ملوک الطوایفی و قبیله ای در مسیر منتهی به سیراف 
۵- وارد شدن ضربه به روابط چین و سیراف به دلیل جنگ های داخلی چین  مهمترین آثار دیدنی بندر سیراف : 
1- قبور سنگی سیراف : جالبترین آثار تاریخی سیرا ف قبور سنگی قدیمی است که در دره ی لیرودی شیلو در صخره های کوه کنده شده و در دنیا بی نظیر می باشد و عده ای آنرا به مسلمانان و عده ای آنرا به زرتشت و یهودیان نسبت میدهند و در واقع می توان گفت که با توجه به وجود ادیان مختلف در سیراف،آن قبرستان را گور تمدنها نامید. 
2- چاههای آب (استودانها) : یکی از شگفتیهای بندرسیراف چاهای آب سنگی است که در صخرهای کوه به تعداد بیش از صد حلقه و به ارتفاع2۵ تا ١٣5 متر ساخته شده اند و در دره لیر واقع میباشد. 
3-گور دخمه ها: دخمه ها واقع در دره ی لیر که در زبان محلی به آنها خانه گوری «گبری» می گویند که پیران فاقد قدرت و یا بیمار درون این دخمه ها می گذاشته اند و هنوز استخوان های آنها در آن دخمه ها وجود دارد .  
4- مسجد امام حسن بصری : واقع بر تپه ای کوچک مشرف به گلزار شهدای شهرو دارای چشم انداز زیبایی است و از بناهای عهد ایلخانان است و دارای زیرزمین ، آب انبار،اصطبل و احتمالاً مدرسه علوم دینی بوده است. « به سال دوم ﻫ .ق» 
5- گورسیبویه:آرامگاه فاضل و عالم علم نحو، سیبویه و برادرش نور اوین از علمای اهل تسنن «وفات سال ٣۶٨ ﻫ .ق» واقع در دره لیر. 
6- آرامگاه قطب الدین سیرافی: و پسرش از علمای اهل تشیع که واقع در گلزار شهدا ی شهر می باشد.
7-سنـگ قبر های دوره اسلامی : که با خط کوفی نوشته شده اند و قدیمی ترین سنگ قبر به تاریخ ٣۶۴ ﻫ .ق می باشد. 
8- آتشکده : که اتاقی تقریباً مربعی شکل و دارای گچبری هایی است که بر روی تپه ای مشرف به دری لیر واقع است . 
9- امامزاده سید ابراهیم : از نوادگان امام هفتم حضرت موسی کاظم(ع) واقع در آبادی چاه مجنون می باشد. 
10- بنو : منطقه ای زیبا با درختان بسیار،چشمه آب و رودخانه ای با آب جاری واقع در پشت پمپ بنزین بندر سیراف . 
11- ساحل : با توجه به بیش از چهار کیلومتر ساحل ماسه ای ،سنگی و صخره ای،نقاط چهمین،باغ شیخ،بنگسار و چاه مجنون از زیبایی خاصی بر خوردار می باشد.
12-قلعه شیخ : این قلعه متعلق به خاندان نصوری و بر روی تپه ای مشرف به دریا بنا شده است و دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی و یک شاه نشین و بادگیر می باشد که توسط شیخ جبار دوم پدر بزرگ شیخ ناصر نصوری در سال 1224 ﻫ .ق ساخته شده است گچبریهای زیبا با قدمت حدود ٢٠٠ سال غالباً نقش درختان، شاخ وبرگ و گلدانهای زیبا و فرشتگان را نشان می دهد. همچنین هیجده تابلو بسیار زیبا از مجالس شاهنامه فردوسی در ایوان غربی قلعه نقش بسته است.و این قلعه را می توان سلطان قلعه های ساحلی ایران نامید که پس فوت شیخ ناصر نصوری در سال 1356 شمسی خالی از سکنه گردید و در سال 1378 توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری و سپس به ثبت ملی رسید . 
13- موزه مردم شناسی : واقع در خانه دکتر وایت هوس که با همکاری موسسه غیر دولتی سیراف پارس و سازمان میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر تشکیل گردیده است. 
14- پارک های ساحلی بنگسار ، غدیر و نگارستان   و دیگر آثار حفاری شده توسط هیأت مشترک ایران و انگلیس به سرپرستی دکتر وایت هوس بین سالهای ١٩۶۶ تا ١٩٧٣ میلادی شامل:
 1- مسجد جامع سیراف: مهمترین بنای عمومی سیراف مسجد جامع شهر می باشد که بر روی ویرانه های یک دژ ساسانی بنا شده است و از اولین مساجد ساخته شده دوره اسلامی می باشد و اغلب مورخین از زیبایی آن به نیکی یاد نموده اند. 
2- حمام:قدیمی ترین حمام های دوره ی اسلامی را می توان در سیراف مشاهده کرد .
3-بازار و نمونه شهر:بازار سیراف که شامل مغازه هایی کوچک و بزرگ می باشد که ردیفی و دنبال هم و در کنار یکدیگر ساخته شده اند که اندازه بزرگترین آنها به ٢×٣ متر می رسید.که این نشان دهنده تجمع جمعیت،شکوفایی و رونق اقتصادی این بندر می باشد و ساختمان های زیبا ، کوچه های باریک و خیابان های سنگفرش از ویژگیهای اماکن مسکونی سیراف بوده است. 
4- گمرک(بنگسار)      شهرداری شهر سیراف در سال 1384 هجری شمسی تاسیس گردید.

عسلویه(بوشهر)

عَسَلویه شهری از توابع شهرستان کنگان ویک منطقه عظیم صنعتی از توابع استان بوشهر در جنوب ایران است. این شهر در دوازه کیلومتری شرقی روستای نخل تقی و در هفت کیلومتری روستای بیدخون و در کرانه خلیج فارس واقع شده‌است.

موقعیت شهرعسلویه
 عرض جغرافیایی 27درجه 49 دقیقه و 94 ثانیه  طول جغرافیایی 52 درجه 62 دقیقه و 19 ثانیه  ارتفاع از سطح آب¬های آزاد 18 متر (62 فوت)تاریخچه شهر عسلویه  بندر عسلویه سابقه بسیار دیرینه ای دارد . بر اثر تنشها و حوادث و دشمنی ها آثار تاریخی آن مانند قلعه ها و مساجد متعدد ویران و نابود گردید بندر عسلویه از بنادر اولیه خلیج فارس به شمار می آید که آن زمان بیش از پنج بندر فعال نبوده است که عبارتند از : بوشهر ، بصره ، سیراف، عسلویه و کنگ حکایتگر آن است که در دوره ساسانیان قبل از آن این بندر بوده و بعضی ها قائل هستند 4000 سال قبل از اسلام بندر عسلویه بوجود آمده است و تاریخ ذکر می کند زمانی که می خواستند بغداد را بسازند از بندر عسلویه و سیراف مالیات دریافت می کردند .لازم به ذکر است عسلویه جای فعلی نبوده بلکه در دامنه کوه قرار گرفته و بین دریا و خود این بندر در خت حرا فاصله انداخته است .که به مرور زمان جنگل مورد نظر خشک و دریا عقب نشینی کرده و مردم به دنبال آن کم کم از جای خود هجرت و جای فعلی سکنا گزیدند.تاریخ غزالی در بغداد از زبان سند باد بحری می نویسد در سال 400 هجری قمری وقتی که از بندر لنگه بطرف بصره عزیمت می کردیم سکان کشتی به طرف عسلویه می بستیم و برای اینکه از نیروی دریایی عسلویه در امان باشیم شبانه از دماغه نایبند می گذشتیم یعنی هزار و چند سال پیش صاحب قدرتی بوده است .جمعیت این بندر در قدیم چندین برابر جمعیت فعلی استو آثار و مساجد بسیاری داشته است . دوطایفه بزرگ به نام حرمی ها و نصوری ها که در عسلویه بوده اند جنگ بزرگی به راه می اندازند و در روز عید فطر جنگ اتفاق می افتد و بسیار مردم شجاع و با غیرت داشته که جلو این در گیری سینه سپر می کنند و تعداد بسیار زیادی از مردم در این جنگ به شهادت می رسند. این بندر از قلعه های متعددی بر خوردار بوده و یکی از قلعه های بزرگ که دور تا دور آن بازارچه بوده که بوسیله انگلیسیها از طریق دریا به توپ بسته شده و تخریب گردید. و دومین قلعه و بسیاری از جاهای مهم این بندر توسط قشون رضاخان و خوانین تخریب شده و هرچه به عقب برگردیم بندر عسلویه از رونق و آبادانی بهتری برخوردار بوده است و از کلام سید احمد خمینی رضوان الله علیه که فرمودند: زمانی که بندر عسلویه آباد بوده است از بندر عباس خبری نبود.
بخش عسلویه:بخش عسلویه شرقی ترین بخش استان بوشهر می باشد. موقعیت ممتاز وجالب این بخش این است که در همجواری با استهای هرمزگان و فارس قرار گرفته است که این در نوع خود ویژگی های خاصی به این منطقه بخشیده است.بخش عسلویه از شمال به رشته کوههای سرافراز زاگرس، از شرق به شهرستان پارسیان (استان هرمزگان) ، از غرب به شهر کنگان(استان بوشهر) و از جنوب به خلیج نیلگون و همیشه فارس محدود می باشد.بخش عسلویه از دو شهر عسلویه و نخل تقی و 21 روستا از جمله بندو ، سهمو ، چاه مبارک، زبار، بیدخون، اخند، خره، خیارو، هاله ، بساتین، عسکری، صفیه، بستانو، کلات، کنارخیمه،دهنو، بزباز، مروع و سواحل تشکیل شده است. راههای دسترسی به این بخش از سه طریق هوایی، زمینی و دریایی امکان پذیر است.شهر عسلویه بین 51 درجه طول شرقی و 27 درجه عرض شمالی و در حاشیه شمالی خلیج همیشه فارس و در شهرستان کنگان استان بوشهر قرار دارد. این شهر از طرف شمال شرق به شهر نخل تقی، از طرف شرق به تأسیسات پارس جنوبی و از طرف مغرب به خلیج همیشه فارس محدود می شود. از شهر عسلویه تا مرکز شهر کنگان 70 کیلومتر فاصله است و تا منطقه زیبای نای بند 30 کیلومتر مسافت وجود دارد.ادارات بخش، نهادها، بانکها و موسسات مالی در این شهر رونق خاصی نسبت به بقیه شهر ها و روستاههای استان دارند.

منطقه صنعتی
این منطقه در شرق استان بوشهر در حاشیه خلیج فارس در 300 کیلومتری شرق بندر بوشهر و در 420 کیلومتری غرب شهرستان بندر لنگه و در 570 کیلومتری غرب بندر عباس واقع است(همجواری استان بوشهر با استان‌ها :از شمال به منطقه اسیر در فارس، از شرق به هرمزگان و از غرب به خوزستان کهگیلویه و بویراحمد) و حدود 100 کیلومتر باحوزه گاز پارس جنوبی که درمیان خلیج فارس واقع شده (دنباله حوزه گنبد شمالی قطر) فاصله دارد.


موقعیت مورد نظر برای منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس مزایای قابل توجهی دارد، از جمله کمترین فاصله ممکن با میدان گاز پارس جنوبی، وجود فرودگاهی که درزمان ساخت وساز می‌تواند سرویس مناسبی به عنوان فرودگاه بین المللی استقرار یابد، دسترسی مستقیم به آب دریا، عمق مناسب سواحل ازنظر بندری، برخوردار از شبکه‌های تأسیسات زیرساختی شریانهای ارتباطی فرامنطقه‌ای، وجود نیروی کار بالقوه در شهرها وروستاهای اطراف، طبیعت سرسبز وچشم اندازهای طبیعی زیبا وجود دارد.

محدوده و وسعت
محدوده منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس براساس مصوبه هیات وزیران وشورای عالی مناطق آزاد تجاری / صنعتی به این شرح تعیین گردیده‌است: ازغرب به روستای شیرینو، ازجنوب به خلیج فارس ، ازشمال به دامنه ادامه سلسه جبال زاگرس وازشرق به روستای چاه مبارک. این محدوده طبق مصوبه هیئت وزیران 10000 هکتار بوده که براساس استانداردها تفکیک می‌گردد.

توسعه منطقه ویژه
با توجه به پتانسیلهای این منطقه، کمبود اراضی مناسب و لزوم توسعه صنایع بالادست نفت وگاز(با دسترسی مناسب به دریا) درمحدوده منطقه ویژه وهمچنین قرار داشتن مکان فعلی شهرهای نخل تقی و عسلویه در محدوده‌ای با خطر سنجی بالا، عدم دسترسی مناسب به شریانهای پیرامون منطقه و نامناسب بودن مکان فرودگاه نظامی فعلی (خطر سنجی بالا در همجواری با صنایع بالا دست، عدم امکان استفاده بهینه اهالی منطقه از آن و…) درنظراست در آینده نزدیک نسبت به جابجایی فرودگاه وروستاهای نخل تقی وعسلویه سایت نیروهای نظامی به مکانهای مناسب واستفاده از اراضی فوق به عنوا ن توسعه صنایع بالا دست اقدام شود. ضمنا با توجه به لزوم استقرار واحدهای مایع سازی گاز(DME,GTL,LNG) درمنطقه وعطف به مسائل ایمنی و حریم و فاصله لازم این واحدها از دیگر واحدهای صنعتی، زمینی ساحلی به وسعت تقریبی 2000 هکتار واقع در 20 کیلو متری غرب منطقه جهت استقرار واحدهای فوق پیش بینی شده‌است.


عسلویه معروفترین بخش منطقه ویژه اقتصادی پارس است که هر ساله شاهد حضور تعداد قابل توجهی از افراد جویای کار است. جمعیت بومی منطقه عسلویه حدود 9000 نفر است که 80 درصد آنها اهل سنت هستند. با احداث پروژه‌های توسعه‌ای منطقه و تخمین‌های مقایسه‌ای رقم کل جمعیت شاغل در پایان دوره بهر‌ه‌برداری کامل به رقمی بالغ بر یک‌صد هزار نفر خواهد رسید. در سال 1387 مسئولان منطقه ویژه اقتصادی پارس به تمامی کارکنان خود مهلت دادند که تا اول آبان‌ماه همانسال یا ازدواج کنند یا از کار اخراج شوند.

منطقه صنعتی و فرودگاه
دارای واحدهای عظیم و پرشمار پتروشیمی و پالایشی. پیرو صحبتهای انجام شده در بالا فرودگاه قدیم تعطیل گردید و فرودگاه جدید با نام خلیج فارس در 35 کیلومتری شرق عسلویه احداث و مورد استفاده قرار گرفته‌است

کاکی(بوشهر)

  • جمعیت :
    9897
  • کد تلفن :
    772

شهر کاکی ، مرکز بخش کاکی ، در شهرستان دشتی قرار دارد و از گذشته‌های دور سکونت در آن ، به شکل های گوناگون وجود داشته است. این منطقه در سال 1371 به شهر تبدیل شد و امروزه نقش خدماتی و کشاورزی دارد . قرار گرفتن این شهر در مسیر ارتباطی بوشهر – کنگان به استقرار و توسعه این شهر کمک کرده است.این شهربه اتفاق خورموج که مرکز دشتی است، ازقدیم مرکز علمی -فرهنگی و حوزوی جنوب بوده وهم اکنون نیز سادات وعلمای بزرگی را در خود جای داده است.
این بخش یکی از مناطق آباد وقدیمی ومشهور دشتی است در قبل از اسلام جزء سرزمین پهناور ((ماندستان)) می گفتند وجایگاه دو طایفه مشهور بوده یکی طایفه شیخیان ودیگری حاجیانی درهمین عصروهنگامی که افغانها به ایران حمله کرده و بر آن استیلا پیدا می کنند رئیس جمال حاجیانی مالک ای ناحیه می گردد. خوانین حاجیانی همه منطقه را پایگاه اصلی خود قرار داده وبه مرور ایام از راه جنگ یا مسالحت آمیز نواحی اطراف یعنی سنا،طسوج،بلوک،بردستانوآخرالامر خورموج ضمیمه ماندستان کرده وبلوک دشتی را بوجود آوردند. سرزمینی که بسیار وسیع بود وجزگرمسیرات فارس در حقیقت شالوده واساس منطقه دشتی مندستان بوده است. و حاکم نشین نواحی دشتی قصبه کاکی یعنی مرکز ماندستان .درآن زمان ناحیه وسیع وآباد ماندستان دارای 40ده آباد بوده است. اکنون به بخش ماندستان ،بخش کاکی می گویند با مرکزیت شهری به همین نام یعنی شهر کاکی اما وسعتش نسبت به گذشته کمتر شده و برخی از روستاهای آباد گذشته اش یا ضمیمه مناطق اطراف گشته و یا در جریان سیل 1365 ویران و صاف گشته و تنها نامی و خاطره ای از آنها در ذهن ها و نقش ها باقی مانده است. در حال حاضر دارای 38 روستای دارای سکنه است که بزرگترین آن روستای بادوله واقع در شمال کاکی و کنار راه اصلی بوشهر- عسلویه است. از بنادر مهم آن می توان به لاور ساحلی ، کبگان و گلستان اشاره نمود. مرکز بخش کاکی همانطور که در سطور سابق الذکر گذشته ، در حال حاضر مرکز این بخش شهریست با جمعیت 12000 هزار نفری بنام کاکی. این شهر در فاصله 36 کیلومتری – خورموج- مرکز دشتی- وبر روی طول جغرافیایی 20 و 28 قرار دارد. ارتفاع متوسطش از سطح دریا 33 متر و در دامنه غربی کوه کاکی و بر کنار جاده آسفالت بوشهر – عسلویه واقع است. آب و هوایش گرم و خشک و حداکثر درجه حرارت آن در تابستان به 50 درجه بالای صفر رسیده و حداقل درجه حرارت در زمستان 15 درجه بالای صفر است. و میزان بارندگی سالیانه بین 180 تا 200 میلی متری مکعب است. در چگونگی نامگذاری آن قول واحد وجود ندارد. معروفترین قول آن است که چون در کنار کوهی بنام ( کوه کی ) بنا شده به آن کوکی می گفتند و بعدها بر اثر کثرت استعمال به کاکی مبدل گشته است. این شهر بنا به نوشته برخی کتب از جمله فارسنامه ناوی ج 2 س 1337 و جغرافیای تاریخی شهرها اثر عبدالحسین نهجیری ص 370 تا مدتها مذکر دشتی بود ، و تا سال 1365 میلادی بنا به نوشته راهنمای خلیج فارس ص 246 اثر ج.ج لوریمر از شهر خورموج بزرگتر بعد از تصرف خورموج توسط خوانین و روسای دشتی در زمان حاجی خان ، مرکزیت به این شهر تازه تصرف شده انتقال یافت. از اماکن و بافت های با ارزش تاریخی در شهر کاکی حالیه چیزی بجای نمانده و از قلعه حسین خان گپ فرزند حاجی خان و برادر مهتر محمد خان که یاد آور گذشته و سند زنده هویت تاریخی این شهر بوده اکنون اثری باقی نمانده است این قلعه که در جوار مسجد جامع فعلی بود زمانی هسته اصلی شهر را تشکیل می داده و خانه ها و اماکن بدور این قلعه تاریخی بوجود آمده بودند در آن زمان کاکی دارای سیصد درب بوده است.

کلمه(بوشهر)

  • جمعیت :
    1937
  • کد تلفن :
    773.

کلمه شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش بوشکان از توابع شهرستان دشتستان قرار دارد.
جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 1937 نفر بوده است.

کنگان(بوشهر)

  • جمعیت :
    24017
  • کد تلفن :
    772
  • سایت شهرداری :
    www.kangan.org

بندرکنگان مرکز شهرستان کنگان در استان بوشهر در جنوب ایران واقع شده‌است، و در 6 کیلومتری شمال شرقی روستای بنک قراردارد. ارتفاعش از سطح دریا در حدود 100 متر می‌باشد.

محدوده بندرکنگان
از شمال کوه و تپه کنگان، از جنوب خلیج فارس ، از غرب روستای بنک ، و از سمت شرق به طاهری محدود می‌گردد.

جمعیت
طبق آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن شهرستان کنگان 95000 نفر جمعیت داشته و از کمترین نرخ بیکاری در استان بوشهر برخوردار است. بزرگترین کارخانه سیمان کشور با نام ساروج کنگان با ظرفیت روزانه 6000 تن در کنگان و در حدود 12 کیلومتری شهر کنگان قرار دارد.

شهرستان کنگان محل اجرای پروژه‌های پارس جنوبی است و عسلویه در این شهرستان قرار دارد.سایت 2 پارس جنوبی (سایت کنگان)که بزرگی آن 2 برابر سایت عسلویه است در 10 کیلومتری بندر کنگان قرار دارد.

گناوه(بوشهر)

  • جمعیت :
    59583
  • کد تلفن :
    772

بندر گناوه یکی از شهرهای استان بوشهر ایران است.
این شهر با 72,331 نفر جمعیت (برآورد 1383 خ.) در بخش مرکزی شهرستان بندر گناوه واقع شده‌است.
این شهر از اقوام مختلفی تشکیل شده است. مهاجرینی که از روستاهای اطراف شهرستان به آن مراجعه کرده اند ریشه‌های لری دارند.

اعراب نیز محله مخصوص خود را دارند. همچنین از اقوام دشتی نیز در گناوه ساکن هستند.

نخل تقی(بوشهر)

  • جمعیت :
    7821
  • کد تلفن :
    772

نخل تقی شهری است در استان بوشهر در جنوب ایران. این شهر در بخش عسلویه از توابع شهرستان کنگان قرار دارد. جمعیت این شهردر سال 1385، برابر با 7821 نفر بوده‌است.

نخل تقی در گذشته روستایی از توابع بخش جم شهرستان کنگان بود. این شهر در 12 کیلومتری جنوب شرقی روستای شیرینوه و در 300 متری کرانه خلیج فارس قرار دارد و ارتفاعش از سطح دریا 6 متر می‌باشد.

محدوده نخل تقی
از شمال به دنباله کوههای زاگرس، از جنوب به خلیج فارس، از مغرب به شیرینو و از سمت مشرق به عسلویه محدود می‌گردد

وحدتیه(بوشهر)

  • جمعیت :
    11026
  • کد تلفن :
    773

تاریخچه:
وحدتیه شهری کوچک از توابع شهرستان دشتستان استان بوشهر در جنوب ایران است. که حدود 90 کیلومتر با شهر بوشهر-ایران) فاصله دارد. وحدتیه در بخش سعدآباد شهرستان دشتستان واقع است. که در فاصله 28 کیلومتری مرکز شهرستان دشتستان (برازجان) قرار دارد. این شهر از پیوستن دو روستا به نامهای ((مزارعی)) و ((بی براء)) در سال 1379 به شهری کوچک تبدیل شده ‌است. که دلیل نامگذاری آن نیز اتحاد و بهم چسبیدن این دو روستا است. در ضمن بزرگ‌ترین روستای استان نیز قبل از شهر شدن به‌شمار می‌رفته است. این شهر تا پیش از استقرار شهرداری تنها روستای ایران بود که دارای تاکسی تلفنی بوده است. قبل از انقلاب اسلامی ایران هر یک از روستاها که فاصله شاید یک یا دو کیلومتری با هم داشتند از هم تفکیک بودند که مرز ما بین آنها یک دره بود که هم اکنون به مهمترین مکان تجاری شهر تبدیل شده است. هم اکنون روستاهایی مثل سرقنات- تلسرکوب و اسلام آباد نیز از توابع این شهر به حساب می‌آید. این شهر ما بین راه شیراز و برازجان قرار دارد و از سراهی پمپ بنزین دالکی می‌توان به‌طرف آن شهر رفت.


جمعیت
جمعیت شهر در سرشماری 1385 بالغ بر 15000 نفر می‌بود. که هم اینک به حدود 20 هزار نفر نیز رسیده است."شاید بتوان گفت حدود 40 یا 60 درصد اهالی شهر را مهاجرین یعنی کسانی که از شهرها و روستاهای اطراف به این شهر نقل مکان کرده اند تشکیل داده اند. از نظر علمی می‌توان این شهر را یکی از غنی ترین شهرهای کشور نام برد.

محصولات
وَحدَتیه تنها‌ شهر نفت‌خیز در شهرستان دشتستان است و نفت بسیار مرغوبی دارد. که در کشور بی نظیر است و دارای منابع نفتی بسیار زیادی است. مهم‌ترین ‌پیشه مردمانش کشاورزی است. و فرآورده‌های آن خرما و گندم است که البته در چند سال اخیر با فراهم شدن امکانات کشت هندوانه و سایر فرآورده‌های جالیزی در آن رونق گرفته است. قبل از جنگ ایران و عراق کشور عراق بزرگترین صادر کننده خرما به دنیا بود که پس از جنگ، ایران جای آن کشور را گرفت. بیشتر نخل‌های ایران در استان بوشهر و در شهرستان دشتستان قرار دارند.که بیشترین نخل نیز در شهر وحدتیه واقع است. مردم این شهر ازتمام قسمتهای نخل استفاده می‌کنند.از جمله برگ‌های آن (پیش) زنبیل‌هایی درست می‌کنند که برای حمل خرما به کار می‌رود. شاخه‌های بالای نخل (گرز) برای ساختن خانه‌هایی موقتی (کپر). چوب نخل نیز در قدیم برای ساختن خانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت چون بسیار محکم بودند. و در ریشه آن چیزی بنام پنیز وجود دارد که سفید رنگ است و بسیار خوشمزه و مقوی است. طبق نظریه کارشناسان بهترین نوع خرما از نظر مرغوبیت و کیفیت رتبه نخست کشوری را دارا می‌باشد. سالانه چهار هزار تن خرما به کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌کند.

افتخارات
این شهر کوچک توانسته افراد صاحب نام زیادی را پرورش دهد از جمله آنها می‌توان آیت الله مجتهد سید حسن مزارعی را نام برد و نیز اهالی این شهر توانسته اند سه بار بر کرسیهای مجلس شورای اسلامی تکیه دهند . در سالهای اخیر نیز توانسته است پرشکان- دانشمندان و ... به جامعه تحویل دهد. و نیز در جنگ 8 ساله ایران و عراق جوانان زیادی از برای دفاع از کشور از دست داده است.

مکانهای تاریخی و دیدنی
از مهم‌ترین نقاط گردشگری این شهر می‌توان به آبشار شول که در فاصله 8 کیلومتری جنوب باختری آن قرار دارد،اشاره کرد که در کنار گورستان بور مجموعه باستانی تل خندق است البته اهالی شهر در زمینهای خارج از شهر آثار باستانی زیادی دیده اند که حاکی از تاریخ قدیمی این شهر است. تأسیسات شرکت نفت نیز ساعات دلنشینی را به‌ویژه در فصل زمستان نوید می‌دهند.
تصویر موجود در این صفحه نیز نمایی از سد باستانی سبا (گرگر) در کوه های اطراف وحدتیه می باشد که در زمان شاپور سوم ساخته شده که الان نیز در زیر همین سد باستانی و در فاصله چند کلیومتری سد بزرگ رئیس علی دلواری ساخته شده است از عجائب این سد استفاده از قیر در ساخت آن بوده است

 



تاريخ : شنبه ٢٧ اردیبهشت ۱۳٩۳ | ۱٠:۱٩ ‎ق.ظ | نویسنده : kourosh hasanpour | نظرات ()
.: Weblog Themes By VatanSkin :.